Кіріспе

Британ армиясының генералы сэр Джон Трединник Кроккер (4 қаңтар 1896 – 9 наурыз 1963) – екі дүниежүзілік соғыста да қатысқан британ армиясының жоғары шенді офицері. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол қатардағы әскер және кіші офицер болып қызмет еткен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол бригада, дивизия және корпус командирі ретінде көзге түсті, ең танымал рөлі – 1944 жылғы 6 маусымдағы D күні шабуылы кезінде I корпусының бас қолбасшысы (GOC) болуы. Ол корпусты сол шабуылдан кейін Батыс Еуропадағы науқан бойына, шамамен он бір айдан соң Еуропадағы Жеңіс күніне (VE Day) дейін басқарды. Соғыс аяқталғаннан кейін Кроккер Таяу Шығыс құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы (C in C) және Әскерлердің генерал-адъютанты, Армия кеңесіндегі екінші жоғары лауазымды офицер болды. Крокер – ең үздік сарбаз, оны жоғары шенді басшылары, әсіресе фельдмаршал Аланбрук виконты, және бағыныштылары, соның ішінде болашақ фельдмаршал лорд Карвер жоғары бағалады, бірақ ол көбіне танылмаған күйде қалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың тамызында басталған Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, Крокер 1915 жылдың қарашасында британ армиясына «Артисттер мылтықтары» полкіне, болашақ офицерлерді даярлайтын жаттығу корпусына жеке сарбаз ретінде қабылданып, қызметке кірді. 1917 жылдың 26 қаңтарында ол уақытша лейтенант дәрежесінде Пулемет корпусына (MGC) кірді. Ол соғыста ерекше көзге түсіп, 1918 жылдың сәуірінде Әскери крест (MC) орденімен, ал шілдеде Ардақты қызмет орденімен (DSO) марапатталды. Грантемдегі Пулемет мектебінде оқығаннан кейін Крокер 59-шы (2-ші Солтүстік Мидленд) дивизиясының құрамындағы 174-ші Пулемет ротасына қосылды. Бұл Территориялық күштер (TF) құрамындағы бөлімше болды және ол Батыс майданындағы окоптарда британ экспедициялық корпусының (BEF) бір бөлігі ретінде қызмет етті. Ол өзінің ротасымен бірге, 1918 жылдың наурыз айының басында 59-шы Пулемет батальонының құрамына кірді, 1917 жылдың ортасында Пасшендаэль шайқасында (сонымен қатар Үшінші Ипр шайқасы деп те аталады) және 1918 жылғы неміс армиясының көктемгі шабуылдарында қатысты. 1918 жылдың 26 шілдесінде лейтенант дәрежесіне көтерілді. Оның MC ордені үшін ресми Лондон газетінде жарияланған мақтау қағазында былай делінген: T./2nd Lt. John Tredinnick Crocker, M. G. Corps. «Пулемет батареясының бөлімше командирі ретінде көрсеткен батылдығы мен қызмет адалдығы үшін». Ол батареясы жарылғанша оны қорғады, содан кейін алға жылжып, екі пулеметті құтқарып алып, жағдайдың белгісіздігіне байланысты жаяу әскерге қолдау көрсету үшін алға жеткізді. DSO ордені үшін мақтау қағазында былай делінген: T./2nd Lt. John Tredinnick Crocker, M. C., M. G. C. «Көрсеткен батылдығы мен қызмет адалдығы үшін. Төрт пулеметті басқарғанда ол екі күшті жау шабуылын тойтарды, сағат 10-нан кешкі қараңғылыққа дейін, жаяу әскер мен қосымша күштер келгенге дейін бекініп тұрды». Келесі күні ол екі пулеметінің арасында тұрып, 30 метр қашықтықтағы жауға оқ атуды бағыттап, содан кейін шегінуді бомбалар мен мылтықпен жапты, көптеген жауды жақын арада өлтірді. Ол қайтадан қоршауға алынғанша жаңадан ұстанымын қабылдады, содан кейін ол қайтадан бомбалармен алға шықты. Оның көрсеткен өрнегі тамаша болды. Ол Батыс майданында Соғыс аяқталғанға дейін, 1918 жылдың 11 қарашасында Германиямен келісімге қол қойылғаннан кейін, Жүз күндік шабуылдарға қатысып, соғысқа қатысты.

