39 қадам: Альфред Хичкок фильмі

Кіріспе

Альфред Хичкоктың 1935 жылғы фильмі

"39 қадам" – Альфред Хичкок режиссерлік еткен, Роберт Донат пен Мадлен Кэрролл бас рөлдерде ойнаған 1935 жылғы британдық шпиондық триллері. Фильм Джон Бьюкеннің 1915 жылғы "Отыз тоғыз қадам" романының сюжетіне негізделген. Оқиға Лондондағы канадалық азамат Ричард Ханнейге қатысты, ол "39 қадам" деп аталатын тыңшылар ұйымының британдық әскери құпияларын ұрлауына қарсы тұруға тартылады. Қарсы тыңшылық агентін өлтірген деген күдікпен қате айыпталған Ханней Шотландияға қашып, тыңшылар желісін тоқтатып, өзін ақтау үшін Памела атты әдемі әйелмен байланысады. Фильм шыққаннан бері классикалық туынды ретінде танылды. Кинорежиссер және актер Орсон Уэллс оны "шедевр" деп атады. Сценарист Роберт Таун: "Қазіргі заманғы эскапизмдік ойын-сауықтың барлығы дерлік "39 қадамнан" басталады деуде артық емес" деді.

Сюжет

Лондонның музыкалық театрында Ричард Ханней "Мистер Мемори" атты қойылымын көріп отыр. Осыдан туындаған үрейде Ханней өзін қорқып қалған әйелді ұстап тұрғанын байқайды, ол оны пәтеріне қайтаруға көндіреді. Ол өзінің Аннабелла Смит екенін, оның тыңшы екенін және оны атып, алауыздық туғызғанын айтады. Ол британдық әскери мәліметтерді ұрлау туралы жоспардың бар екенін анықтады. Оның авторы - бір саусағының жоғарғы буыны жоқ адам. Ол "39 қадам" деген сөзді айтады, бірақ сөз тіркесін түсіндірмейді. Сол түні Смит Ханнейннің бөлмесіне кіріп, қашуды ескертеді, содан кейін ол өзін арқасына пышақпен өлтіреді. Ханне қолында Шотландияның биік жерлерінің картасын табады, онда Киллиннің айналасындағы аумақ көрсетіліп, "Алт на Шеллах" деп аталатын ғимарат шеңберленген. Ол күтіп тұрған өлтірушілерден қашу үшін сүтші болып жамылған пәтерінен жасырын шығып, Шотландияға ұшқан шотландтыққа отырды. Эдинбургтегі Уэверли станциясында ол Смиттің өлтірушісін іздеу бойынша бүкіл ел бойынша адам аулаудың нысанасы екенін біледі. Пойызды полиция іздеп жатқандығын көргенде, ол басқа вагондарға барып, тұтқындалудан аулақ болу үшін жалғыз жолаушы Памеланы сүйеді; алайда ол полиция қызметкерлерін ескертеді, олар пойызды Форт көпірінде тоқтатады. Ханней қашып кетеді. Солтүстікке қарай сапар шегіп бара жатқанда, ол түнде үй иесі мен оның одан жас әйелі Маргаретпен бірге болады. Келесі күні таңертең Маргарет полиция машинасының жарқырағанын көріп, Ханнейнді оятып, ол қашып кетпес бұрын күйеуінің пальтосын береді. Полиция оны аңдып, тіпті автогирографты пайдаланды, бірақ ол олардан қашып құтылды. Ол ақырында профессор Джорданның үйі Алт-на-Шеллахқа жетеді, онда той болып жатыр. Джордан оны полициядан жасырады. Ол Ханнейдің әңгімесін тыңдайды. Ханней тыңшылардың жетекшісіне сол қолындағы кішкентай саусағының жоғарғы буыны жетпегенін айтса, Джордан сол буыны жетпеген оң қолын көрсетеді. Ол Ханнейге өзін өлтіру мүмкіндігін ұсынады, содан кейін оны өлтіреді және өлді деп қалдырады, бірақ оқты үй иесінің пальтосындағы ән кітабы тоқтатады. Ханней шерифке барады. Шериф оған сенбейді, өйткені Джордан оның ең жақсы досы. Ханней терезеден секіреді. Саяси кездесуде жасырынып, ол кіріспе баяндамашы деп қате қабылданады. Ол өздігінен сөйлеп, бірақ Памела оны тағы да полицияға береді. Оны алып кетеді; полиция қызметкерлері Памеланың бірге баруын талап етеді. Олар жергілікті полиция бөлімшесінен өтіп бара жатқанда, 65 шақырым қашықтықтағы Инверариге бара жатқанын айтады. Ханней олардың заговор агенттері екенін түсінеді. Жолды бөгеп тұрған қойларды таратуға шыққанда, Памеланы Ханнеге қолқаппен байлайды. Ханней Памеланы өзімен бірге сүйреп, тұманды түнге қашып кетеді. Олар ауылды аралап өтіп, бір қонақүйде түнеп қалады. Ханней ұйықтап жатқанда Памела шынжырдан құтылып шығады, бірақ телефон арқылы жалған полиция қызметкерлерінің біреуінің Ханнейдің әңгімесін растағанын естіп алады. Ол бөлмеге қайта оралады. Келесі күні таңертең ол оған тыңшылардан Джорданның Лондон Палладиумнан бір нәрсені алып кететінін естігенін айтады. Ол оны полицияға хабарлау үшін Лондонға жібереді, бірақ құпия құжаттар жоғалғаны туралы хабарланбаған, сондықтан олар оған сенбейді. Оның орнына олар Ханнеге апарады деп үміттеніп, оның артынан ілеседі. Ол сахнада қойылым болып жатқан Палладиумға барады. Мистер Мемориді таныстырған кезде, Ханней оның тақырыптық музыкасын таниды - оны ұмыта алмай жүрген естуге болатын күй. Ханней Джорданның Мистер Естелікке белгі бергенін көргенде, Мистер Естелік құпияларды жаттағанын түсінеді. Полиция Ханнеді алып кетер алдында: "39 қадам деген не?" деп айқайлайды. "Меммори мырзаның" жауабы: "39 қадам - бұл тыңшылардың ұйымы, олар сыртқы істер министрлігі атынан ақпарат жинап жатыр", - дейді. Сол кезде Джордан оны ұстап алмастан бұрын, оны атып өлтіреді. Өлі жатқан "Естелік мырзасы" үнсіз ұшақ қозғалтқышының дизайнын айтып бастайды. Ханней Памеланың қолына қолын тигізеді, бірақ ол қарсы шықпайды.

