Кіріспе

Ресей жазушысы (1885–1933) София Яковлевна Парнок (София Яковлевна Парнок; 30 шілде 1885 ж. Е.С./11 тамыз 1885 ж. (Ж.С.) – 26 тамыз 1933) – орыс ақыны, журналист және аудармашы. Алты жасынан бастап ол өзінің замандастарының басым ақындарынан ерекшеленетін стильде өлеңдер жазды, оның орнына өзінің орыс, еврей және лесбияндық сезімдерін білдірді. Әдеби қызметімен қатар, Андрей Полянин псевдонимімен журналист ретінде жұмыс істеді. Өзінің жеті лесбияндық қарым-қатынасы туралы ашық жазғандықтан, оны «Ресейдің Сафосы» деп атайды. Соня Яковлевна Парнок Еврей қонысының шегінен тыс, провинциялық қалада кәсіби еврейлердің отбасында дүниеге келді. Оның анасы егіздерін туғаннан кейін қайтыс болды, оны әкесі мен әйелі тәрбиеледі, бұл оның балалық шағында эмоционалдық қолдаудың жетіспегенін сезінуіне себеп болды. Кішкентай кезінен бастап өлең жазып, өзінің ерекшелігін – лесбияндығын, Грейвс ауруын және дінін мойындады, бұл оны құрбыларынан ерекшелендірді. 1905 жылы Мариинская гимназиясын бітірген Парнок Женеваға көшіп, музыканы оқуға тырысты, бірақ ынтасы жетіспегендіктен тез Мәскеуге оралды. Әкесінің бақылауынан және оған қаржылық тәуелділіктен құтылу үшін 1906 жылы София Парнок псевдонимімен алғашқы өлеңдер жинағын жариялады және 1907 жылы Владимир Волкенштейнге үйленді. Екі жыл ішінде некелері ажырасып, ол журналист болып жұмыс істеуге кірісті. 1913 жылдан бастап Парнок тек әйелдермен қарым-қатынаста болды және осы махаббат қарым-қатынастарын өзінің шығармашылығын дамыту үшін пайдаланды. Марина Цветаева, Людмила Эрарская, Ольга Цубербиллер, Мария Максакова және Нина Веденеева сияқты әйелдермен болған қарым-қатынастары оны бес өлең жинағын жариялауға және операға бірнеше либретто жазуға жетеледі, бірақ 1933 жылы ауруы салдарынан қаза тапты. Оның өлеңдері 1928 жылдан бастап тыйым салынды, ал оның жинақталған шығармалары 1979 жылға дейін жарияланбады, осылайша оның еңбектері ұмытылды. Ғалымдар оның Цветаевамен ерте қарым-қатынасына көп көңіл бөлгенімен, қазіргі кезде оның ең жақсы туындылары 1928 жылдан бастап жазылғандары деп танылған.