Соғыс аралығы

Соғыстан кейін Крокер армиядан шығып, заңгерлік білім алды. Дегенмен, ол жаңа мамандығынан ләззат алмай, Миддлсекс полкінің (Кембридж герцогының өз) қатардағы армиясындағы жаяу әскер офицері ретінде әскери қызметке қайта оралды. Оның лейтенант шені 1920 жылдың 16 желтоқсанында расталды (дәрежесі 1919 жылдың 20 желтоқсанына дейін есептелді), сол жылы ол Хилда Митчеллға үйленді; олардың 1921 жылы Роберта есімді қызы және 1923 жылы Уилфрид есімді ұлы дүниеге келді. 1922 жылдың 13 қаңтарынан бастап Крокер Корольдік танк корпусына (кейіннен Корольдік танк полкі) броньдық соғыстың сол кездегі жаңа саласында мамандану үшін жіберілді. 1923 жылдың тамызында оның уақытша қызметі тұрақты қызметке айналдырылды (1919 жылдың маусымынан бастап). Содан кейін ол Үндістанға барып, 1928-1929 жылдары Кветтадағы Штаб колледжінде оқыды. Оның сыныптастарының арасында Дуглас Грейси, Колин Габбинс, Генри Лоури Дэвис, сондай-ақ Австралия армиясының Джордж Алан Вази және Канада армиясының Э. Л. М. Бернс болды, олардың барлығы кейін генерал-офицерлер атанды. Ол ондағы үздік студенттердің бірі болды, жоғары лауазымдағы офицерлер оның «күшті және тәуелсіз мінезін» атап өтті. Ол сонымен қатар сирек кездесетін «А» бағасын алды, ол оны «өте жақсы қабілетке және ерекше дағдыға ие офицер» ретінде таныстырды. Кветтаны бітіргеннен кейін ол бірқатар далалық және штабтық лауазымдарды атқарды, оның ішінде бригадалық майор Перси Хобарттың 1-ші танк бригадасында және генерал-майор Алан Брукке 1-ші сыныпты (GSO1) бас штаб офицері болып қызмет етті, соңғысы Мобильді дивизияға (кейін 1-ші бронетанкті дивизия) қолбасшылық еткен кезде. Хобарт пен Брук екеуі де Крокер туралы ең жоғары пікірде болды, Брук кейіннен былай деді:

Ол 1925 жылдың қыркүйегінен бастап Үндістандағы Корольдік танк мектебінде де уақытша қызмет атқарды. 1929 жылдың сәуір айында капитан шеніне көтерілді. Екі соғыс аралығындағы армияда жоғарылау баяу болды, ал Крокердің өсуі патенттік шендермен расталды: 1935 жылдың 1 қаңтарында майор, 1936 жылдың 1 шілдесінде подполковник және 1938 жылдың 1 ақпанында полковник. Алайда, оның тұрақты шені 1938 жылдың 6 тамызында полковник болып тағайындалған кезде (дәрежесі 1938 жылдың 1 ақпанына дейін есептелді) теңесті. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол Оңтүстік командалық штабында GSO1 офицері болды.

