Кіріспе

Ғафла (غفلة) – араб тіліндегі "абайсыздық", "ұмыту" немесе "салмақтылықтаңдық" деген сөз. Исламдық контексте бұл – Алланы және өзінің рухани бастауын ұмыту немесе оған немқұрайлы қарау күнәсі. Құранда ғафла көбінесе "далал" (жолдан жаңылу), куфр (инанкеттік), зұлм (әділетсіздік) және ширк (Алладан басқаға құлшылық ету) сияқты ұғымдармен байланыстырылады. Абайсыздық немесе ұмыту күйін Алланы еске алу арқылы – зикір жасаумен емдеуге болады.

Этимология

Ғафла – араб тіліндегі сөз, ол немқұрайлылықты немесе салмақтылықты білдіреді, ал ғафил термині – немқұрайлы немесе салғыш адамдарды көрсетеді.

Тұжырымдама

Тошихико Идзуцу Құранда қолданылған "ғафлах" терминінің екі мағынасы бар екенін – жалпы және діни мағыналарын айтады. Сөздің жалпы қолданысын Жақып (ғ.с.) пен оның ұлдарының оқиғасында көруге болады, бұл Құранның 12:13-аятында келтірілген. Осы аятта Жақып (ғ.с.) ұлдарына: "Оны (Жүсіпті) сіздермен бірге алып кетулеріңіз мені қатты уайымдастырады. Сіздер оған немқұрайлылық танытқанда (ғафилун) қасқыр жеп қояр деп қорқамын" дейді. Діни мағынасында "ғафлах" "далал" деп аталатын тағы бір ұқсас ұғыммен тығыз байланысты. "Далал" – тура жолдан ауытқу, ал "ғафлах" – тура жолдан толығымен бейхабар болу. Құранның 25-сүресінің 44-аятында, сенбегендер "далал" күйіндегі малға теңеледі. Сол сияқты, олар "ғафлах" яки немқұрайлылық сипаттарымен де сипатталады. Құранда былай делінген (7:178-179): "Алла кімді тура жолға салатын болса, ол тура жолда болады, ал кімді адастыратын болса, солар зиянға ұшырайды. Біз тозақ үшін көптеген жын мен адамдарды жараттық, олардың жүректері бар, бірақ олармен түсінбейді. Олар мал сияқты. Керісінше, олар одан да адасқан (адаллау). Олар – немқұрайлылар (ғафилун, көпше түрі)". "Ғафлах" ұғымы адамзаттың уахиға дейінгі күйін де білдіруі мүмкін, бұл 36-сүренің 5-6-аяттарында көрінеді, онда Құран "Құдіретті, Мейірімдінің уахиы" деп сипатталады, осы арқылы Мұхаммед (с.ғ.с.) оның әкелері ескерілмеген халықты ескерту үшін жіберілді, сондықтан олар немқұрайлы. Сондай-ақ, "ғафлах" ұғымы куфр, зұлымдық және ширкпен де байланысты, бұл 21:97-98-аяттарында айтылған: "Ақиқат уәдесі (яғни, тозақтың жазасы) жақындағанда, міне, қапірлердің көздері қаншалықты ашық екеніне назар салыңыз! Олар: "Бізге қорлық болсын! Біз бұл туралы немқұрайлы болдық. Керісінше, біз зұлымдық жасадық (залимин)." дейді. "Әрине, сендер де, сендермен бірге Құдайдан басқаға табынғандарың да, тозақтың отынысыңдар. Сендер енді оған кіресіңдер." "Исламның жаңа энциклопедиясы" бойынша, "Ғафлах – Құдайдың бар екеніне немқұрайлылық танытудың күнәсі". Құранда немқұрайлы немесе салауатсыз деп сипатталған адамдардың өмірдің мәнін толыққанды түсінулері мен бағалаулары шектеулі. Олар тек осы дүниелік нәрселерге ғана ден қойып, ақыреттің маңыздылығына мән бермейді (30:7). Құранда былай делінген (12:3): "Біз саған ең жақсы оқиғаны айтамыз, осы Құранды сенің арқылы уахи еттік. Бұрын сен осы туралы ешбір білімге ие болмағансың."

Дхикр - емдік

Сачико Мурата мен Уильям Читтиктің айтуынша, "Егер ұмытушылық және салғырттық адамдардың негізгі кінәсі болса, дхикр (еске алу) оларды құтқаратын ізгі қасиеті болып табылады". Сондықтан Құдай пайғамбарларды адамдарға олардың дүниеге келмес бұрын Оған берген уәделерін еске түсіру үшін жібереді, олар салғырттық салдарынан оны ұмытып қалған. Пайғамбарлар бұл жұмысты Құдайдың белгілерін оқып, олардың Оған деген қарызын еске түсіру арқылы жасайды. Жауабында адамдар Құдайды дәріптеп, мадақтау арқылы дұғаларында Оны еске алуға шақырылады. Құдайды еске алу амалы адамның өмір мақсатын орындауда маңызды рөл атқарады, себебі ол Жаратушы мен Оның жаратылысы арасындағы байланысты қайта жаңартады.