Ерте өмір және білім

Соня Яковлевна Парнох 1885 жылдың 11 тамызында Таганрог қаласында Александра Абрамовна (Александра Абрамовна Идельсон) мен Яков Соломонович Парнохтың (Яков Соломонович Парнох) отбасында дүниеге келді. Таганрог Елді мекендер шебінен тыс жерде орналасқан және Ресей империясының басқа аймақтарында болған қырғындарды бастан кешірмеген. Оның әкесі еврей фармацевті және дәріхананың иесі болған. Анасы – дәрігер, империядағы алғашқы әйел дәрігерлердің бірі. Үш баланың үлкені Парнокты анасы ғана тәрбиелеген, себебі Александра егіздер Валентин, «Валя» деп аталған, және Елизавета, «Лиза» деп аталған, дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Отбасы зиялы болған және гимназияға немесе орта мектепке оқуға дайын болғанға дейін үйде әкесімен оқыған. Олар кішкентай кезінен оқуға үйретілген, француз және неміс тілдерінде, сондай-ақ музыкада білім алған. Парнок пен оның ағасы екеуі де бала кезінен өлең жаза бастады; ол алты жасында, ал ол тоғыз жасында жазуға кіріскен. Валентин кейіннен Ресейге джазды таныстырды, ал Елизавета балалар әдебиетінің белгілі авторы болды. Александраның қайтысынан кейін көп ұзамай Яков балалардың неміс тәрбиешісімен қайта үйленді. Олар материалдық жағдай жағынан жақсы өмір сүргенімен, балаларына әкесінен кейін анасы да эмоционалдық қолдау көрсетпеді. Осының салдарынан Парнок өзін тым ерте бойжеткендей сезінді және балалық шағын өткізбегендей болды. 1894 жылы ол Мариинская гимназиясына түсті. Осы кезеңнен бастап, ол көп жаза бастады, жасөспірім кезеңінің өкілі саналатын 50-ге жуық өлең жазды. Ағасының жасөспірімдік кезеңдегі жазбаларынан айырмашылығы, Парноктың сол кездегі туындылары сол уақытта кең таралған декаденттік немесе символист суретшілердің ықпалына түспеді. Керісінше, оның жұмысы оның сезімдерін, дами бастаған лесбияндық сезімдерін және психологиялық мақсаттағы қиялдарды зерттеді. Өлеңдері арқылы ол сынға наразылық білдірмейтін болды және лесбияндығын өзін ерекше және ерекше ететін туа біткен қасиет ретінде қабылдады. Сонымен қатар, ол Грейвс ауруынан зардап шекті, бұл оның сыртқы келбетіне әсер етіп, оны ерекше сезіндірді, сондай-ақ Ресейге және оның еврейлігіне деген ықыласы да оны ерекшелендірді – бұл ұстаным оның әкесінің дінге немқұрайдылығымен, ағасының Ресейге деген жеккөрушілігімен және ол кездескен антисемитизммен үйлеспеді. 1902 жылы Парнок жазғы демалысын Қырымда өткізді, онда ол Надежда «Надя» Павловна Поляковамен алғашқы махаббатын басынан өткізді, ол келесі бес жыл бойы оның музасы болды. Осы сәттен бастап, Парноктың өмірінде шығармашылығын жандандыратын музалардың үлгісі қалыптасты. Оның адалдығы тұрақты болмады және Надя Парнокқа басқа ғашықтар сияқты әсер еткенімен, ол моногамды емес еді. Мектепті бітіруге жақындағанда Парнок пен оның әкесі арасындағы қарым-қатынас шиеленісе бастады. Оның жазуына және лесбияндығына толыққанды көңіл бөлмегені оларды жанжалға түсірді. Ол 1903 жылдың мамыр айында алтын медальмен (батыстық summa cum laude эквиваленті) бітірді. Келесі екі жылда ол қайда тұрғаны белгісіз, бірақ жасөспірім кезінде Екатерина Гелцердің қамқорлығымен Мәскеуде өмір сүргендігі туралы кейінгі мәліметтерге байланысты, ол сол кездегі уақыттың кем дегенде бір бөлігін сол жерде өткізген болуы мүмкін. 1905 жылғы революциядан аз уақыт бұрын Парнок орыс православие дініне шомылдырылды. Осы кезеңдегі жазбалары дінге жаңа қызығушылық пен христиандықты зерттеуді көрсетеді. Бұл дағдарыс кезінде орыс еврей интеллигенциясының өз сенімінен бас тартпай, ұлтшылдық мақсатты дамыту үшін дін қабылдауы әдеттегідей болды. 1905 жылы Парнок әкесін Женевада музыка оқығысы келетініне көндірді. Женева консерваториясында оқып жүргенде, ол жас ақын, кейін драматург Владимир Волкенштейнмен хат алмаса бастады. Екеуі темпераменттері мен символизмге деген жеккөрушіліктерінде үйлесімді болды, ол Волкенштейнде өзінің жыныстық қатынасына алаңдамайтын, оның туындыларын аллегориялық және абстрактілі деп бағалайтын серіктес тапты. Жыл соңында ол Флоренцияға сапар шекті, ал Женеваға қайтып келсе де, консерваторияда оқуға түсуі қысқа болды; 1906 жылдың көктеміне қарай ол Надя Поляковамен бірге тұру үшін Мәскеуге оралды. Революцияның тұрақсыздығы мен баспагер таба алмауы Парнокты маусым айында Таганрогтағы әкесінің үйіне оралуға мәжбүр етті. Әкесінің оны қабылдамауы және оның жәрдемақысын азайтуы Парнокты баспагерді іздеуге бастарды. Волкенштейнмен байланысын пайдаланып, ол оған өзіне баспагер табуға көмектесуін сұрады және «Мен «х» әрпін жек көремін» себебімен туындыларын София Парнок атымен бастыруды бұйырды. «Өмір» өлеңін жариялауға алғашқы туындысы ретінде жоспарлағанмен, ол басылып шыққан жоқ. Оның орнына, «Күзгі бақ» Виктор Миролыубовтың бас редакциясымен шығарылған «Жалпыға ортақ журналда» 1906 жылдың қараша айында жарық көрді. Осыдан кейін Поляковамен қарым-қатынасы аяқталды.