Франция мен Англия

Крокер онда ұзақ қалмады, өйткені 1940 жылдың 21 сәуірінде ол бригадирдің міндетін атқарушы дәрежесіне көтеріліп, Вивян Поуптың орнына 3-ші бронетанкті бригаданы басқаруға тағайындалды. Бригада генерал-майор Роджер Эванстың 1-ші бронетанкті дивизиясының (бұрынғы Мобильді дивизия) құрамына кірді, ол Англияда орналасып, Францияға өтуге дайындалып жатқан еді. Крокердің бригадасы 1940 жылдың мамыр-маусымында Франция шайқасы кезінде Британ экспедициялық корпусы (БЭК) континенттен ығыстырылғанда әлсіреп қалды. Май айының соңында БЭК-тің қалған бөлігі Дюнкеркке шегінген кезде Шербурға түскен дивизия Сомма өзені арқылы неміс көпір басына сәтті шабуыл жасай алмады, содан кейін Шербурға қайтып келді, онда қалдықтары (бригаданың соңғы 13 танкысын қоса алғанда) эвакуацияланды. Крокер мен оның бригадасы маусымның ортасында эвакуацияланды, Крокер өзі генерал-лейтенант Джеймс Маршалл Корнуоллмен соңғы кемеде қайтып келді. Британияға оралғаннан кейін, ол үш жылға жуық уақыт бойы болды, содан кейін қайтадан әрекетке кірісті. Крокер бастапқыда бригаданы басқарды, ол Францияда ауыр танк шығындарына ұшырады, содан кейін Оңтүстік-Шығыс Англияда неміс шабуылына қарсы тұру үшін жаттығулар жасап, күтіп отырды. Алайда, 1940 жылдың 18 қыркүйегінде ол салыстырмалы түрде жас шағында генерал-майор дәрежесіне көтеріліп, жаңадан құрылған 6-шы бронетанкті дивизияның бас офицері болды. Тоғыз күннен кейін Крокер Франциядағы қызметі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағын алды. Крокердің жаңа дивизиясы, бастапқыда 20-шы және 26-шы бронетанкті бригадаларынан, 6-шы қолдау тобымен және басқа да қолдаушы бөлімшелерден тұрды, Оңтүстік командалық құрамында құрылды және оның талапкер бас офицерімен қарқынды жаттықтырылды, Крокер барлық шенділер өз жұмыстарын білетініне көз жеткізді. Дивизия 1940 жылдың қысы бойы жаттығудан өткен Оңтүстік командадан 1941 жылдың ақпан айының соңында Шығыс командасына көшірілді. Крокер келесі бірнеше ай бойы дивизиясын жаттықтыруын жалғастырды. Алайда, 1941 жылдың қазан айының ортасында, дивизиясына бір жылдан астам уақыт басшылық еткен Крокер, 2-ші бронетанкті топты басқаруға тағайындалғаннан кейін дивизия басшылығын генерал-майор Герберт Ламсденге тапсырды. Қарулы топтар Корольдік бронетанкті корпусының (КБК) қолбасшысы генерал-майор Гиффард Мартельдің ойлап тапқан идеясы болды және оның кеңесі бойынша Ұлыбританиядағы барлық бронетанкті құралымдарға басшылық ету мақсатымен құрылды. 1941 жылдың 22 қазанында генерал-майор шені уақытша берілді. Ол XI корпустың басшылығын алды, бұл IV корпустың басшылығына тағайындалған генерал-лейтенант Ноэль Ирвиннің орнына келді. Қырық алты жастағы Крокер британ армиясының ең жас корпус командирлерінің бірі болды. Алан Брук, ол әлі де Крокерді жоғары бағалаған және қазір Императорлық Бас штабтың (ИБШ) бастығы болған, оған жаңа тағайындауды қамтамасыз етті. Крокердің жаңа басқаруында Харольд Морганның 45-ші, Эвелин Баркердің 54-ші (Шығыс Англия) және Эрик Майлздың 56-шы (Лондон) жаяу әскер дивизиялары, сондай-ақ 21-ші армия танк бригадасы бағынышты болды, бұл Шығыс Англияда орналасқан, онда шабуыл болған жағдайда оның қорғанысына жауапты болды және Шығыс командалық астында қызмет етті.

