Кіріспе

Британдық билік кезіндегі үкіметтік орган – Ирландиядағы Оның/Оның Маjestісінің құпия кеңесі, көбінесе Ирландияның құпия кеңесі, Ирландиялық құпия кеңес немесе ертерек заманда Ирландия кеңесі деп аталатын, Дублин қамалының басқару құрылымындағы институт. Ол британ монархының вице-королі болған Ирландияның бас губернаторымен бірлесіп ресми атқарушы билікті жүзеге асырды. Кеңес Ирландияның лордтығында Англияның құпия кеңесінің үлгісімен қалыптасты; ағылшын кеңесі патшаға тікелей кеңес бергендей, ирланд кеңесі де орта ғасырлардағы қуатты лорд-депутат болған вице-корольге кеңес берді. Жаңа заманда кеңес вице-корольдің ықпалынан көбірек беделге ие болды, бірақ 18 ғасырда Ирландия Парламентіне ықпалын жоғалтты. 1800 жылдан кейін Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігінде Ирландияның құпия кеңесі мен вице-король лорд-лейтенанттың ресми және рәсімдік билігі болды, ал саясатты қалыптастыру тікелей британдық кабинетке есеп беретін бас хатшының құзырында болды. Кеңеске жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер, судьялар, парламентарийлер және қоғамдық істерді білуі немесе азаматтық құрмет ретінде тағайындалған көрнекті тұлғалар кірді.

