Кіріспе

1992 жылы Испанияның Галисия жағалауында болған экологиялық апат

"Эгей теңізі" танкерінің мұнай төгілуі 1992 жылдың 3 желтоқсанында болды. Грек тілді, қос қабатты корпусы бар "Эгей теңізі" мұнай танкері Испанияның А Корунья қаласындағы Repsol мұнай өңдеу зауытына бағытталғанда Галисия жағалауында апатқа ұшырады. Кеме барлық қажетті сынақтар мен тексерулерден сәтті өтті. Апат қатты ауа райы кезінде болды және Галисия жағалауына әсер етіп, экожүйеге, сондай-ақ А Коруньядағы балық шаруашылығы және туризм салаларына зиян келтірді.

Оқиға

1992 жылдың 3 желтоқсанында Грекияның «Эгей теңізі» мұнай тасымалдайтын кемесі Шотландияның Сулом Вое қаласынан Испанияның А-Корунья қаласына бағыт алған еді. Кеме А-Корунья портына кіруге дайындалып тұрғанда, желдің жылдамдығы жоғары болды, ал көріну қашықтығы төмендеді, нәтижесінде кеме бағытынан жаңылып, Галисия жағалауында, Геркулес мұнарасының жанында қарап қалды. Жедел құтқару тобы жіберілді, тікұшақ 32 адамнан тұратын экипажды құтқара алды. Бірақ кеме екіге бөлініп, тасымалдаған 79 000 тонна жеңіл шикі мұнайдың 67 000 тоннасы төгіліп қалды. Төгілген мұнайды баулар, скиммерлер мен сорғылардың көмегімен тоқтатуға тырысты. Кеменің жартысы су бетінде болғандықтан, құтқару тобы әлі ішіндегі мұнайды сорғылар арқылы сызып алды. Бірақ көп ұзамай кеме өртеніп, бес күн бойы жанып тұрды. А-Корунья қаласының халқы мұнай түтінінен болатын зияннан қорғау үшін уақытша эвакуацияланды. Қалған мұнай желдің күшті ағындарымен бірге таралып, 300 шақырымға дейінгі жағалау сызығы мен жағалаудағы теңіз жануарларына зиян келтірді. «Эгей теңізі» кемесінің екі якорі табылды, қазір олар А-Коруньядағы «Акуарий Финистеррае» және Астурияның Салинас қаласындағы Филипп Кусто мұражайында қойылған.

Тазалау процесі

Апат болған жерге, құрлықта да, теңізде де дереу тазалау бригадалары жіберілді. Мұнайдың таралуын тоқтату үшін төгілген мұнайдың айналасына мұнай тосқауылдары орнатылды. Тосқауылдар шамамен 5000 текше метр мұнай-су қоспасын жинады. Құрлықта 1200 текше метр ластанған құм мен қоқыс мұнайдан тазартылды. «Эгей теңізі» кемесінің тек алдыңғы бөлігі батқандықтан, қалған мұнайды сығып шығару үшін сорғылар кеменің артқы бөлігіне орнатылды.

Соңынан және тергеу

Эгей теңізіндегі мұнай төгілуі теңіздегі сансыз тіршілікке әсер етті. А Коруньяның балық аулау индустриясы ең ауыр соққыға ұшырады, Балық шаруашылығы жөніндегі кеңес барлық балық аулауға тыйым салғаннан кейін. Мұнай төгілгеннен кейін балықшыларға көмек көрсету үшін шамамен 3,53 миллион долларлық талап ұсынылды. Балық шаруашылығы жөніндегі кеңес балықшыларға белгілі бір өтемақы төлегенімен, бұл балықшылардың шығындарын толық өтеуге жеткіліксіз болды. 2001 жылға қарай балықшылар мен туризм саласынан Испания сотына шамамен 287 миллион долларлық талаптар келіп түсті. Осы талаптардың көпшілігі қанағаттандырылды, бірақ кейбіреулері әлі де даулы болып қалуда. Халықаралық мұнай ластану компенсациясы (IOPC) ұйымы, Испания үкіметі және кеме иесі ақыры келісімге келді, соңғы төлем 2003 жылдың желтоқсанында жасалды. Бұл зерттеу осы аймақта бұрын мұнай төгілгендігіне байланысты жүргізілді: 1976 жылдың 12 мамырында «Уркиола» супертанкері А Коруньядағы каналдың кіреберісінің түбіне тиіп, 107 000 тонна мұнайды төгіп жіберді. Бұл теңіз тіршілігіне, сондай-ақ су асты шөгінділеріне әсер етті, бірақ тірі қалған теңіз тіршілігі қорғаныс механизмдерін дамытып, осындай дағдарыстан аман қалды. А Коруньядағы теңіз өмірі «Эгей теңізі» апатына дейін тұрақты болды. Төгілудің теңіз тіршілігіне тигізген әсерін анықтау үшін түрлердің байлығы, саны және биомассасын анықтау мақсатында зерттеу жүргізілді. Ғалымдар 1992 жылдың желтоқсаны мен 1996 жылдың қарашасы аралығындағы өзгерістерді талдап, зардап шеккен аймақтардағы макробентос қауымдастықтарының «Уркиола» мұнай төгілуінен зардап шеккен алғашқы организмдерге ұқсас үрдіс көрсеткенін анықтады. Амфиподтар мұнай төгілуінен ең көп зардап шекті, 1995 жылдың көктеміне дейін жоғары өлім-жітім және төмен сан көрсетілді. Бірақ көп ұзамай, түр 1996 жылы зерттеу аяқталғанға дейін қалпына келе бастады. Зерттеу соңында экожүйеде төзімді түрлердің басымдық танытқаны анықталды. 2002 жылдың қараша айында А Коруньяның сол аймағында үшінші мұнай төгілу орын алды, онда 77 000 тонна мұнай тасымалдаған «Престиж» танкері екіге бөлініп, жүгін төгіп жіберді. Шамамен 10 000 тонна мұнай төгілді, бірақ «Престиж» кемесінің сүңгіген корпусы бүгінгі күнге дейін танкілерінен мұнай ағытып жатыр.