At a London music hall theatre, Richard Hannay is watching "Mr. Memory" demonstrate his powers of recall when gunshots are heard. In the ensuing panic, Hannay finds himself holding a seemingly frightened woman who persuades him to take her back to his flat. She tells him her name is Annabella Smith, she is a spy and she fired the shots to create a diversion so she could elude assassins. She claims that she has uncovered a plot to steal vital British military information, masterminded by a man missing the top joint of one finger. She mentions "The 39 Steps", but does not explain the phrase. Later that night, Smith bursts into Hannay's bedroom and warns him to flee, before dying from a knife in her back. Hannay finds a map of the Scottish Highlands clutched in her hand, showing the area around Killin, with a building named "Alt na Shellach" circled. He sneaks out of his flat disguised as a milkman to avoid the waiting assassins and boards the Flying Scotsman to Scotland. At Waverley Station in Edinburgh, he learns he is the target of a nationwide manhunt for Smith's murderer. When he sees police searching the train, he goes to another compartment and kisses the sole occupant, Pamela, to try to avoid capture; however, she alerts the policemen, who stop the train on the Forth Bridge. Hannay escapes. Making his way north, he stays the night with a crofter and his much younger wife, Margaret. Early the next morning, Margaret sees the headlights of a police car approaching and wakes Hannay; before he flees, she gives him her husband's coat. The police chase after him, even employing an autogyro, but he eludes them. He eventually reaches Alt na Shellach, the house of Professor Jordan, where a party is going on. Jordan hides him from the police. He listens to Hannay's story. When Hannay states that the leader of the spies is missing the top joint of the little finger of his left hand, Jordan shows his right hand, which is missing that joint. He offers Hannay the opportunity to kill himself, then shoots him and leaves him for dead, but the bullet is stopped by a hymnary in the crofter's coat. Hannay goes to the sheriff. The sheriff does not believe him, since Jordan is his best friend. Hannay jumps through a window. Hiding at a political meeting, he is mistaken for the introductory speaker. He gives a rousing impromptu speech, but Pamela gives him away to the police once more. He is taken away; the policemen insist Pamela accompany them. When they pass the local police station, they say they are going to Inverary, 40 miles away. Hannay realises they are agents of the conspiracy. When the men get out to disperse some sheep blocking the road, they handcuff Pamela to Hannay. Hannay escapes into the foggy night, dragging Pamela with him. They make their way across the countryside and stay the night at an inn. While Hannay sleeps, Pamela manages to slip out of the handcuffs, but overhears one of the fake policemen on the telephone, confirming Hannay's story. She returns to the room. The next morning, she tells him that she overheard the spies saying that Jordan will be picking something up at the London Palladium. He sends her to London to alert the police, but no secret documents have been reported missing, so they do not believe her. Instead they tail her, hoping that she will lead them to Hannay. She goes to the Palladium, where a show is on stage. When Mr. Memory is introduced, Hannay recognises his theme music — a catchy tune he has been unable to forget. Hannay, upon seeing Jordan signal Mr. Memory, realises that Mr. Memory has memorised the secrets. As the police are about to take Hannay away, he shouts, "What are The 39 Steps?" Mr. Memory compulsively answers, "The 39 Steps is an organisation of spies, collecting information on behalf of the foreign office of ", at which point Jordan shoots Mr. Memory before being apprehended. The dying Mr. Memory begins reciting the design for a silent aircraft engine. Hannay slips his hand into Pamela's and is not rebuffed.