Солтүстік Африка

Тағы да, Крокердің тағайындалуы ұзаққа созылмады, өйткені қыркүйекте ол XI корпустың командалығын генерал-лейтенант Джерард Бакналлға тапсырды және генерал-лейтенант Фрэнсис Носуорсиден IX корпус округінің командалығын алды. Корпус, Гордон Макмиллан (кейіннен көрнекті дивизиялық командир және толық генерал) бригадирлік штабы (BGS) ретінде, Солтүстік Англияда Солтүстік команда бағынысында орналасқан, Дархам, Нортумберленд және Йоркширдің солтүстік бөлігіне жауапты болды. Крокердің генерал-майор шені 1942 жылдың 4 желтоқсанында бекітілді (дәрежесі 1941 жылдың 16 қарашасына дейін есептелді). 1943 жылдың 16 наурызында оның генерал-лейтенант шені уақытша берілді. Қыркүйекте IX корпус округі далалық күштер құрамына дайындалды, қайтадан IX корпус деп аталды және жаңа құрылған Британдық бірінші армияға бекітілді. Бірінші армияның тұтас өміріндегі қолбасшысы генерал-лейтенант Кеннет Андерсон болды. Армия Операция Торч аясында француз Солтүстік Африкасына шабуылға дайындалып жатқан одақтас күштердің бас құрамасы ретінде құрылды. Генерал-лейтенант Чарльз Олфридің V корпусы Бірінші армияның британдық контингентінің екінші бөлігін құрады және 1942 жылдың соңы мен 1943 жылдың басында Тунистегі науқанның алғашқы кезеңдерінде қаһарлы шайқастарға қатысты. 1943 жылдың көктемінде Крокер корпусының штабымен бірге Солтүстік Африкаға келді, штабы 1943 жылдың 24 наурызында толыққандай жұмыс істеді. Ол бұрынғы 6-шы бронедивизиясын, қазір генерал-майор Чарльз Кейтлидің басқаруында, генерал-майор Харольд Фриман Эттвудтың басқаруындағы 46-шы жаяу әскер дивизиясын және генерал-майор Реймонд Бриггстің 1-ші бронедивизиясын, бұл дивизия британдық Сегізінші армиядан ауыстырылған еді, өз қарамағына алды. Крокердің 8 сәуірдегі алғашқы шайқасы итальяндық бірінші армияның шегінуін тоқтатуға бағытталған әрекет болды, ол Кейтлидің 6-шы бронедивизиясына Фондук асуын басып алуға бұйрық берді, бірақ ол итальяндық қорғаныстың күшін елеусіз бағалады. Операцияға басшылық еткендердің арасында генерал-майор Чарльз В. Райдер басқарған АҚШ-тың 34-ші жаяу әскер дивизиясы болды, Крокер оған асудың оң жағындағы маңызды позицияны басып алуды бұйырды. 6-шы бронедивизияның бөлігі болған Филип Робертстің 26-шы бронетанкті бригадасы американдықтардың шабуыл бағытын кесіп, шатастық тудырды. Сонымен қатар, Крокердің жаяу әскерін басқаруы да жеткіліксіз деп есептелді. Британдық бронетехника ақыры бұзып өткенімен, итальяндықтар тұзақтан қашып үлкерді. Крокер кейіннен американдықтарды сынады, бұл Одақтас күштер штабында (AFHQ) наразылық тудырды және Солтүстік Африкадағы Одақтас жоғарғы қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрді ашуландырды. Науқан жалғасты, одақтастар осі күштеріне қарсы қысымды күшейтті, олар бұрынғыдан да қарсылық көрсетіп жатты. Крокердің IX корпусы ұрыстың соңғы кезеңдерінде ауыр шайқастарға қатысты және 24 сәуірде екі маңызды нысанды – Сельчет-эль-Куризия және Екі ағаш төбесін басып алды, бірақ оған қарамастан IX корпус Тунис жазығына бұзып өте алмады. 27 сәуірде Крокер Түніс үшін соңғы шайқасқа дейін ПИАТ (прожектор, жаяу әскер, танкіге қарсы) танкіге қарсы қаруын көрсету кезінде оқу апатынан жарақат алды және Солтүстік Африкада одан әрі қатыспады. Крокердің кеудесінің жоғарғы бөлігіне шрапнельдің бір бөлігі кірді. IX корпустың басқаруы уақытша британдық Сегізінші армияның X корпусынан ауысқан генерал-лейтенант Брайан Хоррокске берілді. Солтүстік Африкадағы соғыс көп ұзамай аяқталды, шамамен 250 мың неміс және итальяндықтар тәлімдікке берілді. Дегенмен, Крокер 1943 жылдың 5 тамызында Тунистегі басқаруы үшін Бат орденінің серігі болып тағайындалды, ал Одақтас 18-ші армия тобының (британдық бірінші және сегізінші армияларды басқарған) командирі генерал сэр Гарольд Александр Крокердің салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде жақсы қызмет еткеніне сенді.

