Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді буддалық философы (шамамен 500–578 жж.)
Indian Buddhist philosopher (c.500–c.578)
Бхавивека, сондай-ақ Бхававивека (; ), Бхавия деп те аталады. Бхавивека – алтыншы ғасырдың (шамамен 500–570 жж.) мадхьямака буддалық философы. Осы тұлғаға қатысты баламалы атауларға Бхавиявивека, Бхавин, Бхавививека, Бхагавадвивека және Бхавия жатады. Бхавивека «Мадхьямахардья» («Орталық жүрек»), оның өзіндік түсіндірмесі «Таркаджвала» («Ақыл-ойдың жалыны») және «Праджнапрадипа» («Даналық шам») кітаптарының авторы. Тибет буддизмінде Бхавивека Чандракиртидің прасангика мадхьямакасынан өзгеше, мадхьямаканың сватантрика дәстүрін қалаған тұлға ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, Бхавивека есімді тағы бір кейінгі автор бар, ол мадхьямака мәтіндерінің тағы бір жинағын жазған. Қазіргі ғалымдар оны кейде ІІ Бхавивека деп атайды.
Bhāviveka, also called Bhāvaviveka (; ), and Bhavya was a sixth century (c. 500 – c. 570) madhyamaka Buddhist philosopher. Alternative names for this figure also include Bhavyaviveka, Bhāvin, Bhāviviveka, Bhagavadviveka and Bhavya. Bhāviveka is the author of the Madhyamakahrdaya (Heart of the Middle), its auto commentary the Tarkajvālā (Blaze of Reasoning) and the Prajñāpradīpa (Lamp for Wisdom). In Tibetan Buddhism Bhāviveka is regarded as the founder of the svātantrika tradition of mādhyamaka, as opposed to the prāsaṅgika madhyamaka of Chandrakirti. There is also another later author called Bhāvaviveka who wrote another set of madhyamaka texts. He is sometimes called Bhāvaviveka II by modern scholars.
Ойлаудың маңыздылығы
Буддизм жолындағы ақыл-ойдың маңыздылығы мен қолданылуы туралы Бхавивека кейбір буддистік қарсыластарымен келіседі, себебі ақыл-ой нағыз шындықты біле алмайды. Дегенмен, Бхавивеканың пікірінше, буддалық жолда ақыл-ойдың (тарка) бір міндеті бар, ол – рухани дамуға кедергі келтіретін, шындық туралы бұрыс және шатастыратын көзқарастарды жою. Бхавивека: «Буддалар дәстүрге сәйкес, қатесіз логикалық тұжырымдама арқылы ойдағы нәрселердің көптеген тұжырымдамаларын толығымен жоққа шығарады» және «логикалық тұжырымдама білімнің қарама-қарсысын жоққа шығарады» деп мәлімдейді. Бхавивека үшін, егер дәлелді логикалық тұжырымдама шатастыратын қате көзқарастарды (кудришти) және қайшылыс доктриналарды (вада) жойса ғана, адам «білімнің барлық объектілерін олардың нақты күйінде, тұжырымдамалық емес біліммен және кеңістіктей санамен көре алады». Осылайша, Бхавия рухани және философиялық мәселелердегі ақыл-ойды маңызды алдын ала қадам ретінде қарастырады, ол сананы соңғы шындықты көретін таза және тұжырымдамалық емес даналықты (праджня) дамытуға дайындайды. «Ортақ жолдың жүрегіне арналған ырлар» еңбегінің үшінші тарауында Бхавия былай дейді: 3.10 11. Соңғы даналық тұжырымдамалардың барлық желісін жоққа шығарады және ол қозғалмай, тыныш, тікелей танылатын, тұжырымдамалық емес, сөзбен айтылмаған, бірлік пен әртүрліліктен азат нақты аспанға қарай жылжиды. 3.12 13. Әрине, нақты шындықтың баспалдақтарынсыз шындықтың сарайының шаңырағына шығу мүмкін емес. Сондықтан, бірінші кезекте салыстырмалы шындыққа сәйкес ажырата білу керек, содан кейін заттардың ерекше және жалпы сипаттамаларын талдау керек.