Бейімделу

Сценарий бастапқыда Чарльз Беннетт жазған, ол Хичкокпен тығыз байланыста алғашқы жоспарды дайындады; кейін Иан Хей диалогтың бір бөлігін жазды. Хичкок шотландтық өнеркәсіпші және ұшқыш-пионер Джеймс Уирдің күнделікті автогиромен жұмысқа қатынайтынын естіп, ұшақты фильмге қосты.

Музыка

Хичкок Джесси Мэтьюспен «Вена вальсі» фильмінде жұмыс істеген және оған өте жақсы қарамаған. Дегенмен ол Мэтьюс түскен «Жасыл шырша» фильмінен алынған «Тинкл, Тинкл, Тинкл» әнін Мистер Меморинің соңғы сөздеріне қосатын музыка ретінде және «39 қадам» фильміндегі аяқтау музыкасы ретінде пайдаланған. Ол сондай-ақ оның «May I Have The Next Romance With You» әнінің оркестрлік нұсқасын 1937 жылғы «Жас және кінәсіз» фильмінің бал залындағы сахнасында қолданды. Хичкок фильмдерінің көптеген фильмдеріндегідей, маңызды эпизодтар таныс орындарда өтеді; осы жағдайда Кингс-Кросс станциясы, Пикадилли Цирк станциясы және Форт көпіріндегі драматикалық сахналар.

Қабылдау

Қазіргі сын-пікірлер өте жағымды болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің авторы Андре Сенвальд былай деп жазды: "Егер 1935 жылғы ең бірегей, сауатты және көңілді мелодрама ретінде бұл туындының бір ғана бәсекелесі болса, онда ол "Көп білетін адам" болуы керек, ол да мырза Хичкок шеберханасынан шыққан. Ол шок пен күдік, суық қорқыныш және еңкішпен үйлеспейтін зиялылықтың шебері, ол камераны суретшінің қылқаламын қолданатындай қолданады, өзінің әңгімесін стильдеу және сценарийшілердің күмәндана алмайтын құндылықтарын береді." Variety журналы "Халықаралық шпиондық оқиғалар көбінесе жақсы болады, ал бұл ең жақсыларының бірі, шебер кесілген, жеткілікті комедиялық демалыспен" деп жазды. "Айлық кино бюллетені" оны "Бірінші сыныпты ойын-сауық" деп жариялады, сондай-ақ: "Батыр жеңіске жетуі керек барлық мелодрамалар сияқты, бұл оқиғада көптеген сәтті жағдайлар бар, бірақ Хичкок режиссерлігі, фильмнің қарқыны және Донаттың көтеріңкі актерлік шеберлігі олармен күресіп, күдік ешқашан басылмайды" деді. "Нью-Йоркер" журналының Джон Мошер: "Жылдамдық, күдік және тосын сыйлардың бәрі "39 қадамды" бос уақытты қызықтыратын жағымды триллерлердің біріне айналдырады. Менің ойымша, құпиялар сарапшылары оны ұнатады" деп жазды. Ретроспективті шолулар фильмнің режиссердің туындылары арасындағы маңыздылығына келісетіндей. HiConsumption-ның Итан Брем Хичкок "орыс үнсіз фильмдерінен және он жыл бұрынғы неміс экспрессионизмінен әсер алғанын, бірақ әр кадрды өзінің жеке туындысы етіп, осы процесте POV-пен ертерек көңіл көтереді" деп атап өтті. 1935 жылы "The Examiner" (Тасмания басылымы) газеті жүргізген қоғамдық сауалнамада фильм ең жақсы британдық фильм деп танылды. 1935-1936 жылдары бұл фильм британдық кассада ең көп танымал болған фильмдердің 17-сі болды. Романның төрт негізгі фильмдік нұсқасының арасында 2004 жылы Total Film оны барлық уақыттағы 21-ші ең жақсы британдық фильм деп атады, ал 2011 жылы оны фильмге бейімделген екінші ең жақсы кітап деп атады. Village Voice 1999 жылы сыншылардың сауалнамасына сүйене отырып, "The 39 Steps" фильмін "Ғасырдың ең жақсы 250 фильмі" тізімінде 112-ші орынға орналастырды. 2016 жылы Empire фильмді "100 ең жақсы британдық фильм" тізімінде 52-орынға қойды. 2017 жылы Time Out журналының 150 актер, режиссер, жазушы, продюсер және сыншылары жүргізген сауалнамада ол барлық уақыттағы 13-ші ең жақсы британдық фильм деп танылды. "39 қадам" Орсон Уэллстің сүйікті Хичкок фильмдерінің бірі болды, ол оны "Ой, құдай, қандай шедевр!" деп атады. 1939 жылы Уэллс "The Mercury Theatre on the Air" арнасында осы романның радиодағы бейімделуіне қатысты. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 53 сынға сүйене отырып 96% құрайды, ал орташа бағасы 8.90/10. Сайттың сын пікірі: "Бұл Альфред Хичкок туындысының алғашқы нұсқасы, оның мансабындағы жарқын биіктерге жететінін көрсетеді." 2021 жылы "The Daily Telegraph" газеті фильмді "Барлық уақыттың 100 ең жақсы британдық фильмі" тізіміне енгізді. 2022 жылы Time Out журналы фильмді "Барлық уақыттың 100 ең жақсы триллер фильмі" тізімінде 8-орынға қойды.