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

Әкесінің ықпалынан құтылу және тәуелсіздік алу үшін Парнок пен Волкенштейн 1907 жылдың қыркүйегінде үйленіп, Санкт-Петербургке көшіп барды. Елордада тұру арқасында оның әдебиетпен айналысатын достарының саны көбейді. Ол тез арада сол кездегі ең белгілі әйел журналист Любовь Гуревичпен, сондай-ақ Софья Исааковна Чацкина мен Яков Сакермен (Яков Львович Сакер) жақын дос болып кетті. Бұл жұбайлар "Солтүстік жазбалар" журналына иелік етті, онда Александр Блок, Михаил Кузьмин, Вячеслав Иванов, Федор Сологуб және Максимилиан Волошин сияқты ақындардың туындылары жарияланды. Парнок заңгерлік білім алу үшін Бестужев курстарына қабылданды және әртүрлі журналдарда өлеңдерін жариялауын жалғастырды. 1908 жылы Гуревич оны Шарль Бодлердің "Petits poèmes en prose" атты шығармасының француз-орыс тіліне аудармасын редакциялауға шақырғандықтан, ол аударма жұмыстарын да бастады. Алайда, Бодлер жобасы сәтсіз аяқталды, оның Грейвс ауруы қайтадан күшейді және ол жұмысына көңілі толыққандай қанағаттанбай бастады. 1909 жылдың қаңтарында күйеуімен қарым-қатынасының оны қысымға салуын сезіне, Парнок күйеуін тастап, Мәскеуге көшіп келді. Волкенштейн көктемде ажырасуға келісті, бірақ бұл олардың арасындағы алауыздықты күшейтті және бұрынғы достығы қалпына келмеді. 1910-1917 жылдар аралығында Парнок Андрей Полианин псевдонімімен журналист ретінде жұмыс істеді, әсіресе әдеби шығармаларын журналистикадан бөліп қарауды жөн санады. Ол көшпелі өмір салған, осы кезеңде Мәскеудің әртүрлі мекенжайларында бес рет көшіп, 1911 жылы кем дегенде алты ай Санкт-Петербургте өткізді. Денсаулық мәселелері күшейіп, "Еуропа хабаршысы" (Вестник Европы) және "Ресей ойлары" (Русская мысль) сияқты беделді журналдардағы өлеңдері жарияланғанына қарамастан, ол ауыр депрессияға ұшырады. 1913 жылы әкесінің қайтысы оны бір жағынан босатып, екінші жағынан қынжырлатты, себебі ол физикалық жағынан шиеленіскен қарым-қатынастан құтылды, бірақ енді өзінің күнкөрісін табуға мәжбүр болды. Гуревич, оның аналық бейнесі мен шығармашылық кеңесшісі ретінде, "Русская молва" әдеби бөлімінің басшысы болып тағайындалғанда, Парнокты әдеби сыншы ретінде жұмысқа алды. Ол 1913 жылы "Солтүстік жылнамасында" бірқатар мақалалар жазды, соның ішінде Анна Ахматова, Николай Клюев және Игорь Северяниннің туындыларына шолу жасайтын "Қызықты есімдер" және акмеизмге қарсы бағытталған "Өнер жолын іздеу" сияқты мақалалар бар еді. Парноктың әдеби талғамы консервативті және модернизмге қарсы болды. Ол Данте, Гёте және Пушкин сияқты жазушылардың классикалық туындыларын жоғары бағалады. Ажырасқаннан кейін Парноктың тұрақты серігі болған жоқ. 1913 жылдың көктемінде ол москвалық қоғамның белгілі өкілі Ираида Карловна Альбрехтке ғашық болды, ол оны шығармашылыққа шабыттандырды. Олар Бутовода бірге жазды өткізгеннен кейін, ол "Антон Иванович" атты повестіне қайта оралды, Максимилиан Штайнбергпен "Араб түндері" операсы бойынша бірлесіп жұмыс істеді және ұзақ уақыт бойы тұрып жатқан алғашқы тұрақты тұрғын үйді жалға алды, тіпті маймыл да сатып алды. Ол сондай-ақ "Солтүстік жылнамасында" сын-пікірлер жазды. 1914 жылдың көктемінде Парнок пен Альбрехт шетелге ұзақ сапарға шықты, Аскона арқылы Швейцарияның итальяндық аймағына, содан кейін Милан, Рим және Венеция қалаларына барып, Гамбургке қарай жол тартты. Уайт аралындағы Шанклинге және ақырында Лондонға барған Парнок сын-пікірлер мен өлеңдер жазуын жалғастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанын естіген соң, олар бірден Мәскеуге қайтуға жоспарлады, онда Парнок асығыс түрде туыстарын іздеуге тырысты. Олардың шетелде екенін анықтады: Валя Яффада, Лиза Дрезденде. Жаңа пәтерге көшіп келген Парноктың соғыстың басындағы өмірі тыныш және жемісті болды.

Марина Цветаеваның кезеңі

1914 жылы Аделаида Герцык өткізген әдеби салонның бірінде Парнок жас ақын Марина Цветаевамен танысты, олардың арасында екі әйелдің поэзиясына үлкен із қалдырған махаббат оянып, дамыды. Сол кезде Парнок грек ақыны Сапфоның кейбір туындыларын оқып, кейін қайта жазды. Қазан айына таман Цветаева Парнокқа арнап алғашқы махаббат өлеңін жазып, күйеуі мен қызына деген міндеттемелерін естен шығарып, осы қарым-қатынасқа толық берілді. Цветаевамен арадағы қарым-қатынасына дейін Парноктың поэзиясы оның кейінгі туындыларындағы көркемдік ерекшелігін көрсетпеген еді. Екі әйел де бір-бірін жақсылыққа шақырып, Парнок махаббатта басымдық танытса, Цветаева одан әдемі әрі терең ақын екенін көрсетті. Жеке өмірінде Цветаева Парноктың құмарлығына тартылып, сонымен бірге қорқыныш сезімін де басынан өткерді, бұл оның өзіне сенімсіздігін күшейтті. Кәсіби тұрғыдан алғанда, екеуі де қызғаныш сезімінің қаншалықты терең екеніне таң қалды, олар осы сезімдерін шығармашылық бәсекеге айналдырды. Цветаеваның "Подруга" (Қыз досы) циклында ол Парноктың болашағын болжап, оның құмарлықтарымен құрбан болған, қайғылы тұлға екенін айтты. Ал кейінгі туындыларында (алғашқы өлеңдер жинағындағы 54 және 58 өлеңдер) Парнок бұл жұптың ажырасатыны туралы қорқынышты болжамдарға сабырмен жауап берді. Цветаеваның кім жеңіске жетеді деген үнемі алаңдауына Парнок олардың тең екенін жеткізді. Олардың арасындағы қарым-қатынаста ана мен қыздың елесі болды, себебі Цветаева лесбияндық құмарлыққа жаңадан қадам басқан, бірақ оның тартымдылығын білетін жас оқушы ретінде келді, кейін қарым-қатынаста жетілді. Ал Парнок олардың одағына тәжірибесі аз ақын ретінде кірді, Цветаевамен ынтымақтастығының нәтижесінде кейінгі жазбаларында пайда тапты. Типик жасы үлкен әйелдің азғыруына қарамастан, Цветаева поэзиясында ер адамның рөлін сомдап, Парнокты сатқындыққа құштарлығымен мазақтады. 1916 жылы Парнок пен Цветаева ажырасу алдында жазылған өлеңдер олардың шеберлігін көрсетті. Парноктың өлеңдеріндегі лирика орыс поэзиясының кітабына енген алғашқы, құлдырамайтын, лесбияндық құштарлықты білдіретін тақырып болды. Парноктың олардың қарым-қатынасы туралы өлеңдері Цветаеванікіне қарағанда тыныш болды, бірақ Парнок өзінің туындыларын жариялауды жоспарлаған, ал Цветаева Подруганы Парнокқа сыйлық ретінде табыс еткен. 1915 жылдың жазында Парнок пен Цветаева, олардың екі әпкесі және Осип Мандельштам Максимилиан Волошиннің Көктебелдегі дачасында қонақ болды. Парнок Мандельштамға қызығушылық танытпады, бірақ Цветаева оған ашық достықпен қарым-қатынас жасады және кейін онымен махаббатқа түсті. Шілде айында ғашықтар Цветаеваның күйеуі келгенге дейін Көктебелден кетіп, бір ай бойы Свиятье-Гориде демалыспен болды. 1916 жылдың қаңтар айында Цветаева мен Мандельштам Санкт-Петербургтегі әдеби салонға кездесіп, бір-бірінің талантын таныды. Бұл кездесу Парнокпен қызу дауға әкелді. Келесі айда Мандельштамның Цветаевамен байланысын сақтауға жасаған әрекеті олардың Парнокпен қарым-қатынасын аяқтады. Цветаева Мандельштамды Мәскеудің көрікті жерлерін көрсетуге алып кеткен, ал ол үйге келгенде Парнок актриса Людмила Владимировна Ерарскаяны тойға шақырып отырғанын көрді. Парнок пен Ерарскаяның қашан танысқандары белгісіз, бірақ олардың қарым-қатынасы ақынның өміріндегі ең ұзаққа созылған, келесі он алты жылға дейін жалғасқан қарым-қатынас болды. Ашуға еріккен Цветаева Парноктан өзінің Подругасын және қолжазбаларын қайтаруын сұрады. Парнок Цветаеваның сыйлығын қайтаруды талап еткеніне ашуланды, бұл олардың қарым-қатынасындағы өлеңдердің шығу тегін жасыру әрекеті деп есептеді. Олардың қарым-қатынасының ұзақ мерзімді әсері өмір бойы сақталды. Өмірінің соңғы жылдары Парноктың туындылары олардың дауылды махаббатының жақсы және жаман жақтарын еске түсірді. Ал Цветаева Парнокты өмірінен және шығармаларынан мүлдем шығарып тастауға тырысты. Жазда күйеуіне қайтып келген Цветаева жүкті болды, ал Парнок пен Ерарская 2 Сухаревская Садовая көшесіндегі пәтерде бірге тұрды. 1917 жылғы Ақпан революциясының нәтижесінде "Солтүстік жылнамалары" жабылып, Парноктың сыншы ретіндегі мансабы мен оның ең тұрақты табыс көзі күрт аяқталды. Әр екеуінің ауруы, ашаршылық және соғыстың саяси дүрбелеңі оларды күзге қарай Қырымға көшуді жоспарлауға мәжбүр етті.

