Кіріспе

Ғәрәп тіліндегі "әл-Ғайб" сөзі бір нәрсенің жасырылғанын (көрінбейтінін) білдіреді. Бұл Ислам дініндегі маңызды ұғым, адамдардың сезімімен немесе білімімен қол жеткізе алмайтын нәрсені қамтиды. Оған Алла, Алланың сипаттары, Қиямет күні және оның оқиғалары, сондай-ақ жүрек (қалб) жатады. Діни тұрғысынан бөлек, ол байқаушыға қатысты "көрінбейтін" нәрсені де білдіре алады, яғни біреудің артынан іс жасау сияқты. Батыс ғалымдарының пікірінше, Жин сияқты құбылыстар Ғайбқа жатпайды. Құранда оның 6 түрі және 3 мағынасы бар. Бірақ бұл сөзді кейбіреулерге ғана белгілі, ал басқаларынан жасырылған нәрсе туралы айту үшін де қолдануға болады.

Мағынасы

Араб тілінде "әл-Ғайб" дегеніміз – қандай да бір жолмен жасырын нәрсе. Бұл термин екі сөзден (анықтамалық ерікше және сын есім) тұрады, "ал" және "Ғайб", сөзбе-сөз "осы" және "көрінбейтін" деп аударылады. Оның "құдықтың тереңдігі" деген мағыналық аудармадан туындаған бірнеше күрделі мағыналары бар. Құдықтың түбі тереңдігіне байланысты көзден жасырылғандықтан, оның ішіндегісін анықтау қиын. Сондықтан, әл-Ғайб – жоқ, жасырылған немесе көрінбейтін нәрсе. Араб тіліндегі көптеген сын есімдер сияқты, әл-Ғайбтың да үш әріптен тұратын түбірі бар. Ол үш түбір әріптен құралған: غ ي ب (ғайн, йа, ба), ағылшын тілінде шамамен g y b деп жазылады.

Ислам діні

Исламдық контексте әл-Ғайб – трансценденттік немесе илаһи құпияларды білдіреді. Ол Құранда алты түрлі нысанда, алпыс түрлі жерде еске алынған. Оның үш негізгі мағынасы бар:

– Жоқ болу – «Осылайша әл-Азиз мен оған жасырын түрде опасыздық жасамағанымды және Аллаһтың опасыздардың жоспарын дұрыс бағытқа бұрмайтынын білсін». (12:52)
– Белгісіз немесе Жасырын – «[Аллаһ] көрінетін және көрінбейтін нәрсені білуші, Ұлы, Көкпейіл». (13:9)
– Келешек – «Айтыңыз: «Мен өзім үшін Алла қалағаннан басқа пайда немесе зиян келтіре алмаймын. Егер мен Ғайыпты білгенімде, көп байлық жинап, ешқандай жамандыққа ұшырамас едім. Мен тек сенген халыққа ескертуші және қуанышпен хабар берушімін».» (7:188) (6:59)

Ғайыптың осы түріне мысалдар Мұхаммедтің (с.ғ.с.) хадистерінде келтірілген: Абдулла ибн Омардың айтуынша, Алла елшісі (с.ғ.с.) былай деді: «Ғайып кілттері бес, оларды Алладан басқа ешкім білмейді. Ертең не болатынын тек Алла ғана біледі; жатырда не бар екенін тек Алла ғана біледі; жаңбыр қашан жауатынын тек Алла ғана біледі; әр жан қай жерде өледі, оны тек Алла ғана біледі; және Қиямет сағаты қашан басталады, оны тек Алла ғана біледі.»

2. Қарым-қатынастағы Ғайып (الغيب النسبي) – Қарым-қатынастағы Ғайып – адамның жағдайына пропорционалды; сондықтан ол кейбір адамдарға айқын болса, басқаларынан жасырылған. Бұл ұғымды түсіндіру үшін мысал ретінде сыныпты қарастырайық, онда студенттер оқытушыны көре алады, лекцияның мазмұнын ести алады және сыныптағы әңгімелерді ести алады, ал сыртындағылар сыныпта болып жатқан оқиғалардан хабарсыз. Құранда адамның (адамзаттың) Алланы және Оның қасиеттерін көре алмайтыны айтылған. Ғайыпқа сену – маңызды мұсылмандық қасиет саналады, себебі ол дұға мен иманға мүмкіндік береді. (Ибраһим) «Мен сендерге аспан мен жердің Ғайыптарын білемін деп айтпап па едім? Мен сендердің ашық айтқандарыңды да, жасырып жүргендеріңді де білемін». (2:33)

«Айтыңыз, [әй, Мұхаммед], мен сіздерге Алланың қазыналары маған бар екенін немесе мен Ғайыпты білемін деп айтпаймын, сондай-ақ, мен періште емеспін. Мен тек маған уахи етілгенге ғана еремін». (6:50)

«Және Оның қасында Ғайып кілттері бар, оларды Одан басқа ешкім білмейді. Ол құрлықта және теңізде не бар екенін біледі. Оның білімімен бір жапырақ та құламайды. Жердің қап-қараңғысындағы әрбір дән, жасыл және құрғақ нәрселердің бәрі анық кітапта жазылған». (6:59)