Кіріспе

Санскрит индуистік мәтіні, он сегіз негізгі Пурананың бірі – Агни Пурана (Агни Пурана) – санскрит мәтіні және индуизмнің он сегіз негізгі Пураналарының бірі. Мәтін әртүрлі Шейвизм, Вайшнавизм, Шактизм және Смарттизмге қатысты Пурана ретінде жіктеледі, бірақ сонымен қатар оларды белгілі бір теологияға еңбеусіз, бәрін қамтитын мәтін ретінде де қарастырылады. Мәтіннің көптеген нұсқалары бар, олардың кейбіреулері бір-бірінен өте ерекшеленеді. Жарияланған қолжазбалар 382 немесе 383 тарауға бөлінген, олардың ішінде 12 000 – 15 000 шумақ бар. Мәтіннің тараулары әртүрлі ғасырларда жазылған болуы мүмкін, ең ерте нұсқасы б.з. 7 ғасырынан кейін, бірақ 11 ғасырынан бұрын пайда болған, өйткені 11 ғасырдың басындағы парсы ғалымы Әл-Бируни Үндістан туралы естеліктерінде оның бар екенін мойындады. Агни Пуранадағы мәтіннің ең жас бөлігі 17 ғасырға жатуы мүмкін. Агни Пурана – орта ғасырлық энциклопедия, ол әртүрлі тақырыптарды қамтиды, ал оның «382 немесе 383 тарауы іс жүзінде барлық нәрсеге қатысты», – дейді Мориц Винтерниц пен Людо Рошер сияқты ғалымдар. Оның энциклопедиялық секулярлық стилі 19 ғасырғы Хорас Хейман Уилсон сияқты кейбір Индологтарды оның Пурана ретінде қарастырылуына лайықтылығы туралы сұрақ тудырды. Бұл мәтін космология, мифология, шежіре, саясат, білім беру жүйесі, иконография, салық салу теориясы, әскер ұйымдастыру, соғыстың дұрыс себептері туралы теориялар, жартылай әскери өнер, дизайн және сәулет, гемология, грамматика, метрика, поэзия, тағам және ауыл шаруашылығы, рәсімдер, география және Митилаға (Бихар және көршілес штаттар) саяхат жолдары, мәдени тарих және көптеген басқа тақырыптарды қамтиды.

Тарих

Дәстүр бойынша, оның атауы Агниден алынған, себебі бастапқыда Агни ақсақал Васиштаға оқыған, өйткені соңғысы Брахман туралы білуге ниеттенген, ал Васишта кейіннен оны Вьясаға оқыды – барлық Ведалар, Пураналар және көптеген тарихи мәтіндерді жинақтаған ақсақал. Вьяса оны Сутаға жеткізді, ол оны Наймишараньядағы ришилерге оқыды. Сканда Пурана мен Матся Пурана Агни Пурана Исана калпаны Агни құдайы сипаттағандай баяндайды деп мәлімдейді, бірақ қолға түскен қолжазбаларда Исана калпа туралы ешқандай дерек жоқ. Сол сияқты, ортағасырлық индуистік мәтіндер Агни Пуранадан деп санайтын өлеңдерді келтіреді, бірақ бұл өлеңдер мәтіннің қазіргі басылымдарында табылмайды. Мұндай қайшылықтар Ражендра Хазра сияқты ғалымдарды Сканда мен Матся Пураналардың сілтеме жасайтын мәтіннен өзгеше екеніне қорытынды жасауға әкелді. Мәтіннің ең ертегі бөлігі 7-ғасырдан кейін жазылған болуы мүмкін, ал 11-ғасырда оның бір нұсқасы болған. Грамматика мен лексикографияға арналған тараулар 12-ғасырда қосылған болуы мүмкін, ал метрика туралы тараулар 950 жылға дейін жазылған болуы мүмкін, өйткені 10-ғасыр ғалымы Халайудханың Пингала сутралары осы мәтінді сілтеме ретінде келтіреді. Поэтикаға арналған бөлім 900 жылдан кейін жазылған, ал Тантра туралы оның қорытындысы 800 мен 1100 жылдар аралығында жасалған болуы мүмкін. Агни Пурананың көптеген нұсқалары бар және ол қазіргі заманға дейін жеткен үнді әдебиетінің Пурана жанрының күрделі хронологиясын көрсетеді. Агни Пурана қолжазбаларында тараулардың саны, өлеңдердің саны және нақты мазмұны әртүрлі. Диммит пен ван Буйтенен Пураналардың әрқайсысы энциклопедиялық стильде екенін және оларды қашан, қайда, неге және кім жазғанын анықтау қиын екенін айтады.

Құрылымы

Басылған қолжазбалар 382 немесе 383 тарауға бөлінген және 12 000 мен 15 000 аралығында шумақтарды қамтиды. Көптеген тақырыптары белгілі бір тарауларда келтірілген, бірақ Рошердің сөзіне сүйенсек, "олар ешқандай байланыс немесе ауысусыз бірінен кейін бірі келеді". Басқа жағдайларда, мысалы, иконография тақырыбында, шумақтар Агни Пурананың көптеген бөлімдерінде табылады.

Басылымдар мен аудармалар

Мәтіннің алғашқы баспа басылымын 1870 жылдары Раджендралал Митра өңдеген (Калкутта: Бенгалияның Азиялық қоғамы, 1870–1879, 3 том; Bibliotheca Indica, 65, 1–3). Бүкіл мәтін шамамен бір миллионнан сәл кем символдан тұрады. 1903–1904 жылдары Манмата Натх Датт ағылшын тіліне аудармасын екі томдық түрінде жариялаған. Әр түрлі компаниялар тарапынан шығарылған бірнеше нұсқасы бар.