Кіріспе

843-855 жылдары Батыс Еуропадағы мемлекет. Орта Франкия (Francia media) – 843 жылы Верден шарты бойынша құрылған, қысқа ғұмырлы франк мемлекеті. Орта Франкия император Людовик ІV-нің үлкен ұлы және мұрагері Лотар І-ге бөлді. Оның мемлекеті Шарлемагннің резиденциясы болған Аахен және Павия императорлық қалаларын қамтыды, бірақ географиялық немесе мәдени тұтастығы болмағандықтан, Батыс Франкия (Франция Корольдігіне) және Шығыс Франкия (Германия Корольдігіне) айналған сияқты, үлкен мемлекеттің ядросын құруына кедергі келтірді. Орта Франкия Шығыс және Батыс Франкия мемлекеттерінің арасында, Рейн мен Шельда өзендері арасындағы франк аймақтарын, Солтүстік теңіздің фриз жағалауын, бұрынғы Бургундия Корольдігін (кейін Бургундия деп аталған батыс бөлігін қоспағанда) және Провансты, сондай-ақ Солтүстік Италияның бір бөлігін қамтыды. 855 жылғы бөлістен кейін «Орта Франкия» тек географиялық атауға айналды, ал оның аумағының көп бөлігі Лотар І-нің ұлының құрметіне Лотарингія болып қайта ұйымдастырылды. Орта Франкияның қысқа ғұмырлы болуының себебі – Еуропада Орта Франкиядан гөрі әлдеқайда зор ықпалға ие болған екі күшті мемлекеттің арасындағы географиялық орналасуы болды.

География

Орта Франкия солтүстікте Фризиядан басталып, Солтүстік Италияға дейін созылды, онда франк мемлекеті Лигурия теңізіне және Прованс арқылы Львов шығанағына, ал (қазіргі) Венето арқылы Адриатика теңізіне қол жеткізе алды. Орта Франкияның аумағы шамамен 350 000 - 300 000 км² құрады.

Орта Францияның географиялық маңызы

Орта Франк корольдығының географиялық жағдайы Батыс және Шығыс Франк корольдықтарымен салыстырғанда қолайсыз болды. Бұл корольдықтың Еуропадағы орнымен байланысты. Оның маңызды шекаралары тек Шығыс және Батыс Франк корольдықтарымен ғана шектелді, ал қалған шекаралары оқшауланған және салыстырмалы түрде өте шағын болды. Ол кездегі басқа мемлекеттермен ортақ шекарасы тек Папа мемлекеттері, Беневенто және Венециямен болды, бұл мемлекеттер сауда және даму мәдениетіне ие болмаған салыстырмалы түрде жаңа мемлекеттер еді. Бұл Орта Франк корольдығының Византия немесе Болгария сияқты мемлекеттермен сауда жасауына кедергі келтіретін. Сонымен қатар, Еуропадағы оның орналасуы оның тәуелсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін. Егер Батыс немесе Шығыс Франк корольдықтары сияқты көрші мемлекеттерінің бірі Орта Франк корольдығына шабуыл жасаса, оның шекараларының ұзындығына байланысты оларды қорғау мүмкін болмас еді; бұл, мәні бойынша, Мерсен шартында болған жағдайға ұқсас.

855 бөлінісі

855 жылы Прум аббаттығында өлім төсегінде жатқан император Лотар I, Прум шарты арқылы Орта Франк корольдығын үш ұлының арасында бөлді. Рим мен Сполетоға дейін созылған Солтүстік Италиядағы жерлер үлкен ұлы Людовик II Кішіге қалды, ол 850 жылы императордың орнына тағайындалып, 855 жылдан бастап жалғыз император атанды. Бұл аймақ ақырында Италия Корольдігіне айналды. Альп тауларынан солтүстікке қарайғы жерлердің көп бөлігі, оның ішінде Бенлюкс елдері, Рейн өңірінің батыс бөлігі, бүгінгі Франция мен Германия арасындағы шекаралық аймақтар және қазіргі Швейцарияның батыс бөлігі Лотар II-ге бұйырды және оның құрметіне Лотарингия деп аталды. Карл Бургундия Корольдігін (Жоғарғы Бургундия және Төменгі Бургундия) және Провансты алды.

Кейінгі бөліктер

863 жылы Карл ерте қайтыс болды және ұлдары болмады. Франктардың дәстүрі бойынша, оның бауырлары Людовик II және Лотарь II оның мемлекетін бөлісті. Лотарь II өзінің батыс Жоғарғы Бургундиясымен шектес болған батыс Төменгі Бургундияның бөліктерін (Лион, Виенна, Виваре және Узес епископтықтары) алды, бұл оның бастапқы Бургундия иеліктерінің қалдықтары еді, және олар Лотхарингияға қосылды; ал Людовик II Прованс Корольдігін алды. 869 жылы Лотарь II қайтыс болғаннан кейін, оның жалғыз ұлы Хью, әйелі Вальдрададан туған баласы, заңсыз деп жарияланды, сондықтан оның жалғыз заңды мұрагері оның бауыры Людовик II болды. Егер Людовик II Лотхарингияны мұраға алғанда, Орта Франк мемлекеті қайта біріктірілген болар еді. Алайда, Людовик II сол кезде Бари әмірлігіне қарсы жорықта болғандықтан, Лотхарингия 870 жылы Мерсен шарты бойынша оның туыстары Карл Шалы және Людовик Неміс арасында бөлінді. Людовик Неміс Юра тауларының солтүстігіндегі Жоғарғы Бургундияны (Бургония Трансжуране) алды, ал қалғаны Карл Шалына берілді. 875 жылы Лотарь I-нің соңғы баласы Людовик II ұлдары болмай қайтыс болды және Италиядағы оның мұрагері ретінде Людовик Немістің үлкен ұлы, Бавариялық Карлман аталды. Алайда, Сицилия әмірлігінен келген шабуылдардың үнемі қауіп төндіруіне байланысты, Папа Иоанн VIII Карл Шалының жағына шықты. Көптеген дау-дамақтар мен қақтығыстардан кейін Карл Шалы Луидің Италиядағы мемлекетін басып алды. Карлман 876 жылы Бавария королі болып тажына отырып, 877 жылы Италия Корольдігін иелену үшін Италияға жорық жасады, бірақ 880 жылы мұрагерлері болмай қайтыс болғаннан кейін, оның мемлекеті оның кіші бауыры, король Карл Іріге өтті. Карл 881 жылы Папа Иоанн VIII-дің қолынан императорлық тәж киді, осылайша 884 жылы Каролинг империясын қайта біріктірді, бірақ бұл 887 жылы Карл тақтан құлатылғанға дейін ғана сақталды.