Regarding the importance and use of reason on the Buddhist path, Bhāviveka agrees with some of his Buddhist opponents that reasoning cannot know true reality. However, according to Bhāviveka, reason (tarka) does have a role in the Buddhist path and that is the removal of wrong and confused views about reality which block one's spiritual progress. Bhāviveka affirms that "Buddhas use faultless inference in a way that is consistent with tradition to completely reject many different concepts of imagined things" and "inference rules out the opposite of knowledge." For Bhāviveka, it is after reasoned inference has cleared away all the confusing wrong views (kudṛṣṭi) and conflicting doctrines (vāda) that a person is able to "see all objects of knowledge just as they are, with non conceptual knowledge and with minds like space." Thus Bhavya sees reasoning about spiritual and philosophical matters as an key preliminary step which prepares the mind to develop a pure and non conceptual type of wisdom (prajñā) that sees ultimate truth. In chapter three of the Verses on the Heart of the Middle Way, Bhavya states: 3.10 11. Ultimate wisdom negates the entire network of concepts, and it moves without moving into the clear sky of reality, which is peaceful, directly known, non conceptual, non verbal, and free from unity and diversity. 3.12 13. Surely it is impossible to climb to the top of the palace of reality without the steps of correct relative [truth] For that reason, one should first discriminate according to relative truth, then one should analyze the particular and universal characteristics of things.
Доксография және үнді философиясы
Даналық бұрыс көзқарастарды жоюды қажет ететіндіктен, оларды түсіну қажет, сондықтан Бхавивеканың философиялық жобасының маңызды бөлігі – қате көзқарастардың схемалық теориясы болды. Бхавивека мұны әртүрлі жолдармен істейді, оның бірі ерте буддалық Брахмаджала Сутрасына негізделген, онда 62 түрлі қате пікірлер сипатталған, сонымен қатар ол Таркаджвалада табылған 363 қате пікірдің тағы бір ұзақ тізімін ұсынады. Бхавия түрлі үнді философиялық мектептерін (даршаналарды) терең зерттеді. Бхавия салыстырмалы философия және доксграфия саласындағы еңбектерімен үнді дәстүрінде ерекше көзге түсті. Малкольм Д. Эккельдің айтуынша: «Үнді философиясының ландшафтын картаға түсіруде және оның әртүрлі дәстүрлерінің қарым-қатынасын анықтауда ешбір үнді Махаяна ойшылы осылай маңызды рөл атқармаған. Үнді философиясының негізгі салалары әлі қалыптасу үстінде болған кезде, Бхавивека мәтіндік жіктелудің (философиялық жинақ немесе доксграфия) үлгісін ұсынды, ол үнді философиясын зерттеудің классикалық құралына айналды». Бхавияның еңбегінде үнді философиясының көптеген маңызды мектептері талқыланады (Вайшешика, Санкхья, Веданта, Мимамса, сондай-ақ джайнизм). Бхавияның Ведантаға деген көзқарасы туралы Кварнстрём былай деп жазады: «Мадхьямакарадьякарика мен Таркаджваланың Ведантаттаттававинишчаясы қызығушылық тудырады, себебі бұл Мадхьямака философиясын таза Веданта ұғымдарынан ажырататын алғашқы буддалық мәтін. ВТВ-да Бхавия «Өзі» немесе оның терминологиясында «ішкі табиғат» ұғымының Мадхьямака мектебінен алынғанын айтады. Сондықтан Бхавия бұл ұғымды Ведантаның интерпретациясына қарсы тұруды ғана емес, сонымен қатар осы мәселе бойынша өзінің көзқарасын кеңінен баяндауды өз міндеті деп санайды. Осылайша, «ішкі табиғат» немесе «Өзі» мәселесі ВТВ-дағы Ведантавадиндер мен Мадхьямикалар арасындағы пікір таласының негізгі нысаны болып табылады. Бхавия буддалық және брахмандық философия арасындағы ұзаққа созылған даулардың негізгі мәселесін жүйелі түрде көтеріп, оның заманынан асып кеткенін айтуға болады.
