Кіріспе

Джованни Баттиста Либеро Бадаро (1798 - 21 қараша 1830) - Италияда туған бразилиялық дәрігер, ботаник, журналист және саясаткер.

Өмірбаян

Бадаро Лигурияның Лайгелия қаласында дүниеге келген. Ол Торино университетінде және Павия университетінде медицинаны оқыды. 1826 жылы император Педро I билік құрған кезде Бразилия Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Генуядан Бразилияға көшіп келді. Ол Сан-Паулу қаласында тұрып, 1829 жылы либералдық газет – O Observador Constitutional (Конституциялық бақылаушы) газетін құрды және Сан-Паулу заң мектебінде сабақ берді. Бадаро республикалық көзқараста болды және газет арқылы саяси жағдайды, сондай-ақ император Педро I-нің авторитарлық саясатын қатты сынады. Францияда король Карл X-тің құлатылуына себеп болған либералдық революцияны еске алуға арналған либералдық студенттердің қоғамдық демонстрациясы кезінде Бадаро қаза тапты. Күдік Бадароның газетінде жалған ақпарат таратқандығын сезінген сот мүшесі Кандидо Япиасуға түсті. Япиасу сотталды, бірақ оған қарсы ешқандай айып дәлелденбеді. Кейбір тарихшылар кісі өлтіруге бұйрық тікелей императордан келгенін айтады, бірақ мұны растайтын дәлел жоқ. Либерализмді қолдаушы Бадаро 1829 жылы құрылған "O Observador Constitucional" газетін шығарды және жазды. Газет Бадаро мен Луис Монтейро д'Орнелас басшылығымен баспаханада басылып, 1830 жылдардың ортасынан кейін Бадароның жеке басшылығымен шығарылды. Либералдық газет Эваристо да Веиганың Рио-де-Жанейрода басып шығарған "Aurora Fluminense" газеті сияқты орташа сипатқа ие болды. Сол сияқты, ол да көп ұзамай кең танымал болды. Бадаро Париждегі 1830 жылғы революция оқиғаларына қатысты пікір білдірді, оның хабары 14 қыркүйекте Рио-де-Жанейроға жетті; өткен шілдеде Карл X тақтан түсірілген үш күндік революция бразилиялықтарды француздықтардың үлгісін ұстануға шақырды. Армитаж өзінің еңбегінде былай дейді: "Шоқ электрлік болды. Рио, Баия, Пернамбуко және Сан-Паулу қалаларында көптеген адамдар осы себепті үйлерін жарықпен жарықтандырды. Либералдардың үміті мен консерваторлардың қорқынышы оянды, ал бұл сезімдер мерзімді басылымдар арқылы бүкіл империяға тарады". Сан-Паулуда заң курсының студенттері бастама көтерді. "Люминариялар, оркестрлер және Францияның тирандық және конституцияға қайшы үкіметін құлатуға қуанған Сан-Паулу тұрғындарының демонстрациялары", - делінген Конституциялық комиссия палатасының жылнамасында (1830 жыл, II том). Омбудсмен Кандидо Ладислау Япиасуға қылмыстық әрекеттер тағылып, оны наразылық білдіргендерді, әсіресе жас студенттерді сотқа беруге итермеледі. "Конституциялық бақылаушы" газеті айыпталғандарды қорғап, Япиасуға шабуыл жасап, оны Калигулазиньо деп атады. Тіл өте күшті болды, бірақ бұл зорлық-зомбылыққа апаруын қажет етпеді. Педро I осындай фактілермен беделін жоғалтты, бұл оның авторитарлық ұстанымын көрсетті, өйткені тәуелсіздік процесінде оны қолдаған буржуазия Португалияның бақылауынан құтылуды қалады.

Салдары

Оның өлімі халық арасында зор наразылық пен шу туғызды, және кінә императордың үстіне жүктелді. Оның жерлеу рәсіміне 5000-нан астам адам келді. Осы оқиға императордың билігінің аяқталуын жеделдетіп, бірнеше айдан кейін, 1831 жылдың 7 сәуірінде, ол тақты 5 жасар ұлы Педро II-ге қалдырып, орнынан бас тарды, ал Педро II есейгенге дейін елді басқару үшін регенттік құрылды. Либеро Бадаро баспасөз бостандығының шейіті саналады. Бразилияда генерал Деодоро да Фонсека республика жариялағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 1889 жылдың 15 қарашасында Бадароға қоғамдық салтанат өткізіліп, оның мәйіті басқа зиратқа көшірілді. Оның атымен журналистикалық сыйлық тағайындалды, сондай-ақ Сан-Паулу қаласының орталығындағы бір көшеге (ескі Сан-Хосе көшесі, онда ол өліміне дейін тұрған) оның есімі берілді. Келесі 1831 жылы, билігі әлсіреген кезде, Педро I тақтан бас тартып, оны ұлы және заңды мұрагері Педро II-ге қалдырып, болашақ императордың әкесімен бірге Португалияға қайтып кетті. Ол 14 жасында Бразилияның екінші императоры атанды. Лауазымдар кейде батыр адамдармен болғанымен, көбінесе ұнамайтын еді; Принц, 1829 жылдың 4 желтоқсанында Министрлік таратылғаннан бастап, ол Барбасена маркизін қызметтен босатқаннан кейін, конституциялық жүйемен үйлеспейтіндей көрінді. Либеро Бадароның қазасы ең радикалды либералдар үшін жағдайды қолайлырақ етті. Ол Сан-Паулуда Либеро Бадаро көшесі арқылы құрметтеледі.