Солтүстік-батыс Еуропа

Крокер IX корпусының штабы таратылғаннан кейін мамыр айында Англияға оралды және уақытша жұмыссыз қалды. Тамыз айында қызметке қайтқаннан кейін, Александрдың Брукке берген ұсынысы бойынша, тамыз айының басында I корпусына қолбасшылық етті. Крокер генерал-лейтенант Джерард Бакналлдан орын алды, ол шетелдегі дивизияға қолбасшылық ету үшін уақытша генерал-майор шенінен төмендеуді сұрады. Крокердің I корпусы Британдық Екінші армияның құрамына кірді, бұрын Солтүстік Африкадағы армия командирі генерал-лейтенант сэр Кеннет Андерсонның (бірақ 1944 жылдың қаңтарында генерал-лейтенант Майлз Демпси алмастырды) басқаруымен, Солтүстік Францияға одақтастардың шабуылы – Оверлорд операциясына дайындық жүргізілді. Крокерге оның штаб бастығы Филип Балфур көмектесті. Крокердің бронетанктік соғыстағы тәжірибесіне қарамастан, I корпус негізінен жаяу әскер құрамасы болды, бірақ генерал сэр Бернард Монтгомери, D күні мен Нормандия шайқасындағы 21-ші армия тобының құрлық әскерлерінің командирі, Крокердің ұйымдастыру қабілетіне сенімді болды және I корпусына Каен қаласын басып алудың қиын міндетін тапсырды. Құрметті қонақтар үшін I корпус 2-ші канадтық бронетанктік бригадасымен қолдау көрсетілген 3-ші канадтық дивизияны, 27-ші бронетанктік бригадасымен қолдау көрсетілген генерал-майор Том Реннидің британдық 3-ші дивизиясын және генерал-майор Ричард Гейлдің 6-шы әуе десанттық дивизиясын бақылады. 1944 жылдың 6 маусымында Крокердің алдында басқа одақтас корпус командирлерінен гөрі ауқымды міндет тұрды: ол екі десант жағажайын (Жуно және Сворд) және әуе шабуылын бақылауға тиіс болды. Десанттың сәтті аяқталуы Крокердің жоспарлау қабілетіне куәлік етеді. Алайда, Каен жоспарланғандай D күні түспеді, бірақ британдық 3-ші дивизияның батальоны 21-ші тандық дивизия кері шегіндіргенге дейін батыл әрекет жасады. Керісінше, Крокердің корпусы Каен үшін болған қанды екі айлық шайқасқа қатысты, оның ішінде Шарнвуд операциясы да бар, онда 3-ші канадтық және 3-ші британдық дивизиялар қолбасшылықта болды (соңғысы Ренни жараланғаннан кейін генерал-майор Лэшмер Уистлердің басқаруында болды), сондай-ақ генерал-майор Льюис Лайннің 59-шы дивизиясы да қатысты. Операция 7 шілдеде басталды және қатты шайқастардан кейін Каен қаласының көп бөлігі басып алынды, бірақ немістер оңтүстік жартысын ұстап тұрды. Корпус, көп ұзамай 3-ші дивизиядан айырылып, генерал-майор Эвелин Баркердің 49-шы дивизиясын алмастырды, 1944 жылдың тамызында генерал-лейтенант Гарри Крераның Бірінші канадтық армиясының қолбасшылығына көшті. I корпус Сена өзеніне қарай жылжыды, содан кейін Франция мен Бельгия жағалауларындағы қиын операцияларға қатысты. Крокер мен Крерардың қарым-қатынасы әрдайым жақсы болған жоқ, соңғысы, Крокердің I корпусын Бірінші армияның қолбасшылығына алғаннан кейін көп ұзамай, Крокерді жұмыстан босатып, оның орнына генерал-лейтенанттар Нил Ричи (XII корпусының командирі) немесе Джерард Бакналл (XXX корпусының командирі) тағайындауға тырысты. Алайда, Крерар 21-ші армия тобының командирі Монтгомеридің қарсылығына тап болды, бірақ одан кейін қарым-қатынас жақсарды. 1944 жылдың соңында британдықтардың адам күшінің жетіспеуі салдарынан екі жаяу әскер дивизиясы (59-шы (Стаффордшир) және 50-ші (Нортумбриан)) таратылды, I корпусының штабы фронттан алынып, Германиядағы 21-ші армия тобының тыл аймақтарын басқаруға көшті, ол 1945 жылдың наурыз айында Рейн өзенінен өтті. Крокер 1944 жылдың қазан айында Нормандияға жасаған шабуылы мен оның салдарынан көрсеткен еңбегі үшін Британ империясы орденінің (KBE) кавалер-командующийы атанды. 1945 жылдың маусым айында Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін Крокер Ұлыбританияға оралып, Оңтүстік командасын генерал-лейтенант Сидни Киркманнан қабылдады, ол Крокерден I корпусын қабылдады. Солтүстік-Батыс Еуропадағы қызметі үшін ол екі рет құрметті хабарламаларда аталды, 9 тамызда 1945 жылы және 8 қарашада. Крокердің ұлы Вильфрид, 5-ші Корольдік Иннискиллинг драгун гвардиясында қызмет еткен ат әскерінің офицері, Кромвель танктерімен жабдықталған және 7-ші бронетанктік дивизияның бір бөлігі, 1944 жылдың 20 қазанында Нидерландыдағы Гертогенбош шайқасында соғысып қаза тапты.

