Кіріспе
1858 жылғы оқиға Америка Азамат соғысына дейін
1858 жылғы Оберлин-Веллингтон құтқару операциясы – Америка Құрама Штаттарындағы аболиционизм тарихындағы маңызды оқиға. Жаңа телеграфтың арқасында кеңінен жарияланған бұл оқиға, Азамат соғысына әкелген оқиғалардың бірі болды. 1850 жылғы қашқын құлдар туралы заң бойынша Джон Прайс атты қашқан құл Огайо штатының Оберлин қаласында тұтқындалды. Жергілікті халықтың аболиционистік көзқарастары белгілі болғандықтан, АҚШ маршалы мен оның серіктері Прайсты Оберлинден оңтүстіске қарайғы алғашқы пойыз тоқтағысы – Веллингтонға алып кетті. Оберлиннен келген құтқарушылар оларды Веллингтонға дейін қосылып, маршалдан күшпен Прайсты алып, Оберлинге қайтарды. Одан ол Жер асты жолы арқылы Канадаға бостандыққа өтті. Отыз жеті құтқарушыға айып тағылды, бірақ штат және федералдық деңгейдегі келіссөздер нәтижесінде тек екеуі федералды сотта сотталды. Бұл іс ұлттық назар аударды, ал айыпталушылар заңға қарсы сөздер айтты. 1859 жылғы Огайо штатының Республикалық конвенциясына барған құтқарушылардың одақтастары партиялық платформаға қашқын құлдар туралы заңды жою туралы ұсыныс енгізді. Оқиға және оның қатысушыларының үздіксіз белсенділігі құлдық мәселесін ұлттық талқылаудың бір бөлігі ретінде сақтап қалды.
Прецеденттер
1841 жылдың 5 наурызында жергілікті газеттерде "экстремистік күйреушілер" деп сипатталған Оберлиннен келген топ арақ пен балта қолданып, Лорейн округінің түрмесінен екі қашқан құлды босатып алды.
Оқиғалар
1858 жылдың 13 қыркүйегінде Кентукки штатының Мейсвилл қаласынан қашып кеткен Джон Прайс есімді құл, Огайо штатының Оберлин қаласында АҚШ маршалымен тұтқындалды. Қашқан құлдар туралы заңға сәйкес, федералды үкімет құл иелеріне қашып кеткен құлдарын қайтарып алуға көмектесті, ал жергілікті билік өкілдері міндетті түрде көмек көрсетуге тиіс болды. Маршал Оберлиннің көптеген тұрғындары құлдықты жоюшылар екенін білген, ал қала мен колледж құлдыққа қарсы радикалды көзқарасымен танымал болды. Жергілікті тұрғындармен қақтығыстан аулақ болу және құлды тез арада Колумбқа, содан кейін Кентуккидегі құл иесіне жеткізу үшін маршал Прайсты жақын маңдағы Веллингтонға (Огайо штаты) пойызға мінгізді. Маршалдың әрекеті туралы естіген тұрғындардың бір тобы Веллингтонға асықты. Олар Веллингтон тұрғындарымен бірігіп, Прайсты босатуға тырысты, бірақ маршал мен оның орынбасарлары жергілікті қонақ үйге тығылып кірді. Бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, құтқарушылар қонақ үйге шабуыл жасап, Прайсты шатырдан тапты. Топ Прайсты дереу Оберлинге қайтарып, оны Оберлин колледжінің болашақ президенті Джеймс Харрис Фэрчайлдтің үйіне жасырды. Біраз уақыттан кейін олар Прайсты Канадаға, Жер асты жолының соңғы бекетіне алып барды, онда құлдық болған жоқ және қашқандар қауіпсіздікте болды. Прайс Канададағы өмірі туралы ештеңе белгілі емес.