Contemporary reviews were very positive. Andre Sennwald of The New York Times wrote: "If the work has any single rival as the most original, literate and entertaining melodrama of 1935, then it must be The Man Who Knew Too Much, which is also out of Mr. Hitchcock's workshop. A master of shock and suspense, of cold horror and slyly incongruous wit, he uses the camera the way a painter uses his brush, stylizing his story and giving it values which the scenarists could hardly have suspected." Variety wrote that "International spy stories are most always good, and this is one of the best, smartly cut, with sufficient comedy relief." The Monthly Film Bulletin declared it "First class entertainment", adding, "Like all melodramas in which the hero must win the story contains a number of very lucky accidents, but Hitchcock's direction, the speed at which the film moves, and Donat's high spirited acting get away with them and the suspense never slackens." John Mosher of The New Yorker wrote "Speed, suspense, and surprises, all combine to make The 39 Steps one of those agreeable thrillers that can beguile the idle hour Mystery experts will enjoy the whole thing, I think." Retrospective reviews seem to agree with the film's importance among the director's catalogue. Ethan Brehm of HiConsumption observed that Hitchcock "takes influence from Russian silents and German expressionism from the decade prior, but makes each frame his own canvas and has some early fun with POV here in the process." It was voted the best British film of 1935 by The Examiner (a Tasmanian publication) in a public poll. It was the 17th most popular film at the British box office in 1935–36. Of the four major film versions of the novel, in 2004, Total Film named it the 21st greatest British movie ever made, and in 2011 ranked it the second best book to film adaptation of all time. The Village Voice ranked The 39 Steps at number 112 in its Top 250 "Best Films of the Century" list in 1999, based on a poll of critics. In 2016, Empire ranked the film at No. 52 on its list of "The 100 best British films". In 2017, a poll of 150 actors, directors, writers, producers and critics for Time Out magazine saw it ranked the 13th best British film ever. The 39 Steps was one of Orson Welles' favourite Hitchcock films, and of it he said, "Oh my God, what a masterpiece." In 1939, Welles starred in a radio adaption of the same source novel with The Mercury Theatre on the Air. On Rotten Tomatoes, the film has an approval rating of 96%, based on 53 reviews, with an average rating of 8.90/10. The website's critical consensus reads: "Packed with twists and turns, this essential early Alfred Hitchcock feature hints at the dazzling heights he'd reach later in his career." In 2021, The Daily Telegraph included the film on its unranked list of "The 100 best British films of all time". In 2022, Time Out magazine ranked the film at No.8 on its list of "The 100 best thriller films of all time".

Авторлық құқық және үйдегі медиа

Бір дерек көзіне сәйкес, "39 қадам" фильмі әлемдік авторлық құқықпен қорғалған, бірақ үйдегі бейнежазбаларда кеңінен көшіріліп таралған. Осыған қарамастан, Network (Ұлыбритания), The Criterion Collection (АҚШ) және тағы да басқаларынан лицензияланған, жаңартылған нұсқалары DVD, Blu-ray және сұраныс бойынша бейне қызметтерінде жарық көрді.

Мұра

Дж.Д.Сэлинджердің "Сары жүздегі аңшы" романының 10-тарауында басты кейіпкер Холден Колфилд өзінің және кіші қарындасы Фибидің фильмге деген құрметін айтады. "39 қадам" комедиялық пьесасы – оқиғаның осы фильмдегі нұсқасының пародиясы, онда барлық рөлдерді төрт актер сомдайды. Оны 1995 жылы Саймон Корбл мен Нобби Даймон жазған, ал 2005 жылы Патрик Барлоу жаңадан өңдеген нұсқасы Вест-Эндте және Бродвейде қойылған.