Судак кезеңі

Парнок 1917 жылдың жазында Мәскеуден кетіп, Ресей Азамат соғысы жылдарында Ерарскаямен бірге Қырымдағы Судак қаласында болды. Олар келгеннен кейін көп ұзамай оған Александр Спендиарян (Ресейде Александр Спендиаров деп аталды) хабарласып, армян аңызына негізделген 4 актілік "Алмаст" операсының либреттосын дайындауды сұрады. Парнок дереу жұмыска кірісіп, драмалық өлеңдерін Хованнес Туманянның "Тмук бекінісін алу" эпостық поэмасынан алды, ал шабыт көзі ретінде Эрарскаяны пайдаланды. Ол либреттоны 1918 жылдың қысына дейін аяқтады, ал Спендиарян музыкалық партитураны дайынға келтіруге үлкермеді, сосын Сапфоны оқуға қайта оралды. Сол кезде Ресейде, басқа елдердегідей, Сапфо гетеросексуал ақын деп есептелді, себебі ол құштарлық туралы жазды. Физикалық махаббат пен құштарлық еркектік белгілер саналды, сондықтан жыныстық бағдарына қарамастан, ұялмай эротикалық өлеңдер жазған әйел ақындарға көбінесе "сапфикалық" деген атау берілді. Сонымен қатар, ол Евгения Герцикпен, Аделаиданың қарындасымен, рухани ізденісте бірігіп, жақын дос болды. Парнок Евгенияны өзінен ақылдырақ және тәжірибелі жолбасшы ретінде қарастырды, ол оған рухани жағынан жетілуге және махаббатқа тәуелділіктен арылуға көмектесе алады деп ойлады. Судак Парнок үшін жемісті жазу кезеңі болды, ол 1919 жылы альманахта жаңа рухани жолына арналған көптеген өлеңдерін жариялады. Ол көптеген өлеңдерін кейін жарық көретін екі журналға дайындады. Бұл оның поэзиялық дамуын өткеннен болашаққа қарай көрсетті. Оның "Пиерия гүлдері" (1922) жинағы Сапфоның ықпалын айқын көрсетті, ал ол бірінші лесбиян ақын екенін мойындады. Өлеңдер оның әйелдерге құштарлығын және жыныстық тәжірибесін жазуға жасаған тырысынан хабар берді, бірақ ол гомоэротикалық өлеңдерін өзінің табиғи поэзиялық стилінен өзгеше стильде жазды. Ол жинаққа қанағаттанбады және келесі жинағы өзіне жақын екенін білді. "Шегі" (1923) жинағы Евгения Герциктің ықпалын қамтыды, ол өзінің лесбиян ақын ретінде дамуының лирикалық суретін ұсынды. Киелі кітаптардың символизмін пайдалана отырып, ол денесінің физикалық қуанышы мен азабы туралы жазды, бұл оның рухани өсуге ұмтылысын бұрып, поэзияны өзінің өмірлік мақсаты ретінде таңдауға итерді. Судактағы зиялы қауым өздерінің көңіл көтеруі үшін қойылымдар дайындады. Парнок пен екі Герцик қарындасы өлең жазды, Спендиарян, операмен күресіп жүргенімен, ән жазды, ал Эрарская, Білім министрлігінде жұмыс істеп, пьесалар қойды. Қырымда қатал шайқастар болды және азық-түлік тапшы болды. Мемлекеттік қызметкерлерге жалақының орнына норма бойынша азық-түлік берілді, ал Парнок азық-түлік қорын толықтыру үшін бақша шаруашылығымен айналысуға тырысты. 1921 жылдың басында ол тұтқындалып, Судак түрмесіне қамалды, онда ол ауыр түрде туберкулезбен ауырды. Аделаида мен Спендиарян да Қызыл Армияны қолдамағаны үшін тұтқындалды, бірақ барлығы келесі көктемде босатылды. Түрмедегі тәжірибе және одан кейін пойыз апатынан аман қалу Парноктың тағдырға сенімін арттырды. Ол басқа жолаушымен орын алмастырған, бірақ пойыз жолдан шығып, ол қаза тапқан. Ол ешқандай жарақат алмады және қалған өмірі бойы сол естелікпен мазаланды. Маусым айында баспасөзді бақылау жөніндегі Бас басқарма (GLAVLIT) құрылды, ол үгіт-насихатты, мемлекеттік құпияларды, дұрыс емес ақпаратты, фанатизмді және порнографияны цензуралады. Бірден бюро тыйым салынған материалдар мен авторлардың тізімін жасауға кірісті. Желтоқсан айында Парнок пен Эрарская ауыр ашаршылық кезінде арнайы ауруханалық пойызбен Қырымнан кетіп қалды, бұл үшін Волошон оларға арнайы рұқсат беруді сұраған болатын.