Рөл

Англиядағыдай, ортағасырлық патшаның біртұтас кеңесі жекелеген органдарға дамыды, ең кішісі – патшаның (немесе Ирландия жағдайында патшаның өкілінің) сенімді кеңесшілерінің құпия кеңесі. Басқалары – Ирландия Парламентіне айналған үлкен кеңес және уақытша құрылған, орташа мөлшердегі күшті кеңес. Карл I Лорд-депутатқа құпия кеңес комитеттерінің "кемшін жұмыс істеуін" реформалауды бұйырды. Бұл өкілеттік 1711–1714 жылдары Дублинде вигтерді, ал 1835 жылы Коркте оранжистің ықпалынан шеттету үшін даулы түрде қолданылды. Пойнингс заңы (1495) Ирландияның құпия кеңесіне заң шығару процесінде басты рөл берді. Кеңес әрбір жаңа Парламентті шақыру алдында (Халық палатасына жалпы сайлаумен) Парламенттің заң жобаларын Англияның құпия кеңесіне "себептері мен негіздемелері" ретінде мақұлдауға жіберуі керек еді. Бастапқыда барлық заң жобалары Ирландия кеңесі арқылы ұсынылатын, ал Лордтар мен Халық палатасы оларды қабылдауға немесе қабылдамауға құқылы болған, бірақ өзгерте алмайтын. XVIII ғасырда Парламент заң жобасының "негізгі қағидаларын" талқылап, кеңеске оны енгізуге өтініш білдіретін заңдық фикция пайда болды; кеңес әлі де осы "қағидаларды" өзгерте немесе қабылдамауы мүмкін. Жеке заң жобаларын Вильямдық төңкеріске дейін кеңес бастаған. Кеңес біртіндеп екі "себеп пен негіздеме" заң жобасынан басқа заң жобаларын бастауды тоқтатты, олардың бірі әрқашан қаржы заң жобасы болды, оған Халық палатасы өзінің қаржыны бақылау құқығын бұзады деп қарсылық білдірді. Патриоттық партия 1768 жылғы "Құпия кеңес қаржы заң жобасын" жеңіп, парламенттік егемендіктің күшеюіне жол ашты, ол 1782 жылғы Конституцияда бекітілді, ол Ирландияның құпия кеңесін заң шығару процесінен алып тастады. (Британдық құпия кеңесі ирландиялық заң жобаларын ветолау құқығын сақтап қалды, бірақ оларды өзгертуге болмайтын.) Кеңестегі бұйрықтарды бас губернатор құпия кеңестің кеңесімен және келісімімен шығарды. Елизаветадан Карл I-ге дейін Ирландия кеңесі ирландиялық парламенттер арасындағы үлкен үзілістерде заң шығарушылық олқылықты толтырып, Карлдың жеке басқаруы үшін кейінірек қолданылған негіздерге ұқсас негіздемелермен "Мемлекеттік актілерді" қабылдады. Губернатор әдеттегі мәселелер бойынша кеңессіз жарлықтар шығара алатын, бірақ маңызды саяси мәселелерде кеңестің келісімі қажет болды. 1724 жылы Вудтың жарты пенисінің жеңілісінен кейін Ирландияның құпия кеңесі Ирландия Парламентімен бірге британ үкіметіне қарсы шығып, Парламент пен Лорд-лейтенант Лорд Картерет арасында араласудан бас тартты. Ирландия кеңесі Англияның құпия кеңесінен кейін сот функциясын дамытты, 1571 жылдан 1641 жылға дейін Дублин сарайында отырған Касл палатасы соты болды. XIX ғасырда түрлі әкімшілік органдардың шешімдеріне қарсы құпия кеңеске берілген шағымдар заңгерлік тәжірибесі бар кеңесшілердің комитеттеріне жіберілді. Көпшілігі уақытша болды, бірақ Қамқорлық мүліктік соттарына (1849–58) және Ирландияның жергілікті басқару актісіне (1898) қатысты заңмен бекітілген "сот комитеттері" болды. Құпия кеңесшілер вице-корольмен кездесуге құқылы болды, және көптеген адамдар осы қатынас үшін ғана мүше болуға асықты және кеңес жұмысына аз немесе мүлдем қатыспады. XVIII ғасырға қарай 100-ден астам кеңесші болды, олардың көпшілігі кездесулерге қатыспады. Дегенмен, вице-король шешім қабылдауды жеделдету үшін ресми кеңес отырыстарынан бұрын ішкі шеңбермен бейресми кеңес өткізді. 1800 жылғы Одақ актісі Ирландия Корольдігін және оның Парламентін жойғанмен, оның құпия кеңесі (Лорд-лейтенант сияқты) сақталды, ал ирландиялық кеңесті жою немесе оны британдықпен біріктіру туралы баламалы ұсыныстар аз қарастырылды. 1801 жылы Ирландияның бұрынғы бас хатшысы лорд Пелхам британдық ішкі істер министрі болды және оның кеңсесі енді Ирландияға дейін кеңейді деп есептеді, бірақ вице-король Филип Йорк, 3-ші Хардвик графы, 1800 жылғы актілердің ирландиялық кеңеске қатысты үндемеуі оның келісімін үкіметтік бұйрықтарды орындау үшін міндетті деп санайтынын мәлімдеді. Одақ астындағы Ирландияда вице-корольге және Кеңеске жауап беретін кейбір мемлекеттік органдар және Уайтхолл департаменттерінің бөлімдері болды; алайда, коллегиалдықтың жоқтығы Ирландия кеңесінің бәсекелес билік орталығы болуына кедері келтірді. Ирландияның құпия кеңесінің ветеринария бөлімі 1866–72 жылдары құрылған, 1900 жылы Ауыл шаруашылығы және техникалық нұсқаулық департаментінің ветеринария бөліміне айналды. Соңғы уақытта кеңестің атқарушылық рөлі тек ресми және салтанатты болды. 1887 жылғы Қылмыстық заң және іс жүргізу (Ирландия) актісі бойынша кеңес шығарған жарияланымдарға қатысты дау болды, өйткені қол қойғандардың арасында акті бойынша шығарылған үкімдерге шағымдарды тыңдайтын аға судьялар болды. Солтүстік және Оңтүстік үкіметтері техникалық тұрғыдан атқару комитеттері болатын. Сәйкесінше, Солтүстік Ирландияның алғашқы атқару комитетінің мүшелері, Крейвон министрлігі, 1921 жылдың мамыр айында вице-король лорд Фитцалан оларды министрліктеріне тағайындағанға дейін Ирландияның құпия кеңесіне ант берді. Оңтүстік палатасы кворумсыз болған жағдайда, Лорд-лейтенант Оңтүстік Парламентті құпия кеңесшілер комитетімен алмастыра алатын, бұл "Колониялық басқару" деп аталды. Англо-ирландия соғысы кезінде 1921 жылғы Оңтүстік сайлауы Шин Фейннің қатыспаушылары жеңіп алды, және "Колониялық басқару" ережесі қолданылуы мүмкін болды, бірақ Англо-ирландия шартына келісімге келді. Британдықтар бастапқыда нәтижелі уақытша үкіметті "Колониялық басқару" ережесі бойынша тағайындауды үміттенеді, бірақ Шин Фейн министрлері құпия кеңеске ант беруден бас тартатынын түсінді, соның салдарынан 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (келісім) актісі Оңтүстік Ирландияға қатысты 1920 жылғы актінің көп бөлігін алмастырды. Кеңестің көптеген құжаттары 1711 жылғы өрт немесе 1922 жылғы Ирландияның мемлекеттік мұражайының қирауы кезінде жоғалып кетті, сондай-ақ 1877 жылы Роллс сериясында жарияланған Ормонд графына тиесілі 1392–3 жылғы мәжілістердің бір бөлігі. 1860 жылдары Джон П. Прендергаст жасаған 1581–1586 жылғы кеңес кітабының тізімі 1967 жылы жарияланды.