Because wisdom requires the clearing away of wrong views, there is a need to understand these views and thus an important part of Bhāviveka's philosophical project was a schematic theory of erroneous views. Bhāviveka does this in various ways, one of which is based on the early Buddhist Brahmajāla Sūtra which outlines 62 types of wrong views and he also provides another even longer list of 363 wrong views which is found in the Tarkajvālā. Bhavya also explored the various Indian philosophical schools (darśanas) in depth. Bhavya is notable in the Indian tradition for his work on comparative philosophy and doxography. According to Malcolm D. Eckel, "no Indian Mahayana thinker played a more crucial role in mapping the landscape of Indian philosophy and defining the relationships of its different traditions. At a time when major branches of Indian philosophy were still in the process of formation, Bhaviveka provided a model of textual classification (the philosophical compendium or doxography) that became the classic vehicle for the study of Indian philosophy." Bhavya's work discusses most of the major schools of Indian philosophy (Vaiśeṣika, Sāṃkhya, Vedānta, Mīṃāṃsā as well as Jainism). Regarding Bhavya's view of Vedanta, Qvarnström writes:the Vedāntatattvaviniścaya of the Madhyamakahrdayakārikā and Tarkajvālā is interesting because it is the first Buddhist text to distinguish Madhyamaka philosophy from purely Vedanta notions. In VTV, Bhavya maintains that the notion of a "Self' or in his terminology, an "intrinsic nature" actually was borrowed from the Madhyamaka school. Bhavya consequently considers it his duty not only to refute the Vedanta interpretation of this notion, but also to outline his own view on this matter at great length. The question of "intrinsic nature" or "Self' constitutes, therefore, the main object of the polemics between the Vedāntavādins and the Mādhyamikas in VTV. Bhavya may thus be said to have initiated on a systematical basis the main issue of the prolonged controversies between Buddhist and Brahmanical philosophy which were to continue well beyond his time.
Даналық шам
Праджьяпрадипа (Wylie: shes rab sgron ma; немесе shes rab sgron me) – Бхавивеканың Нагарджунаның Муламадхьямакарикасына жазған түсіндірмесі. Кандракиртінің Муламадхьямакарикаға жазған түсіндірмесі және Праджьяпрадипаны сынауы бар, бірақ Эймс (1993: 211-бет) мәліметінше, ол Джаннагарбха мен Ког ро Клу'и ргьяль мтшан (Уайли) 9 ғасырдың басында жасаған тамаша тибет тіліне аудармасы түрінде де қолжетімді. Эймс (1993: 211-бет) сондай-ақ, қытай тіліне жасалған аударманың сапасы нашар екенін, ал нашарлығы туралы тұжырым Каджияманың (1963: 39-бет) еңбегінен алынғанын хабарлады. Санскриттегі атауы *Prajñāpradīpa немесе *Janāndeepa деп қайта жаратылды (Janāndeepa – пракрит тілінің бұрмалануы немесе нашар кері аударма болуы мүмкін).
The Prajñāpradīpa (Wylie: shes rab sgron ma; or shes rab sgron me) is Bhāviveka's commentary upon Nagarjuna's Mūlamadhyamakakārikā. Candrakīrti's commentary of the Mūlamadhyamakakārikā and critique of the Prajñāpradīpa) but according to Ames (1993: p. 211) is available in both an excellent Tibetan translation, rendered by Jñānagarbha and Cog ro Klu'i rgyal mtshan (Wylie) in the early 9th century. Ames (1993: p. 211) also conveyed that the Chinese translation is poor, where the inference of inferiority was drawn from the work of Kajiyama (1963: p. 39). The Sanskrit name has been reconstructed as either *Prajñāpradīpa or *Janāndeepa (where Janāndeepa may or may not be a Prakrit corruption or a poor inverse translation, for example).