Мәскеуге оралу

1922 жылдың басында Парнок Ерарскаямен бірге Мәскеуге оралды, ал Владимир Маяковский оған баспана табуға және Жазушылар одағына қосылуға көмектесті. Мәскеуге келгеннен кейін ол цензурамен бірден қиындықтарға тап болды. Максимилиан Волошиннің өлеңдер жинағын басып шығаруға көмектесу әрекеттері бірнеше рет сәтсіз аяқталды. Бірнеше айдан кейін өзінің «Ғасырлар бойғы бал» атты туындыларын басып шығаруға тырысқанда, діни сілтемелердің көп болуына байланысты цензура басылымды тоқтатты. «Ғасырлар бойғы бал» цензура бюросының қатаң бақылауына алынып, жарыққа шықпады. «Шегіне бұтасы» атты туындысындағы Құдайға жасалған сілтемелер де цензураның назарына ілігіп, оның басылуына кедергі келтіруі мүмкін деген қорқыныш пайда болды. Бұрынғы тәжірибесінен діни мазмұндағы материалдардың проблема тудыратынын білген еді. Күзде ол бронхит пен асқазан ауруынан, сондай-ақ Грейвс ауруынан зардап шегіп ауырды. Ерарская да туберкулезбен ауырған. 1923 жылдың басында Парнок Мәскеу мемлекеттік университетінің математигі Ольга Николаевна Цубербилермен дос болып жақындасты. Цубербилермен арақатынасының нақты мәні белгісіз, өйткені ол ақынның өмірінде маңызды орын алғанмен, Парнок Цубербилерді өзінің сүйіктілері сияқты жыныстық контексте сипаттамады. Керісінше, Цубербилер оның қорғаушысы болды. Парнок кейіннен оны «Жартылай сыбырланған» өлеңдер жинағында дерлік қанатты періште ретінде есте сақтады. Ол Лев Горнунг, Владислав Ходасевич және Владимир Лидин сияқты мүшелері бар «Лирикалық шеңбер» тобына қосылды. Топ мүшелері бір-бірінің туындыларын сынап, оның өзінің туындыларында нақтылық пен үйлесімділік табуына көмектесуді үміттенеді. Ақша тапшылығынан Парнок қысқа мерзімге кеңседе жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай жұмыстан шығып, өзінің қаражатын табу үшін жеке аудармалар мен әдеби сынға тәуелді болды, бірақ сын да цензураға ұшырауын бастады. 1925 жылға қарай Парнок пен Цубербилер ең жақын достарға айналды, ал Ерарская психикалық күйзелістен ауруханаға түскенде, ол тыныштығын қайта табу үшін Цубербилерге жүгінді. Парнок өмірінің аяқталғанын сезініп, күйзеліске түсіп, сүйіктісі үшін уайымдап жұмыс істей алмады. Ерарскаяның параноясы мен агрессивті мінез-құлқы Парнокқа ауыр психикалық жарақаттар келтіріп, бірнеше рет есінен тануына себеп болды. 1926 жылы Парнок Смоленский бульварының Неопалимовский көшесінде Цубербилермен бірге тұруға көшті. Бір жыл санаторияда болғаннан кейін Ерарскаяның денсаулығы жақсарды және оны босатып жіберді. Парнок оқырмандарынан оқшауланып, әріптестерінен алшақтаған сезімді күшейте түсті, себебі 1926 жылға қарай ГЛАВЛИТ өкілеттігі мемлекеттік және жеке баспаларға таратылды. Парнок өзінің «Музыка» циклы басылымға қабылданбайды деп қорқынышпен қарады. Туындыларына жасалған цензура, сондай-ақ өзінің ішкі цензурасы оны көрінбейтін сезімге ие етті, бұл оның 1928 жылғы «Пролог» сияқты өлеңдеріне шабыттандырды. Ол «Түйін» деп аталатын тағы бір ақындар тобына қосылды, ол топ мүшелерінің туындыларын басып шығару үшін құрылды, соның ішінде «Музыка» туындысын жариялауды қамтамасыз ету мақсатында. Цензура «Түйін» тобының жұмысына рұқсат берді, өйткені олардың басылымдары 700 данадан аспады. «Музыка» жақсы қабылданып, Евгения Герцык пен Волошиннің мақтауына ие болды, бұл Парнокқа қуаныш сыйлады. Ол жазды Ерарская мен Цубербилермен Братовщинада өткізуді жоспарлады және табиғат аясында сегіз өлең жазып, қайта жанданды. Парнок олармен бірге қайтып келгеннен кейін де өлең жаза берді, бірақ денсаулығы нашарлап, күйзеліске ұшырады. Бұл сезімдер Спендиарянның «Алмаст» үшін ноталарды аяқтауға толықтай қол жеткізе алмауынан күшейе түсті. 1927 жылдың басында жазған өлеңдері оның өсіп келе жатқан жалғыздығын және өзінің өліміне бейімделуін көрсетті. Көктемде «Түйін» тобының басылымдары жақсы сатылып, Парнок Украинаның Киев облысындағы Халепье деген шағын қалада Ерарская мен Цубербилермен бірге жазды өткізуге жеткілікті күш жинады. Табиғаттағы уақыт оның рухын қайта жандандырды, бірақ ол денсаулығының нашарлауынан зардап шекті. Мәскеуге оралғаннан кейін ол үнемі ауырып жүрді, бірақ жыл соңына дейін «Жартылай сыбырланған» жинағын аяқтап шығарды.