Сот
Федералдық қазылар алқасы Прайсты босатқандардың 37-сіне қарсы айыптау қойды. Профессор Генри Э. Пекке де айыптау тағылды, ал айыпталған құтқарушылардың он екісі бос адамдардың арасынан қара нәсілділер еді, олардың ішінде Прайсты билік органдарына тапсырмау үшін оны Канадаға жеткізуге көмектескен Чарльз Генри Лэнгстон да болды. 11 қаңтарда 37 адам Оберлиндегі Палмер үйінде кешкі ас берді. Кливленд газетінде бұл оқиға туралы жазылған ұзақ мақалада айтылған тосттар жарияланды. Прайс құтқарылғаннан кейін Огайо штатында жағдай шиеленісті болды. Федералдық қазылар алқасы айыптау қағаздарын шығарғаннан кейін, штат билігі федералды маршалды, оның орынбасарларын және Джон Прайсты ұстауға қатысқан басқа да адамдарды қамауға алды. Келіссөздерден кейін, штат қызметкерлері ұстаған шенеуніктерді босатуға келісті, ал федералдық шенеуніктер айыптауларды қайтарып алуға және айыпталған 35 адамды босатуға келісті. Симеон М. Бушнелл, ақ нәсілді адам, және Чарльз Лэнгстон сотқа тартылған екі адам еді. Қазылар алқасы Лэнгстонды да кінәлі деп тапты. Сот Бушнеллге 60 күн, ал Лэнгстонға 20 күннен жаза тағайындады.
Шағым
Бушнелл мен Лэнгстон Огайо Жоғарғы сотына хабеас корпус туралы өтініш жолдап, 1850 жылғы қашқан құлдар заңы конституцияға қайшы болғандықтан, федералдық соттың оларды қамауға алу және соттауға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Огайо Жоғарғы соты үш дауысқа екі дауыспен заңның конституциялық екенін растады. Бас судья Джозеф Роквелл Суон жеке басында құлдыққа қарсы болғанымен, сот қызметкері ретінде Құрама Штаттар Конгресінің заңы елдің жоғарғы заңы екенін мойындаудан басқа амалы қалмағанын жазды (Басымдық қағидасын қараңыз) және оны қолдауға міндетті болды. Огайо штатының аболиционистер қауымдастығының мүшелері қатты ашуланды. Кливлендте 10 000-нан астам адам федералдық және штаттық соттардың шешімдеріне наразылық білдіру митингісіне қатысты. Республикалық партияның жетекшілері, мысалы, губернатор Сэлмон П. Чейз және Джошуа Гиддингспен бірге Джон Мерсер Лэнгстон сол күні сөз сөйлеген жалғыз афроамерикалық спикер болды. Өзінің бұл шешімі салдарынан Бас судья Суон қайта сайлануға үміткер бола алмады және Огайодағы саяси мансабы құлап кетті.
Салдары
Уақыт өте келе, құлдық, конституциялық түсіндіру және басқа да факторлар бойынша аймақтық шиеленістер Азамат соғысының басталуына әкелді. Оберлин-Уэллингтон құтқару операциясы маңызды деп есептеледі, себебі ол кең ауқымды ұлттық назар аударғаннан өзге, Огайо штатындағы Жер асты жолының (Underground Railroad) белсенді қызметімен танымал аймақта болды. Құтқару операциясына қатысқандар мен олардың жақтастары Огайода және ұлттық саясаттағы қызметтерін жалғастырды. 1859 жылы Огайо штатының республикалық конвентіне қатысушылар 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заңды жоюды Огайо штаты партиясының бағдарламасына енгізуге қол жеткізді. Осы құтқару операциясы және оның қатысушыларының одан әрі атқарған іс-әрекеттері құлдық мәселесін ұлттық деңгейде талқылауға түрткі болды. Оберлин-Уэллингтон құтқару операциясына қатысқан Льюис Шеридан Лири және Джон А. Копленд, сондай-ақ Оберлин тұрғыны Шилдс Грин 1859 жылы Джон Браунның Харперс-Ферриге жасаған шабуылына қосылды. Лири шабуыл кезінде қаза тапты. Копленд пен Грин Джон Браунмен бірге тұтқындалып, сотқа тартылды. Олар мемлекетке қарсы сатқындық жасады деп айыпталып, 1859 жылдың 16 желтоқсанында, Брауннан екі апта кейін өлім жазасына кесілді.