Кіріспе

Вараха Пурана (, Varāha Purāṇa) – индуизмдегі Пураналар әдебиетінің жанрынан шыққан санскрит мәтіні. Ол Нараянаны (Вишнуды) мадақтайтын Вайшнавизм әдебиетінің корпусына жатады, бірақ Шива мен Шактиге (Брахми, Вайшнави және Раудри деп аталатын қасиетті күштер) арналған және оларды мадақтауға бағытталған тарауларды да қамтиды. Мәтіннің көптеген нұсқалары бар, ал маңызды бөлімдері тарихқа ұмытылып кеткен. Мәтін алғаш рет 10-12 ғасырларда аяқталған деп есептеледі және содан бері үнемі қайта қаралып келген. Осы мәтіннің сақталған қолжазбалары, Линга Пурана сияқты, Пуранаға тән Панчалакшана (бес белгі) талаптарын қамтымайтындықтан ерекше. Ғалымдар оның шын мәнінде Пурана санала ма, әлде қолжазбалар тек Вайшнавалық тәжірибелерге бағытталған діни нұсқаулық па, және Шива, Шакти және басқа да құдайларды дінсіздендіріп мадақтау бөлімдері бар ма деген мәселелерді қарастырған. Вараха Пурана мифологияны, әсіресе Вишнудың Вараха аватариясының (инкарнациясының) үлкен су тасқыны кезінде жерді (Притвиді) құтқару туралы әңгімелерді қамтиды. Мәтінде сонымен қатар қасиетті күштер мен Шива туралы мифология, сондай-ақ Карма мен Дхарма туралы талқылау, Дхармасамхита да бар. Мәтіннің үлкен бөлігі Матура мен Непалдағы храмдар мен қасиетті орындарға арналған ортағасырлық географиялық Махатмияға (туристік нұсқауларға) арналған, бірақ басқа Пураналарда кездесетіндей, Матурадағы Кришнаға табынуға қатысты бөлімде қызықты ештеңе жоқ.

Тарих

Вараха Пуранасы қай ғасырда жазылғандығы белгісіз. Вильсон 12 ғасырдың Рамануджаның ықпалы болған кезеңде жазылғанын болжады. Көптеген ғалымдар бұл Пурананың салыстырмалы түрде кеш жазылғанымен келіседі, ал кейбіреулері бұл мәтіннің алғашқы нұсқасы 10 ғасырда аяқталғанын айтады. Мәтін Вишнудың Вараха (доңыз) аватарымен аталған, онда ол жер-ананы құтқарады. Мәтін Мацья Пурана, Сканда Пурана және Агни Пурана қолжазбаларында еске алынып, мазмұны берілген, бірақ сол құжаттардағы осы мәтін сипаттамасы Вараха Пурананың қазірге дейін сақталған қолжазбаларының бұрынғысынан мүлдем өзгеше екенін көрсетеді. Мәтін көптеген нұсқаларда, маңызды айырмашылықтармен сақталған. Падма Пурана Вараха Пуранасын Саттва Пуранасы ретінде жіктемелейді. Ғалымдар Саттва, Раджас, Тамас жіктемесін «толыққанды қиял» деп санайды және бұл мәтінде осы жіктемені негіздеуге болатын ештеңе жоқ.

Мазмұны

Бұл еңбектің басылған басылымдарында, нұсқасына байланысты, 217 немесе 218 адьяя (тарау) бар. Критикалық басылым (Ананд Сваруп Гупта редакциялаған, және All India Kashiraj Trust, Варанаси баспасынан жарық көрген) 215 тараудан тұрады. Индуизм дәстүрі мен басқа Пураналарда бұл мәтін 24000 шумақтан тұрады деп айтылады; алайда, сақталған қолжазбаларда одан кемі – жартысынан да аз шумақ бар. Нарад Пуранаға сәйкес, бұл мәтін екі бөлімнен тұрады: пурвабхага және уттарбхага. Нарад мәтініндегі пурвабхаганың мазмұны, көбінесе, Вараха Пурананың қолжазбаларымен сәйкес келеді, бірақ Нарад мәтініндегі уттарбхага сақталған Вараха қолжазбаларында табылмайды және тарихқа ұмытылған деп есептеледі. Раджендра Хазраның сөзіне қарағанда, қазіргі мәтіннің төрт ерекше бөлімі бар, олар сұхбаттасушылары мен жалпы сипаттамаларымен ерекшеленеді. Бұл бөлімдер, әдетте, әртүрлі уақыттарда, әртүрлі авторлармен жазылған. Бірінші бөлімде (1-ден 112-ге дейінгі тарауларда) Сута баяндаушы, ал Вараха мен Притхви – сұхбаттасушылар. Екінші бөлімде (113-192 тарауларда) Сута, Притхвидің Санаткумараға Вараха мен өзінің арасындағы әңгіме туралы айтқандарын баяндайды. Үшінші бөлімде (193-212 тарауларда) Сута патша Жанамаджая мен абыз Вайшампаянаның әңгімесін сипаттайды. Бұл бөлім Дхарма Самхита деп те аталады. Соңғы бөлімде (213-тараудан соңына дейін) Сута Брахма мен Санаткумараның әңгімесін баяндайды.