Соңғы махаббат

1928 жылдың басында Парнок төсекке жатқан еді, бірақ аудармамен айналысып та тұрды. Ол күйзеліске түсіп, «Түйін» журналы «Жартылай сыбыс» жарияланғаннан кейін жабылуға мәжбүр болды, поэзия жазуда шығармашылық дағдарысқа ұшырады, ал Спендиарян «Алмаст» операсының нотасын аяқтамай қайтыс болды. Цензура күшейгенімен Парноктың поэзиялық үні «заңсыз» деп танылды, нәтижесінде 1928 жылы оның туындыларын жариялауға тыйым салынды. Ол өмір күркіреуін Шарль Бодлердің өлеңдерін, Ромен Роландтың, Марсель Прусттың, Анри Барбустың және басқалардың романдарын аудару арқылы тапты. 1928 жылдың мамырында Максимилиан Штейнберг «Алмаст» операсын аяқтауды өз міндетіне алды, ал Парнок оны Большой театрында қоюға рұхсат алуға келісті. 1929 жылы Цубербиллердің ағасы қайтыс болды, содан кейін ол Парнокпен бірге оның бес жасар егіздерін тәрбиелеуге жауапкершілік алды. 1929 жылдың тамызында Парнок Большой театрынан операны тек коммунистік тақырыптағы пролог пен эпилог жазса ғана қоятынын естіді. Ол өндіріс аяқталуын көру үшін келісті, бірақ бұл саяси қысымға бойын мойдалағаны үшін Штейнбергпен келіспеушілікке әкелді. Ол театр басшылары мен Штейнбергтің арасында қысылып қалғандай сезінді. 1930 жылдың көктемінде «Алмаст» операсы қойылымға дайындалды, бірақ дирижер өзгерістер енгізіп, басшылық сұраған пролог пен эпилогты алып тастады. Ол сондай-ақ оны екі күндік ғана қойылымға жоспарлады. Спендиарянның әйелі Штейнбергті Мәскеуге шақырып, тым еркіндікке берілген дирижерді тоқтатып, жобаны аяқтауға көмектесті. 1930 жылдың 24 маусымында опера Мәскеудегі Большой театрында тұңғыш рет көрсетілді, бұл үлкен жетістікке айналды. Премьера көпшілікке, сыншыларға емес, өте ұнады, ал Большой театрының келесі күзгі маусымын ашты. Мария Максакова басты рөлден бас тартқаннан кейін Парнок жобаға деген қызығушылығын жойды, бірақ ол Одессада (1930), Тбилисиде (1932), Ереванда (1933) және Парижде (1951) сәтті гастрольдік сапарлар жасады. Жыл соңында Парнок пен Цубербиллер шаршап, денсаулықтарын қалпына келтіру үшін бірнеше апта бойы Узкоеде демалды. Мәскеуге оралғаннан кейін олар жаңа пәтерге көшті, онда оларға көбірек орын болды, сонымен қатар Цубербиллердің жұмыстас әріптестерін қабылдауға мүмкіндік болды. Парнок Максакованың барлық қойылымдарына қатысып, қайтадан шабыттанды. Ол Юлия Вейсбергтің «Гюльнара» операсының либреттосын жаза бастады, ол Максаковаға арналған еді. Парноктың махаббаты өзара болмаса да, ол шығармашылық кезеңді күшейте түсті және 1931 жылдың соңына қарай ол 1935 жылы алғаш рет қойылған либреттоны аяқтады. Парноктың соңғы махаббаты грузин физигі Нина Веденеева болды. Екеуі 1927 жылдың басында, Веденееваның әріптесі Цубербиллер арқылы танысқан болуы мүмкін. Веденееваның ұлы Евгений сол кезде елден кетіп, тұтқындықта өмір сүрген еді, ал Орыс мектептерінде ондаған жылдар бойы қолданылған оқулықтарды жазған Цубербиллер оған оқуын жалғастыру үшін кітаптар алуға көмектесті. 1932 жылдың қаңтарында қарым-қатынас романға айналды, бірақ Парнок әлі Цубербиллермен бірге тұрғандықтан, Евгений бұл қарым-қатынасты мақұлдамады. Бұрынғыдай, оның сүйіктісі оның музасына айналды, бұл оған екі өлең циклын жазуға шабыт берді: «Үлкен Аю» және «Пайдасыз заттар». Оның жазуының қарқыны оның өлімін жеделдеткен шаршауды болжады, бірақ Парнок салдарынан хабардар болды. Осы соңғы екі цикл мен Парноктың жасөспірімдік поэзиясы арасындағы байланыс оның әрқашан не айтқысы келгенін білгенін, бірақ ол жетілгенге дейін сөздерін қалай жеткізуді білмейтінін көрсетті. Сәуірде Веденееваның Кашиндегі жазғы үйіне саяхат жасағаннан кейін күшейген олардың эмоционалдық байланысы Веденееваның отбасы мен достарының көпшілігінен жасырын қалды. Олар тек достық қарым-қатынаста екенін көрсету үшін жазда бөлек демалды. Жұмысынан, махаббатынан және жақын туыстарынан басқа барлық іс-әрекеттерден қол үзген Парноктың поэзиясы ең бастысы болды, ал Цубербиллер мен Веденееваның көмегімен ол аударма жұмысын тоқтатты. 1932 жылдың қысында оның денесі ісінумен қабынды, бұл Грейвс ауруының оның жүрегіне әсер еткенін көрсетті. Келесі алты ай бойы Парнок көбінесе төсекке жатты, ал Веденеева күнделікті келіп кетіп тұрды. Парноктың денсаулығын жақсарту үшін Цубербиллер Каринскоеде жазғы демалыс өткізуді ұсынды. Сапар қиын болғанына қарамастан, олар қауіпсіз жетті. Веденеева жеке Қырымда демалды. Олар бөлек болған кезде, сүйіктілер поштаның нашар қызмет көрсетуінен қиындықтарға тап болды, бұл Парноктың стрессін күшейтті. 1933 жылдың 31 шілдесінде ол Веденееваға қоштасу ретінде соңғы толық өлеңін жазды.

