Кіріспе
Санскрит индуистік мәтіні, он сегіз негізгі Пурананың бірі – Агни Пурана (Агни Пурана) – санскрит мәтіні және индуизмнің он сегіз негізгі Пураналарының бірі. Мәтін әртүрлі Шейвизм, Вайшнавизм, Шактизм және Смарттизмге қатысты Пурана ретінде жіктеледі, бірақ сонымен қатар оларды белгілі бір теологияға еңбеусіз, бәрін қамтитын мәтін ретінде де қарастырылады. Мәтіннің көптеген нұсқалары бар, олардың кейбіреулері бір-бірінен өте ерекшеленеді. Жарияланған қолжазбалар 382 немесе 383 тарауға бөлінген, олардың ішінде 12 000 – 15 000 шумақ бар. Мәтіннің тараулары әртүрлі ғасырларда жазылған болуы мүмкін, ең ерте нұсқасы б.з. 7 ғасырынан кейін, бірақ 11 ғасырынан бұрын пайда болған, өйткені 11 ғасырдың басындағы парсы ғалымы Әл-Бируни Үндістан туралы естеліктерінде оның бар екенін мойындады. Агни Пуранадағы мәтіннің ең жас бөлігі 17 ғасырға жатуы мүмкін. Агни Пурана – орта ғасырлық энциклопедия, ол әртүрлі тақырыптарды қамтиды, ал оның «382 немесе 383 тарауы іс жүзінде барлық нәрсеге қатысты», – дейді Мориц Винтерниц пен Людо Рошер сияқты ғалымдар. Оның энциклопедиялық секулярлық стилі 19 ғасырғы Хорас Хейман Уилсон сияқты кейбір Индологтарды оның Пурана ретінде қарастырылуына лайықтылығы туралы сұрақ тудырды. Бұл мәтін космология, мифология, шежіре, саясат, білім беру жүйесі, иконография, салық салу теориясы, әскер ұйымдастыру, соғыстың дұрыс себептері туралы теориялар, жартылай әскери өнер, дизайн және сәулет, гемология, грамматика, метрика, поэзия, тағам және ауыл шаруашылығы, рәсімдер, география және Митилаға (Бихар және көршілес штаттар) саяхат жолдары, мәдени тарих және көптеген басқа тақырыптарды қамтиды.
The Agni Purana, (, Agni Purāṇa) is a Sanskrit text and one of the eighteen major Puranas of Hinduism. The text is variously classified as a Purana related to Shaivism, Vaishnavism, Shaktism and Smartism, but also considered as a text that covers them all impartially without leaning towards a particular theology. The text exists in numerous versions, some very different from others. The published manuscripts are divided into 382 or 383 chapters, containing between 12,000 and 15,000 verses. The chapters of the text were likely composed in different centuries, with earliest version probably after the 7th century, but before the 11th century because the early 11th century Persian scholar Al Biruni acknowledged its existence in his memoir on India. The youngest layer of the text in the Agni Purana may be from the 17th century. The Agni Purana is a medieval era encyclopedia that covers a diverse range of topics, and its "382 or 383 chapters actually deal with anything and everything", remark scholars such as Moriz Winternitz and Ludo Rocher. Its encyclopedic secular style led some 19th century Indologists such as Horace Hayman Wilson to question if it even qualifies as what is assumed to be a Purana. The range of topics covered by this text include cosmology, mythology, genealogy, politics, education system, iconography, taxation theories, organization of army, theories on proper causes for war, martial arts, design and architecture, gemology, grammar, metrics, poetry, food and agriculture, rituals, geography and travel guide to Mithila (Bihar and neighboring states), cultural history, and numerous other topics.
Тарих
Дәстүр бойынша, оның атауы Агниден алынған, себебі бастапқыда Агни ақсақал Васиштаға оқыған, өйткені соңғысы Брахман туралы білуге ниеттенген, ал Васишта кейіннен оны Вьясаға оқыды – барлық Ведалар, Пураналар және көптеген тарихи мәтіндерді жинақтаған ақсақал. Вьяса оны Сутаға жеткізді, ол оны Наймишараньядағы ришилерге оқыды. Сканда Пурана мен Матся Пурана Агни Пурана Исана калпаны Агни құдайы сипаттағандай баяндайды деп мәлімдейді, бірақ қолға түскен қолжазбаларда Исана калпа туралы ешқандай дерек жоқ. Сол сияқты, ортағасырлық индуистік мәтіндер Агни Пуранадан деп санайтын өлеңдерді келтіреді, бірақ бұл өлеңдер мәтіннің қазіргі басылымдарында табылмайды. Мұндай қайшылықтар Ражендра Хазра сияқты ғалымдарды Сканда мен Матся Пураналардың сілтеме жасайтын мәтіннен өзгеше екеніне қорытынды жасауға әкелді. Мәтіннің ең ертегі бөлігі 7-ғасырдан кейін жазылған болуы мүмкін, ал 11-ғасырда оның бір нұсқасы болған. Грамматика мен лексикографияға арналған тараулар 12-ғасырда қосылған болуы мүмкін, ал метрика туралы тараулар 950 жылға дейін жазылған болуы мүмкін, өйткені 10-ғасыр ғалымы Халайудханың Пингала сутралары осы мәтінді сілтеме ретінде келтіреді. Поэтикаға арналған бөлім 900 жылдан кейін жазылған, ал Тантра туралы оның қорытындысы 800 мен 1100 жылдар аралығында жасалған болуы мүмкін. Агни Пурананың көптеген нұсқалары бар және ол қазіргі заманға дейін жеткен үнді әдебиетінің Пурана жанрының күрделі хронологиясын көрсетеді. Агни Пурана қолжазбаларында тараулардың саны, өлеңдердің саны және нақты мазмұны әртүрлі. Диммит пен ван Буйтенен Пураналардың әрқайсысы энциклопедиялық стильде екенін және оларды қашан, қайда, неге және кім жазғанын анықтау қиын екенін айтады.
Құрылымы
Басылған қолжазбалар 382 немесе 383 тарауға бөлінген және 12 000 мен 15 000 аралығында шумақтарды қамтиды. Көптеген тақырыптары белгілі бір тарауларда келтірілген, бірақ Рошердің сөзіне сүйенсек, "олар ешқандай байланыс немесе ауысусыз бірінен кейін бірі келеді". Басқа жағдайларда, мысалы, иконография тақырыбында, шумақтар Агни Пурананың көптеген бөлімдерінде табылады.
Басылымдар мен аудармалар
Мәтіннің алғашқы баспа басылымын 1870 жылдары Раджендралал Митра өңдеген (Калкутта: Бенгалияның Азиялық қоғамы, 1870–1879, 3 том; Bibliotheca Indica, 65, 1–3). Бүкіл мәтін шамамен бір миллионнан сәл кем символдан тұрады. 1903–1904 жылдары Манмата Натх Датт ағылшын тіліне аудармасын екі томдық түрінде жариялаған. Әр түрлі компаниялар тарапынан шығарылған бірнеше нұсқасы бар.