Кіріспе

V және VI ғасырлардағы неоплатондық және христиан философы

Газалық Эней (шамамен 518 ж.т.) – неоплатондық философ және V ғасырдың соңында христиан дініне өткен адам. Ол Византия Палестинасында V және VI ғасырларда гүлденген Газа риторикалық мектебінің өкілі саналады.

Өмір

Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Басты еңбегі "Теофраст" атты кітабында ол Александриялық Иероклді өзінің ұстазы деп еске алады, ал кейбір хаттарында 5-ші ғасырдың соңы мен 6-шы ғасырдың басындағы жазушыларды, мысалы Газалық Прокопийді замандастары ретінде сөз етеді. Әдеби ортасындағы көптеген адамдар сияқты Эней де Газа маңындағы монастырлық қауымдармен жақын байланыста болды. Мысалы, Эней Платон, Аристотель және Плонтийдің философиялық еңбектері туралы жақын жердегі белгілі аскет және монах Абба Исаиямен жиі ақылдасқан.

Ойлау

Барлық христиандық неоплатонистер сияқты, Эней де Платонды Аристотельден жоғары бағалады. Синезий, Немезий және басқалар сияқты, ол неоплатонизмде христиандық аянға ең сәйкес келетін философиялық жүйені тапты. Бірақ, Синезий мен Немезийден өзгеше, ол неоплатониктердің ең ерекше доктриналарының кейбіреулерін христиандық догмаға қайшы келеді деп санады. Мысалы, ол жанының денемен бірігуге дейін болғандығы туралы ілімді (яғни, адам жаны денемен қосылмас бұрын өмір сүргендігі) қабылдамады, оның себебі жанының денемен бірікпегенге дейін "босқа" шығуы мүмкін еді, ешқандай қабілетін таныта алмайтын. Сол сияқты, ол әлемнің мәңгілікке дейін созылуы туралы ілімді де қабылдамады, себебі әлем материалды және, ең жақсы "механизм" болғанымен, өзінің құрамында ыдырау элементтерін сақтайды. Сонымен қатар, ол "адам денесі материя мен формадан тұрады" деп үйретті, және материя жойылғанда, дененің "формасы" соңғы күні "материяны" қайта тірілту күшіне ие болады.