Өлім және мұра

1933 жылғы 20 тамызда Веденеева Мәскеуге оралды және сол күні Парнок пен Цубербилерді Каринскоеде кездесу үшін пойызға отырды. Бұл Парноктың ауруына байланысты емес, оның бұрын жоспарланған маршруты бойынша болған келу еді. 25 тамызда Цубербилер Парноктың өліп бара жатқанын сезіп, Ерарскаяға хабарлайды. Парнок 1933 жылғы 26 тамызда таңертеңгі сағат 11:30-да жүрек талмасынан көз жұмды, Цубербилер мен Веденеева оның жанында болды. Ерарская Парнок қайтыс болғанға дейін Мәскеуден үлкеруге тырысқанмен, шамамен сағат 17:00-де ғана келді. Ол қайтыс болғанда төсегінің үстінде Цветаеваның суреті тұрды. Ауылдық дәріхана Цубербилерге Каринскоедегі жерлеу рәсімінен кейін мәйітті Мәскеуге алып кету үшін қажетті құжаттарды алуға көмектесті. Оның 28 тамыздағы жерлеу процессиясы достары мен жанкүйерлерімен бірге Мәскеуден 75 шақырымға созылды. Олар келесі күні ғана қалаға жетті. Ол Введенское зиратында Ольга Цубербилер отбасының жеріне жерленді. Парноктың өлімінен кейін оның шығармалары қолжетімді болмады, және Кеңес кезеңінен кейін ғана оның өмірі мен шығармаларына қатысты орыс ғылымы дамыды. 1979 жылы кеңес ғалымы София Полякова АҚШ-та Парноктың алғашқы жинағын шығарды. 1983 жылы Полякова «Незакатные оны дни: Цветаева и Парнок» (Ол бітпейтін күндер: Цветаева мен Парнок, Энн-Арбор, Мичиган: Ardis Press) атты кітабын жариялады, ол Цветаева мен Парнок арасындағы қарым-қатынасты ашып көрсетті және Цветаеваның «Подруга» айналымындағы «әйел досының» кім екенін алғаш рет анықтады. Перрестройканың нәтижесінде тыйым салынған орыс ақындарына деген қызығушылық артып, гласность саясатының арқасында Парнок көптеген ресейліктер мен орыс диаспорасы үшін бұрынғыдан да беймәлім болып қалды. Оның әріптестері мен замандастары одан бұрын ақталу алды. Парнок ресми мойындауға кедергіс әкелетіні – оның лесбияндығы екеніне сенді, бірақ оның шығармаларын цензуралау себебіне қатысты нақты құжаттама жоқ. 2012 жылы Таганрогта Парнок отбасына арналған ескерткіш тақта оның туған үйінің қабырғасына орнатылды. Парноктың өлеңдеріне музыка жазылып, 2002 жылы Елена Фролова «АЗИЯ +» жобасы аясында дискіге жазылып орындалды.