Бхававивека II
Кейінгі уақытта да осы есіммен, кейде Бхававивека II немесе Бхавия деп аталатын тағы бір тұлға болған. Руэггтің сөзіне сүйенсек, бұл екінші Бхававивека шамамен 1000 жыл шамасындағы тантрикалық Бхавякиртимен бір адам болуы мүмкін, сонымен қатар ол «Мадхьямакартасамграха» (Ортақ Мағыналар Жинағы) және «Мадхьямакаратнапрадипа» (Ортақ Асыл Зина») еңбектерінің авторы. Тибет доксографтары Нагарджунаның мадхьямака философиясын екіге бөлген: svātantrika (өздік сылғыларды қолданатындар) және prāsaṅgika. Prāsaṅgika – бұл тек prasaṅga (салдарлылық, абсурдқа келтіру) аргументтерін қолданатын мадхьямикалар, олардың ішінде Буддапалита (470–550 ж.с.) және Кандракирти (600–650 ж.с.) ең белгілілері. Бұл тәсіл Тибет монастырьларында кейіннен қолданылып, қазіргі мадхьямака туралы зерттеу әдебиетінде кеңінен таралған. Алғашқысы «сыртқы заттар бар» деген тұжырымды қабылдаса, екіншісі «сыртқы заттар жоқ» деп есептеген.
There is also later figure by the same name, sometimes called Bhāvaviveka II or Bhavya. According to Ruegg, this second Bhāvaviveka may have been the same person as the tantric Bhavyakīrti (c. 1000) and is the author of the Madhyamakārthasaṃgraha (Compendium of Meanings of the Middle) and the Madhyamakaratnapradīpa (Jewel Lamp of the Middle). Tibetan doxographers divided the madhyamaka philosophy of Nāgārjuna into svātantrika (those who make use of svatantra: autonomous syllogisms) and prāsaṅgika , which refers to those madhyamikas who only use prasaṅga (consequential, reductio ad absurdum) arguments, mainly Buddhapalita (470–550 CE) and Candrakirti (600–650 CE). This manner of division has been retroactively applied in Tibetan monasteries, and commonly found in modern secondary literature on madhyamaka. The former accepted "external objects exist", while the latter camp accepted "external objects do not exist".
Аудармадағы негізгі көздер
В. В. Гокхейле; С. С. Бахулкар. “Мадхьямакарадьякарика Таркаджвала: 1-тарау”. In Miscellanea Buddhica: 76–107. Хр. Линдтнер редакторы. Indiske Studier 5. Копенгаген: Akademisk Forlag, 1985. В. В. Гокхейл. “Бхавияның “Мадхьямакарадьякарика” кітабының екінші тарауы (Аскет антын қабылдау).” IIJ 14 (1972): 40–45. Шотаро Иида. Ақыл мен босдық: логика және мистиканы зерттеу. Токио: The Hokuseido Press, 1980. Бұл “Мадхьямакарадьякарика” кітабының 3-тарауы, 1–136 аяттарын түсіндірмемен бірге қамтиды. Чикафуми Ватанабе. “Мадхьямакарадьякариканың Таркаджвала III.137–146 аудармасы.” JIABS 21 (1998): 125–55. Эккел, Малкольм Д. Будданы көру: философтың босдықтың мағынасын іздеуі (1992). Сан-Франциско: Harper San Francisco. Қайта басылған басылым. Принстон: Princeton University Press, 1994. Бұл “Мадхьямакарадьякарика” кітабының 3-тарауының 266–360 аяттарын және түсіндірмесін қамтиды. Эккел, Малкольм Дэвид. (2008). Бхавивека және оның буддалық оппоненттері. Кембридж: Harvard University Press. Harvard Oriental Series, 70-том, ISBN 9780674032734. Бұл кітапта 4- және 5-тараулардың аудармасы бар. Пол Хорнарттың мақалалар сериясы 5-тараудың санскрит мәтінін және түсіндірмесінің тибет мәтінін қамтиды. Бұл зерттеулер мен эсселер, мінез-құлық ғылымдары және философия, Каназава университетінің әдебиет факультетінде (19–23, 1999–2003) жарияланды. Qvarnström, Olle (1989). Буддистік перспективадағы индуистік философия: Бхавияның “Мадхьямакахридайакарика” кітабының Ведандататтвавинишкая тарауы. Лунд: Plus Ultra. Африка және Азия діндерін зерттеу, 4-том. ISBN 91 86668 30 7. Qvarnström, Olle (2015). Бхавия Самкья және Веданта туралы: “Мадхьямакахридайакарика” және Таркаджвала кітаптарының Самкхиататтваватара және Ведандататтвавинишкая тараулары. Гарвардтың Оңтүстік Азия зерттеулер кафедрасы. Линдтнер, Кристиан. Бхавия Мимамса туралы: Мимамсаттаватара. Ченнаи: Adyar кітапханасы және зерттеу орталығы, 2001. Эймс, Уильям Лонгстрит (1986). Бхававивеканың Праджняпрадипасы: алты тарау. Кітапта үшінші, төртінші, бесінші, он жетінші, жиырма үшінші және жиырма алтыншы тараулар бар.
