Кіріспе
Жамарат көпірі (جسر الجمرات; транслитерация: Jisr Al Jamarat) – Сауд Арабиясының Мина аймағында, Меккеге жақын орналасқан, мұсылмандардың қажылық сапарындағы "Шайтанды тастау" рәсімі кезінде пайдаланатын жаяу жүргіншілер көпірі. Көпірдің мақсаты – қажылардың үш жамра бағанасына жерден немесе көпірден тас лақтыруына мүмкіндік беру. "Жамарат" – "жамра" сөзінің көпше түрі, ол таспен атқылау рәсімінде қолданылатын бағаналардың әрқайсысын білдіреді. Сөзбе-сөз мағынасында – кішкентай тас немесе кесек тас. Көпір 1963 жылы салынған және содан бері бірнеше рет кеңейтілген. Бағаналар көпірдегі үш ойық арқылы жоғары көтеріледі. 2006 жылға дейін көпірдің бір қабаты болды (яғни, жер деңгейі және бір көпір деңгейі). Кей уақыттарда көпір маңында миллионнан астам адам жиналады, бұл кейде қасіретті оқиғаларға әкеп соқты.
The Jamaraat Bridge (جسر الجمرات; transliterated: Jisr Al Jamarat) is a pedestrian bridge in Mina, Saudi Arabia, near Makkah used by Muslims during the Hajj ritual Stoning of the Devil. The purpose of the bridge is to enable pilgrims to throw stones at the three jamrah pillars either from the ground level or from the bridge. Jamaraat is the plural of jamraah, the Arabic term for each of the pillars involved in the stoning ritual. It literally means a small piece of stone or a pebble. The bridge was built in 1963 and has been expanded several times since then. The pillars extend up through three openings in the bridge. Until 2006, the bridge had a single tier (i. e. a ground level with one bridge level above). At certain times, more than a million people may gather in the area of the bridge, which has sometimes led to fatal accidents.
Жаңа көпір
2006 жылғы қаңтардағы қажылықтан кейін ескі көпір бұзылып, жаңа көп қабатты көпірдің құрылысы басталды. Бірінші және екінші қабаттар 2006-2007 жылдарғы қажылыққа дейін аяқталды, ол ешқандай оқиғасыз өтті. Қалған екі қабаттың құрылысы 2007 жылдың желтоқсанынан бастап, 1428 жылғы хижра бойынша қажылықтан кейін аяқталды. Жаңа көпір (Дар Аль Хандсаха компаниясы жобалаған және Сауд Арабиясының Бинладин тобы салған) кеңірек, бағанасыз ішкі кеңістікке және 2006 жылға дейінгі джамра бағаналарынан әлдеқайда ұзын джамра бағаналарына ие. Қол жетімділікті жеңілдету үшін қосымша пандустар мен туннельдер салынды, бұрынғы қиындықтар шешілді. Қажыларды шөлдің ыстығынан қорғау үшін үш джамра бағанасының әрқайсысын үлкен шатырлармен жабу жоспарланған. Төтенше жағдайларда эвакуацияны жеделдету үшін бағаналардың жанына пандустар салынуда. Сонымен қатар, Сауд Арабиясының билігі тастау амалын таңертеңнен кешке дейін жасауға болатыны туралы үкім шығарды, көптеген қажылардың басымдығы ортатұс кезінде жасау болған еді.
Қауіпсіздік мәселелері
Хаж кезінде көпірде тығын салғанда қауіп тууы мүмкін. Бұл Хаждың соңғы күні болғандықтан, кейбіреулер жүктерін алып келеді. 1994 жылдың 23 мамырындағы қақтығыста кем дегенде 270 паломшы қаза тапты. 1998 жылдың 9 сәуірінде кем дегенде 118 паломшы тапталып, 180-і жарақат алды. 2001 жылдың 5 наурызында қақтығыста 35 паломшы тапталып қаза тапты. 2003 жылдың 11 ақпанында шайтанды тастау рәсімі 14 паломшының өмірін қиды. 2004 жылдың 1 ақпанындағы қақтығыста 251 паломшы қаза тауып, тағы 244 адам жарақат алды. 2006 жылдың 12 қаңтарындағы қақтығыста кем дегенде 346 паломшы қаза тауып, 289 адам жарақат алды. 2015 жылдың 24 қыркүйегінде Минадағы шатыр қаласындағы 2015 жылғы апаттан 1100 мен 2431 адам қаза тауып, 934-і жарақат алды. 2004 жылғы қақтығыстан кейін Сауд Арабиясы билігі Джамарат көпірі аумағында және оның төңірегінде ірі құрылыс жұмыстарын бастады. Қосымша кіру жолдары, жаяу жүргіншілер көпірлері мен шұғыл эвакуациялау жолдары салынды, ал үш цилиндрлі тіреулердің орнына бір мезгілде көбірек паломшыларға жол беру үшін бетоннан жасалған ұзын, тікбұрышты қабырғалар орнатылды. Келесі жылы жаңа, төрт қабатты көпір салу жоспары жарияланды. Манчестер Метрополитен университетінің көпшілікке қатысты ғылым профессоры Кит Стилл 2004 жылы Сауд Арабиясы билігінен жаңа Джамарат көпірінің жобаларын жасауға кеңес алды, көпір алдындағы тығынды азайту үшін. Ол бұл мәселені толық шешпеуі мүмкін екенін көрсетті. Көпірдің тиімділігі артады, сағатына 500 000-ден 600 000-ға дейін адамды қабылдай алады, бұрынғы 200 000-нан гөрі, бірақ бұл жүйенің басқа бөліктеріне қысым түсіріп, жол бойындағы тығынға жақын жерлерге көбірек адамның жиналуына мүмкіндік береді. 2015 жылғы Мина апаты болған Мина алқабының орналасуы өзгерген жоқ. Кит Стилл бүкіл кешенді қайта жоспарлау Хажды қауіпсіз ете алады деп санайды, бірақ басқалары Хаж кезіндегі адам тығыздығының өзі қауіпті екенін, қиындықтардың туындауын күтеді. Гринвич университетінің өрт қауіпсіздігі инженерлік тобының Эдвин Галеасы Джамарат көпірінің сағатына 500 000 адамды қабылдай алатынын атап өтті, бұл әр 24 минут сайынғы ең ірі футбол жанкүйерлерінің санына немесе Германия халқының бір апталық санына тең. Ол Хажды ұзақ мерзімге созу мүмкін шешім екенін ұсынды. Мысырлық дәрігер және феминист жазушы Навал Эль Саадави шайтанды тастау қажеттігіне күмән келтірді, бұл оқиғаның адамдар осы үшін күресіп жатқандықтан болғанын айтты және Хаж ұйымдастыруын өзгерту және адамдарды кішігірім топтарда саяхаттауға мәжбүрлеу туралы әңгімелерге сенбеді.