Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хуздар (Брахуи; , ) – Пәкістанның Балучистан провинциясының орталық бөлігіндегі Хуздар ауданының әкімшілік орталығы. 2017 жылғы халық санауы бойынша Хуздар Балучистан провинциясының үшінші ең ірі қаласы және Пакистанның халық саны бойынша 48-ші қаласы. Тарихи тұрғыдан Хуздар Калат хандығының Жалаван провинциясының маңызды қаласы және астанасы болған. 1952 жылдың қазан айынан 1955 жылға дейін ол Белуджистан штаттары одағының құрамына кірді. 1955 жылы Хуздар жаңа құрылған Калат бөлімінің астанасы атанды. Қазіргі таңда Хуздар – брахуи тілінде сөйлейтін ең ірі қала.
Khuzdar (Brahui/; , ) is a city and the administrative headquarter of Khuzdar District in the central part of the Balochistan province of Pakistan. Khuzdar is the 3rd largest city of the Balochistan province and the 48th largest city of Pakistan by population, according to the 2017 census. Historically, Khuzdar was the main city and capital of the Jhalawan province of the Khanate of Kalat. From October 1952 to 1955, it became part of the Balochistan States Union. In 1955, Khuzdar became the capital of the newly formed Kalat Division. Currently, it is the largest Brahui speaking city.
Этимология
Қаланың атауы бастапқыда орта парсы тілінде болған, яғни орта парсы тіліндегі жібек сөзі үшін қолданылатын "қаз" сөзінен және араб тілінен шыққан "үй" немесе "орын" мағынасындағы "дар" сөзінен туындаған. "Қаздар" дегеніміз – "жібек мекені" дегенді білдіреді. Синдтің (соның ішінде Хуздар да бар) исламдық жаулап алынуынан кейін, аймақта мұсылман билігі бекіген соң, қаланың атауы "Хуздар" деп өзгертілді. "Хуз" араб тілінде "берік ұстау" немесе "мәңгі сақтау" дегенді білдіреді.
The name for the city was originally in the Middle Persian language, deriving from the Middle Persian word for silk "qaz", and "dar" which originates from Arabic meaning "house of" or "seat of" "Qazdar", meaning "place of silk". After the Islamic conquest of Sindh (which included Khuzdar at the time) that solidified the leadership of the area under the Muslims, the name of the city was changed to "Khuzdar". "Khuz" means to "take firmly" or "retain forever" in Arabic.
Тарих
Омейяд халифатының билігі тұсында қала Сасанидтер империясынан әкімшілік тұрғыдан сақталған Туран провинциясының астанасы болды. Аббасидтер кезінде Ираннан Балучистанның солтүстік-батысы арқылы Кандабил, Калат, Хуздар және Мултанды байланыстыратын жол құрылды. Хуздар мен Сехванды сауда жолдары жалғастырды. Араб билігінің әлсіреуінен кейін Газнавилер әулетінің негізін қалаушы Сабуктигин Хуздарды бағындырды. Хуздар Макранның Брахуи патшалығының астанасы болды. 17-ғасырдың басында ол Жалаван патшалығының құрамына кірді, бірақ көп ұзамай Калат хандығының құрамына өтті, онда ол Худадад ханның (1857–1893) билігінде бірнеше көтерілістерге дейін қалды. 1896 жылы Худададтың қайтысынан кейін Калаттың билігі қайта орнатылды. Калатпен жасалған келісімге сәйкес, 1903 жылы британдықтар Хуздарда саяси агент тағайындады. Британдық көмек 1947 жылға дейін жалғасты, содан кейін аймақ Пәкістанға қосылып, демократиялық мемлекетке айналды. Белуджистан штаттары одағы Калат бөліміне айналғанда, Хуздар бөлімдік бас кеңсе ретінде құрылды. Пәкістанның бөлімдік басқаруы 2000 жылы аяқталды. Хуздар 2009 жылы Пәкістан Халық партиясы үкіметімен қайтадан бөлімдік бас кеңсе ретінде құрылды.
Under the rule of the Umayyad caliphate, the city was the capital of the Turan province, which was retained administratively from the Sasanian Empire. Under Abbasid rule a route from Iran through north west Balochistan connected Qandabil, Kalat, Khuzdar, and Multan. A caravan route connected Khuzdar with Sehwan. After the decline of Arab rule, Sabuktigin, the founder of the Ghaznavid dynasty, conquered Khuzdar. Khuzdar became the capital of the Brahui kingdom of Makran. In the early 17th century, it was part of the Jhalawan Kingdom, but it soon fell under the Khanate of Kalat, where it remained until a series of revolts during the reign of Khudadad Khan (1857–1893). By 1896, after Khudadad's death, the authority of Kalat was restored. Under a treaty with Kalat, the British appointed a political agent at Khuzdar in 1903. British assistance continued until 1947, after which the area was acceded to Pakistan and became a democracy. When the Balochistan States Union became Kalat Division, Khuzdar was established as the divisional headquarters. The divisional administration of Pakistan ended in 2000. Khuzdar was again established as the divisional headquarters in 2009, by the Pakistan People's Party government.
География және климат
Хуздар тар аңғардың ең жоғарғы нүктесінде орналасқан. Осы биіктікке қарамастан, Хуздар, Белуджистанның көп бөлігі сияқты, өте аз және болмашы жауын-шашын жауатын жартылай шөлейтті климатқа (Кёппен BSh) ие. Провинцияның көп бөлігінен өзгеше, ең көп жауын-шашын Азия муссонының әсерінен шілде және тамыз айларында түседі, алайда бұл жауын-шашын да өте болмашы және кейбір жазда маңызды жаңбыр жаумайды.
Khuzdar is at the apex of a narrow valley at an elevation of Despite this altitude, Khuzdar like most of Balochistan has an semi arid climate (Köppen BSh) with very low and erratic rainfall. Unlike most parts of the province, the heaviest average rainfall comes from the Asian monsoon in July and August, though this rainfall tends to be very erratic and in many summers there is no significant rain at all.