Мүшелер

Техникалық тұрғыдан алғанда, кеңестің штаттан тыс мүшелері болған жоқ, себебі тағайындау кеңес отырысында белгілі бір қызметтік антына серт бергеннен кейін патент арқылы жасалған. Дегенмен, белгілі бір лауазымдардағы иелері кеңес отырысында "ант берген" болып саналды. Елизавета I тұсында кеңесшілерге Ирландияның канцлері, Ирландияның қазынашысы, Ирландияның қазынасының бас бароны, Ирландиядағы рөлдердің сақтаушысы, Ирландияның Лорд-бас судьясы, Ирландиядағы жалпы соттардың бас судьясы, бір қарапайым судья, Ирландияның қазынашысының орынбасары және Ирландия шіркеуінің Дублин архиепискобы мен Мейт епискобы кірді. Бас қолбасшы Ирландия кеңесінің мүшесі болды. 19 ғасырға қарай Ирландияның Бас прокуроры, көптеген аға судьялар сияқты, кеңес мүшесі болды; Чарльз Дод оны Англия мен Уэльстегі ұқсас лауазымдармен салыстырды, олар рыцарьдық атақ алды. 1871 жылы Ирландия шіркеуі таратылғаннан кейін Дублин және Арма архиепископтары енді тағайындалмайтын болды. Джеймс II католик Ричард Талботты, Тирконнеллдің 1-ші графы, Лорд-депутат етіп тағайындады және кеңеске, соның ішінде судьялар мен Ричард Нейглге католиктерді тағайындады. Тирконнелл Нейглге қарсылық білдірді, өйткені ол практикалық адвокат ретінде лайықты емес деп есептеді. 1846 жылы Дублиннің католик архиепискобы Даниэль Мюррейге кеңесте орын ұсынылды. Кеңестің хатшысы және Ирландияның құпия мөрінің сақтаушысы лауазымын Мемлекеттік хатшы осы лауазым болған кезде (1560–1802) және одан кейін Ирландияның бас хатшысы атқарды. 18 ғасырға қарай кеңестің хатшысы лауазымы жұмыс істемейтін лауазымға айналды, 1786 жылдан бастап Генри Агар, кейіннен 2-ші виконт Клифден осы лауазымды иеленді. Клифденнің 1836 жылы қайтыс болуынан кейін 1817 жылғы Ұлттық кеңселер (Ирландия) заңы қолданылды, ал аға орынбасар хатшы "Кеңестің бірінші хатшысы, Ушер және Кеңес палатасының сақтаушысы" атанды, бұл лауазымдар 1852 жылы хатшының бас хатшысы лауазымымен біріктірілді. Карл I Англияның құпия кеңесінің регламентін Ирландияға қосымша бұйрықтармен бірге жіберді, оның ішінде "Кеңес алқасында ешкім бас киімімен сөйлемейді, тек Лорд-депутаттан басқа" деген ереже болды. 1655 жылы Протекторат кезінде кеңес Эссекс кейдегі ескі кеден үйіне көшірілді. 1711 жылы болған өрт оның палатасын және мұражайын жойғаннан кейін, кеңес Дублин қамалына Жоғарғы және Төменгі аулаларды байланыстыратын арканың үстіндегі жаңа кеңес палатасына оралды. 1907 жылға қарай кеңестің тұрақты отырыстарына тек Дублинге жақын тұратын мүшелер шақырылатын болды. Ирландияның құпия кеңесінің мүшелері Ұлыбританияның құпия кеңесінің мүшелері сияқты "Абайлап құрметті" (қысқартылған "Rt Hon") атағына ие болды. Жазбаша түрде "PC" немесе "PC (Ire)" әріптері қолданылуы мүмкін, басқа құпия кеңеспен шатастырмас үшін.