Шығармалары

Парноктың туындылары трагедиялық тембрмен және кездейсоқтықтың әуенімен толы. Оның алғашқы өлеңі 1906 жылы, ал соңғысы өліміне бір апта қалғанда жарық көрді. Оның алғашқы «Стихотворения» (Өлеңдер) жинағы 1916 жылы, ал соңғы «Вполголоса» (Жартылай сыбырлап айту немесе үнсіз дауыспен) жинағы 1928 жылы басылды. Ол бес өлең кітабы, 30-дан астам сын мақаласы және бірнеше аударма жазды. Парноктың жинақталған туындыларының редакторы София Полякова оның 261 өлеңін сақтап қалды. Ол ашық өмір сүріп, жеті әйелмен арақатынасы туралы жазғандықтан, әрқайсысына бірнеше өлең арнағандықтан, оны «орыс Сапфосы» деп атады. Парнокқа қатысты ғылыми еңбектердің көп бөлігі оның Цветаевамен арақатынасының кезеңіне арналған; алайда, оның көптеген «ең жақсы өлеңдері» 1928 жылдан кейін жазылды. 1928-1933 жылдар аралығында жазылған 100-ге жуық өлеңі оның өлімінен көп уақыт өткен соң ғана жарық көрді. Веденеева кезеңіндегі өлеңдері оның материалдық және рухани қажеттіліктерін, сондай-ақ музыкалық және шығармашылық өнімдерін көрсетеді. Олар оның барлық туындыларында кездесетін тақырыптарды қамтиды: «күйзеліс, поэзия, элементтер (жел, су, жер, от), ыстық пен суық, ауру, ақылсыздық, естелік және өлім». Парноктың жетілген поэзиясында тілдің қарапайым қолданылуы, қысқа жолдар және ырғақтың өзгерістері байқалады. Парнок бұрынғы дәуірлердің романтикалық поэзиясын қабылдамай, қарапайым тілдің көмегімен құштарлықты жеткізді. Оның стилі риторикалық сұрақтарды қолданады, ол өзімен сөйлесіп жатқандай, тіпті басқалардың алдында да Парнок өзін олардан алыс сезінетінін көрсетеді. «Стихотворения» (Өлеңдер, 1916) жинағы 1912 жылдан 1915 жылға дейін жазылған, кейбіреулері бұрын жарық көрген 60 өлеңнен тұрады. Кітап бес бөлімге бөлінген, бірақ өлеңдер нақты циклдарға кірмеген. Бөлімдер әртүрлі ұзындықта болды және өлім, махаббат және поэзия, махаббат және естелік, Ресей мен соғыс, саяхаттау тақырыптарын қамтыды. «Розы Пиерии» (Пиерия гүлдері, 1922) 1912 және 1921 жылдар аралығында жазылған 20 өлеңді қамтиды. Олар үш бөлімге топтастырылды, олар лесбияндық ақындарды стильдік тұрғыдан бағалады, оны еркектерге ғашықтар үшін бәсекелес ретінде және еркек немесе әйелдің сүйіктілерінің дәстүрлі рөлдеріне қанағаттанбағандар үшін балама ретінде, алғашқы лесбияндық ақын Сапфомен салыстырды. Өлеңдерде қолданылған бейнелердің көп бөлігі ежелгі грек мифологиясынан алынған символдарды бейнелейді және Цветаеваны жоғалту туралы естеліктерді оятады. «Лоза» (Шегіршін, 1923) Парноктың өмірін оның физикалық дүниеге келуінен Судақтағы рухани қайта тууына дейін суреттейтін 23 өлеңнен тұрады. Өлеңдерде оның поэзиямен алғаш танысуы, өзін қалағандай білдіре алмауына байланысты көңілінің толуы, Цветаева салған жаңа идеялар, махаббатқа ұшырамай, шын мәнінде жаза алмауы және, ақыры, поэзия оның нағыз шақыруы екенін мойындауы жазылған. Оның өлеңдері, оның балалары, оның мұрасы сияқты, тек жыныстық құштарлықтан туындаған сөздер емес, рухани күтімді қажет етеді. «Русалочка» (Кішкентай теңіз қызы (либретто), 1923). Юлия Вейсбергтің операға арналған либреттосы Ханс Кристиан Андерсеннің осы аттас ертегісіне негізделген. «Музыка» (Музыка, 1926) 33 өлеңнен тұрады, олардың көпшілігі бұрын жарық көрген, 1916 және 1925 жылдар аралығында жазылған. Жинақ Цубербилерге арналған, бірақ Эрарская (лирикада Машенка деп аталады) жинақтағы сүйікті музалардың ең көп таралғаны. Музыканың біріктіруші тақырыбы, аспаптар, музыкалық фразалар, орындаушылар және дыбыстарды қамтитын мәтіндері, Парнок пен Эрарскаяның алғашқы кездесуінен бастап Машенканың ақымақтығына дейінгі қарым-қатынасын көрсетеді. «Вполголоса» (Жартылай сыбырлап айту немесе үнсіз дауыспен, 1928) 38 өлеңнен тұрады және Цубербилерге арналған. Оның жиырмасы 1926 жылы, ал қалған жиырмасы келесі жылы жазылған. Бұл атау, сөзбе-сөз «sotto voce», сол кезеңде оның өмірін жайлаған қараңғы ойларды, оқшаулану, ақымақтық және өлім туралы уайымдарды, сирек қуаныш пен күш-жігер лирикасымен араластырды. «Алмаст» (Алмаст, (либреттосы), 1930). Операның либреттосын Парнок 1918 жылдың қысында аяқтады. Пролог пен эпилог 1929 жылдың көктемінде Болшой театрының басшылығын операны қоюға көндіру үшін жазылды. Либретто поэтикалық тұрғыдан жоғары сапалы, драмалық баяндама ретінде жеке тұр. «Гюльнара» (Гюльнара (либретто), 1935). Юлия Вейсберг операға арналған либреттоны 1931 жылдың соңында аяқтап, опера әншісі Мария Максаковаға арнады. Парнок өндіріске дейін қайтыс болғандықтан, Вейсберг 1935 жылы дебютке дейін мәтінге соңғы түзетулер енгізді.