V. V. Gokhale; S. S. Bahulkar. “Madhyamakahrdayakārikā Tarkajvālā: Chapter I.” In Miscellanea Buddhica: 76–107. Edited by Chr. Lindtner. Indiske Studier 5. Copenhagen: Akademisk Forlag, 1985. V. V. Gokhale. “The Second Chapter of Bhavya’s Madhyamakahrdayakārikā (Taking the Vow of an Ascetic).” IIJ 14 (1972): 40–45. Shotaro Iida. Reason and Emptiness: A Study in Logic and Mysticism. Tokyo: The Hokuseido Press, 1980. This contains Chapter 3 of Madhyamakahrdayakārikā, verses 1–136 with commentary. Chikafumi Watanabe. “A Translation of the Madhyamakahrdayakārikā with the Tarkajvālā III.137 146.” JIABS 21 (1998): 125–55. Eckel, Malcolm D. To See the Buddha: A Philosopher’s Quest for the Meaning of Emptiness (1992). San Francisco: Harper San Francisco. Reprint ed. Princeton: Princeton University Press, 1994. This contains a translation of Madhyamakahrdayakārikā Chapter 3, verses 266–360, with commentary. Eckel, Malcolm David. (2008). Bhāviveka and his Buddhist Opponents. Cambridge: Harvard University Press. Harvard Oriental Series, Vol. 70, ISBN 9780674032734. This contains a translation of chapters 4 and 5. A series of articles by Paul Hoornaert contain the Sanskrit text of the verses of chapter 5 and Tibetan text of the commentary with translation. These were published in Studies and Essays, Behavioral Sciences and Philosophy, Faculty of Letters, Kanazawa University (19 to 23, 1999 2003). Qvarnström, Olle (1989). Hindu philosophy in Buddhist perspective: the Vedāndatattvaviniścaya chapter of Bhavya's Madhyamakahṛdayakārikā. Lund: Plus Ultra. Lund Studies in African and Asian Religions, Vol. 4. ISBN 91 86668 30 7. Qvarnström, Olle (2015). Bhavya on Samkhya and Vedanta: The Sāṃkhyatattvāvatāra and Vedāndatattvaviniścaya Chapters of the Madhyamakahṛdayakārikā and Tarkajvālā. Harvard Department of South Asian Studies. Lindtner, Christian. Bhavya on Mīmāṃsā: Mīmāṃsātattvāvatāra. Chennai: Adyar Library and Research Centre, 2001. Ames, William Longstreet (1986). Bhāvaviveka's Prajnāpradīpa: six chapters. Contains chapters three, four, five, seventeen, twenty three, and twenty six.
Екіншілік көздер
Жорж Б. Ж. Дрейфус және Л. Сара Макклинток (2015), "Сватантрика Прасангика" ерекшелігі: Ерекшелік қандай өзгеріс әкеледі?, Саймон және Шустер.
Georges B. J. Dreyfus & L. Sara McClintock (2015), Svatantrika Prasangika Distinction: What Difference Does a Difference Make?, Simon and Schuster