Кейінгі өмірі

Ол екі жыл бойы Оңтүстік команданың бас қолбасшысы (GOC) қызметін атқарды, 1947 жылы Палестинадағы төтенше жағдайдың соңғы кезеңдерінде генерал-лейтенант сэр Майлз Демпсиден кейін Таяу Шығыс құрлық әскерлерінің Бас қолбасшысы (C in C) болып тағайындалды. 1950 жылы Крокердің ұзақ әскери мансабы әскери күштердің генерал-адъютанты болып тағайындалуымен аяқталды. 1948 жылдың 10 маусымында Бат орденінің Ұлы крестімен (GCB) марапатталған Крокер 1953 жылдың 29 қыркүйегінде әскерден зейнеткерлікке шықты. 1945 жылдың қазанында генерал-лейтенант шеніне, ал 1947 жылдың 6 наурызында генерал шеніне көтерілді. Британдық наградаларынан өзге, 1947 жылы Крокер Солтүстік-Батыс Еуропадағы қызметі үшін Нидерланд үкіметі тарапынан да марапатталды, оған Қылышпен бірге Оранж-Нассау орденінің Ұлы офицері атағы берілді. 1948 жылы Монтгомери Крокерді өзінің CIGS лауазымына мұрагер етіп ұсынды, бірақ сол кездегі премьер-министр Клемент Атли, соғыс кезінде Бірма науқанында он төртінші армияға қолбасшылық еткен, көбірек танымал және жоғары шенді генерал сэр Уильям Слимді тағайындады, бұл Монтгомериді қатты ашуландырды. Крокердің соғыстан кейінгі ең маңызды еңбегі – британдық армияның салқын соғыс жылдарындағы бронетехникалық соғыс доктринасын қалыптастырған оқулықтарды жазу болды. Крокер соғыстан кейінгі жылдары бірқатар құрметті лауазымдарды иеленді, оның ішінде Патшаға шақырылған әскери көмекші (1948-1951), Корольдік танк полкінің полковнигі (1949) және Корольдік бронетанкті корпустың құрметті полковнигі (1949). Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Императорлық соғыс қабірлері комиссиясы төрағасының орынбасары және Миддлсекс лорд-лейтенанты болды, ол 1961 жылдан 1963 жылдың 9 наурызында 67 жасында қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды. Ол сондай-ақ Корольдік патриоттық қор корпорациясының мүшесі болды.

Көп сөйлеуші емес.

Дуглас Э. Делани былай деп жазады: