Кіріспе
Канадалық құқық саласы
Canadian tort law is composed of two parallel systems: a common law framework outside Québec and a civil law framework within Québec. Outside Québec, Canadian tort law originally derives from that of England and Wales but has developed distinctly since Canadian Confederation in 1867 and has been influenced by jurisprudence in other common law jurisdictions. Meanwhile, while private law as a whole in Québec was originally derived from that which existed in France at the time of Québec's annexation into the British Empire, it was overhauled and codified first in the Civil Code of Lower Canada and later in the current Civil Code of Quebec, which codifies most elements of tort law as part of its provisions on the broader law of obligations. As most aspects of tort law in Canada are the subject of provincial jurisdiction under the Canadian Constitution, tort law varies even between the country's common law provinces and territories. In the country's common law provinces, a tort consists of a wrongful acts or injury that lead to physical, emotional, or financial damage to a person in which another person could be held legally responsible. The two main subcategories of tort law are intentional torts and unintentional torts. Similarly in Québec, there are four conditions necessary for a finding of civil liability under the CCQ:
Imputability: The capacity of a tortfeasor to "discern right from wrong", and to understand the consequences of their actions. Fault: The failure of a tortfeasor to act as "a normally prudent and reasonable person" would have in similar circumstances. Damage: Harm or injury suffered by the plaintiff
Causation: A causal link between the fault of the tortfeasor and the damage incurred by the plaintiff. The defendant in a tort suit is called the tortfeasor, and most often, financial compensation is what tort victims acquire. All torts require proof of fault in order to determine legal responsibility, however, fault is measured differently for the different types of tort.
Канадалық деликт құқығы екі параллель жүйеден тұрады: Квебектен тыс ортақ құқық жүйесі және Квебек ішіндегі азаматтық құқық жүйесі. Квебектен тыс жерлерде Канаданың деликт құқығы бастапқыда Англия мен Уэльс құқығынан туындаған, бірақ 1867 жылғы Канада Конфедерациясынан бері ерекше дамып, басқа ортақ құқық юрисдикцияларының сот тәжірибесіне ықпал еткен. Ал Квебектегі жеке құқық, тұтастай алғанда, бастапқыда Квебек Британ империясына қосылған кезде Францияда болған құқықтан шыққан, бірақ Төменгі Канаданың азаматтық кодексінде, кейіннен Квебектің қазіргі азаматтық кодексінде қайта қаралып, кодификацияланды. Бұл кодекс, міндеттемелердің кең ауқымды заңына қатысты ережелердің бөлігі ретінде, деликт құқығының көптеген элементтерін кодификациялайды. Канададағы деликт құқығының көптеген аспектілері Канада Конституциясына сәйкес провинциялық юрисдикцияға бағынысты болғандықтан, деликт құқығы тіпті елдің ортақ құқық провинциялары мен аумақтары арасында да өзгешеліктерді көрсетеді. Еліміздің ортақ құқық провинцияларында деликт – бұл заңсыз әрекет немесе зиян, оның салдарынан адам физикалық, эмоционалдық немесе қаржылық залал көреді, және басқа адам заңды жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Деликт құқығының екі негізгі кіші түрі – қасақана жасалған деликттер және қасақана жасалмаған деликттер. Квебекте де азаматтық жауапкершілікті анықтау үшін төрт талап қажет:
Canadian tort law is composed of two parallel systems: a common law framework outside Québec and a civil law framework within Québec. Outside Québec, Canadian tort law originally derives from that of England and Wales but has developed distinctly since Canadian Confederation in 1867 and has been influenced by jurisprudence in other common law jurisdictions. Meanwhile, while private law as a whole in Québec was originally derived from that which existed in France at the time of Québec's annexation into the British Empire, it was overhauled and codified first in the Civil Code of Lower Canada and later in the current Civil Code of Quebec, which codifies most elements of tort law as part of its provisions on the broader law of obligations. As most aspects of tort law in Canada are the subject of provincial jurisdiction under the Canadian Constitution, tort law varies even between the country's common law provinces and territories. In the country's common law provinces, a tort consists of a wrongful acts or injury that lead to physical, emotional, or financial damage to a person in which another person could be held legally responsible. The two main subcategories of tort law are intentional torts and unintentional torts. Similarly in Québec, there are four conditions necessary for a finding of civil liability under the CCQ:
Imputability: The capacity of a tortfeasor to "discern right from wrong", and to understand the consequences of their actions. Fault: The failure of a tortfeasor to act as "a normally prudent and reasonable person" would have in similar circumstances. Damage: Harm or injury suffered by the plaintiff
Causation: A causal link between the fault of the tortfeasor and the damage incurred by the plaintiff. The defendant in a tort suit is called the tortfeasor, and most often, financial compensation is what tort victims acquire. All torts require proof of fault in order to determine legal responsibility, however, fault is measured differently for the different types of tort.
Сенімділік: Деликт жасаушының «жақсы мен жаманды ажырата білу» және өз әрекеттерінің салдарына түсіну қабілеті.
Кінә: Деликт жасаушының ұқсас жағдайларда «әдетте парасатты және ақылға қонымды адам» сияқты әрекет етуі керек еді, бірақ олай етпеуі.
Залал: талапкерге келтірілген зиян немесе залал.
Себеп-салдар: Деликт жасаушының кінәсі мен талапкерге келтірілген залал арасындағы себептік байланыс. Деликттік істе жауапкер – деликт жасаушы деп аталады, және көбінесе деликт құрбандары қаржылық өтемақы алады. Барлық деликттер заңды жауапкершілікті анықтау үшін кінә дәлелін қажет етеді, бірақ кінәның өлшемдері әртүрлі деликт түрлері үшін әртүрлі болады.
Canadian tort law is composed of two parallel systems: a common law framework outside Québec and a civil law framework within Québec. Outside Québec, Canadian tort law originally derives from that of England and Wales but has developed distinctly since Canadian Confederation in 1867 and has been influenced by jurisprudence in other common law jurisdictions. Meanwhile, while private law as a whole in Québec was originally derived from that which existed in France at the time of Québec's annexation into the British Empire, it was overhauled and codified first in the Civil Code of Lower Canada and later in the current Civil Code of Quebec, which codifies most elements of tort law as part of its provisions on the broader law of obligations. As most aspects of tort law in Canada are the subject of provincial jurisdiction under the Canadian Constitution, tort law varies even between the country's common law provinces and territories. In the country's common law provinces, a tort consists of a wrongful acts or injury that lead to physical, emotional, or financial damage to a person in which another person could be held legally responsible. The two main subcategories of tort law are intentional torts and unintentional torts. Similarly in Québec, there are four conditions necessary for a finding of civil liability under the CCQ:
Imputability: The capacity of a tortfeasor to "discern right from wrong", and to understand the consequences of their actions. Fault: The failure of a tortfeasor to act as "a normally prudent and reasonable person" would have in similar circumstances. Damage: Harm or injury suffered by the plaintiff
Causation: A causal link between the fault of the tortfeasor and the damage incurred by the plaintiff. The defendant in a tort suit is called the tortfeasor, and most often, financial compensation is what tort victims acquire. All torts require proof of fault in order to determine legal responsibility, however, fault is measured differently for the different types of tort.
Жалпы құқық провинциялары
Жалпы құқық провинцияларындағы зиян келтіру деректері заңмен белгіленген зиян келтіру деректерінен – провинциялық заңмен азаматтық жауапкершілік белгіленетін деректерден, және сот шешімдерімен белгілі бір әрекеттер үшін азаматтық жауапкершілік белгіленетін жалпы құқық зиян келтіру деректерінен тұрады. Канададағы жалпы құқық зиян келтіру деректері негізінен Англия мен Уэльстің заңдарынан мұрагерлікпен алынған, олар Онтарионың Мүлік және Азаматтық Құқықтар туралы заңы сияқты түрлі провинциялар мен аумақтарда қабылданған қабылдау заңдары арқылы, бірақ содан бері жергілікті соттар жаңа прецеденттер құрғандықтан дербес дамыды; заң шығарушы органдар ағылшын құқығынан мұрагерлік алған зиян келтіру деректерін өзгертіп, кодификациялады немесе жойды; сондай-ақ, басқа юрисдикциялардың құқығы Канада соттарына әсер етті, мысалы, шотланд құқығының Доногхью мен Стивенсон ісіндегі әсері, бұл Канадада және басқа да жалпы құқық юрисдикцияларында өнімге жауапкершілік құқығын қалыптастыруға ықпал етті. Басқа жалпы құқық юрисдикцияларындағы сияқты, Канадалық зиян келтіру деректерін негізінен немсестікке, мүліктік зиян келтіру деректеріне, жеке қадір-қасиетке зиян келтіру деректеріне, экономикалық зиян келтіру деректеріне және адамға қарсы зиян келтіру деректеріне (терспас) бөлуге болады.
Қауіпсіздік
Абайсыздық – талапкерге заңдық зиян келтіретін әрекеттерден заңды құқықтарын қорғауға бағытталған іс-қимыл, оның салдары заңдық өтеуге алып келеді. Ортақ құқық жүйесіндегі провинцияларда, белгілі бір мінез-құлқының құқықбұзушылық болып есептелуі үшін төрт элемент қажет: Міндеттеме: Күдікті құқықбұзушы талапкерге қамқорлық етуге міндетті болуы керек, бұл міндеттеме жағдайдың сипаты сияқты әртүрлі факторлардан туындауы мүмкін (мысалы, көлік құралын жүргізуші немесе басқа да болжамды қауіпті қызметпен айналысатын адам, жаяу жүргіншілер сияқты зиян көруі мүмкін адамдарға қатысты міндеттемесі бар) немесе тараптар арасындағы қарым-қатынас (мысалы, дәрігер мен пациент). Бұзушылық: Шағымданылған мінез-құлық жоғарыда аталған міндеттемеге байланысты қамқорлық стандартын бұзу болуы тиіс. Әдетте, сот жауапкердің әрекеттері абайсыздықпен жасалған-жасалмағандығын бағалауда ақылға қонымды адам стандартын қолданады. Зиян: Талапкер зиян шеккен болуы керек. Себептік байланыс: Шағымданылған мінез-құлық талапкерге келтірілген зиянның тікелей себебі немесе нақты себебі болуы керек. Бірінші жағдайда, егер оны орынды түрде болжауға болаттын болса, жауапкердің әрекеті зиянның тікелей себебі болып табылады. Екінші жағдайда, егер жауапкердің әрекеті болмағанда зиян келмеген болар еді, онда мінез-құлық талапкерге келтірілген зиянның нақты себебі болып табылады. Ортақ құқық жүйесіндегі провинцияларда соттар талапкердің ақшалай өтемақы талап ете алатын зиян түрлерін шектеді. Мысалы, таза экономикалық зиян тек прецеденттермен белгіленген шектеулі жағдайларда ғана ақшалай өтеуге алып келуі мүмкін; қазіргі уақытта олар: 1) абайсызда бұрмаланған мәлімет беру немесе қызмет көрсету, 2) абайсызда сапасыз тауарларды немесе құрылыстарды жеткізу және 3) шарт тараптары арасындағы экономикалық зиян. Егер талапкер шағымданылған мінез-құлық таза экономикалық зиянды өндіріп алуға болатын жағдайларға жататындығын дәлелдесе де, олар жауапкермен «жеткілікті жақын қарым-қатынаста» болғандарын дәлелдеуі керек.
Duty: The purported tortfeasor must owe the plaintiff a duty of care, something which may arise from a variety of different factors such as the nature of a situation (e. g. a person driving a vehicle or engaging in some other foreseeably risky activity owes a duty to individuals reasonably likely to be injured such as pedestrians) or the relationship between the parties (e. g. a doctor and a patient). Breach: The conduct complained of must constitute a breach of the standard of care associated with the aforementioned duty. Typically this means that the court will employ a reasonable person standard in assessing whether or not the respondent's actions were negligent. Damage: The plaintiff must have suffered damage. Causation: The conduct complained of must either be the proximate cause or the cause in fact of the damage suffered by the plaintiff. In the former case, the respondent's conduct is the proximate cause of the damage if it could have been reasonably foreseen. In the latter case, the conduct is the cause in fact of the damage suffered by the plaintiff if the damage would not have occurred but for the respondent's conduct. In the common law provinces, courts have restricted the types of damage for which a plaintiff may seek monetary compensation. For instance, pure economic loss may only lead to monetary compensation in a limited set of circumstances established by precedent; at present, these are 1) negligent misrepresentation or performance of a service, 2) negligent supply of shoddy goods or structures, and 3) relational economic loss between parties to a contract. Even where a plaintiff demonstrates that the conduct complained of falls within the circumstances in which pure economic loss may be recovered, they must demonstrate that they were in a "sufficiently proximate relationship" with the respondent.
Экономикалық зиян
Экономикалық зиянды іс-әрекеттер – экономикалық немесе іскерлік қатынастарға араласу сияқты іскерлік мәмілелерден туындайтын және көбінесе таза экономикалық зиянға әкеп соқтыратын жауапкершілік туралы жалпы құқық ережелерін қамтитын зиянды іс-әрекеттердің ерекше санаты. Бұлар бизнес-зияндар деп те аталады. Алдамшылық – бір тараптың екінші тарапты зиян келтіретін әрекетке немесе әрекетсіздікке итермелеу ниетімен жалған мәлімдеме жасауы. Бірінші тарап екінші тарапқа келтірілген зияннан пайда көруі міндетті емес. Сондай-ақ, бірінші тарап нақты пайда тапқан адаммен сөз байласуы қажет емес. Зыянды араласу – бір адамның талапкердің келісімшарттық немесе басқа да іскерлік қатынастарына қасақана зиян келтіруі. Конспирация (азаматтық) – үшінші тараптың заңдық құқықтарын жоққа шығару немесе үшінші тарапты заңсыз мақсатқа жету үшін алдау мақсатында екі немесе одан көп тарап арасындағы келісім. Сауданы шектеу – егер олар екі тараптың да және қоғамның мүддесіне сәйкес келмесе, сауда жасауға тыйым салатын шарттық міндеттемелер мемлекеттік саясат негіздері бойынша заңсыз болып табылады; бұл еңбек шартындағы жұмыстан босатылғаннан кейінгі шектеулерге қатысты. Өнімді жалған көрсету – тауарларды немесе қызметтерді сату кезінде тұтынушыларды олардың басқа брендтен немесе жеткізушіден шыққан деген жалған ойға түсіру. Канадада өнімді жалған көрсету – бұл жалпы құқық бойынша құқық бұзушылық және федералды тауар таңбалары заңы бойынша іс-қимылдың заңды себебі, бұл бәсекелестердің тауарларды немесе қызметтерді тұтынушыларды шатастыратын тәсілмен алдаушылықпен көрсетуіне байланысты. Өнімді жалған көрсету туралы заң кәсіпорындардың беделін сақтайды, бәсекелестердің өнімдерін басқа біреудің өнімдері ретінде көрсетуіне жол бермейді.
Квебек
Канаданың Квебек провинциясындағы жеке құқық, Британ империясы оны аннексиялаған кезде бастапқыда Наполеонға дейінгі француз құқығынан туындаған, бірақ ақырында Төменгі Канаданың Азаматтық кодексінде және кейіннен қазіргі Квебек Азаматтық кодексінде (CCQ) кодификацияланды. CCQ 1457-бапта кең және көбінесе ашық "азаматтық жауапкершілік" немесе *la responsabilité civile* туралы ережелер келтіреді: Әрбір адам басқа біреуге зиян келтірмеу үшін, жағдайларға, әдет-ғұрыпқа немесе заңға сәйкес, оған жүктелген мінез-құлық ережелерін сақтауға міндетті. Егер ол саналы болса және осы міндетін орындамаса, ол осы қателігі салдарынан басқа біреуге келтірілген кез келген зиян үшін жауапты болады және денелік, рухани немесе материалдық сипатта болсын, келтірілген зиянды өтеуге міндетті. Сонымен қатар, ол белгілі бір жағдайларда басқа адамның іс-әрекеті, іс-әрекетсіздігі немесе қателігі, немесе оның қамқорлығындағы заттардың іс-әрекеті салдарынан басқа біреуге келтірілген зиянды өтеуге міндетті. CCQ жансыз заттардан келтірілген зиян үшін азаматтық жауапкершіліктің ауқымын қарастырады және анықтайды. 1465-бапта жалпы ереже бойынша, заттың (bien) қамқоршысы одан келтірілген кез келген зиян үшін жауапты болады, ал 1466-бапта жануардың иесі, тіпті ол оқиға кезінде оның қамқорлығынан қашып кетсе де, одан келтірілген зиян немесе жарақат үшін жауапты болады. 1467-бап жылжымайтын мүліктің (яғни ғимараттың немесе басқа да бекітілген құрылыстың) құлауынан келтірілген зиян үшін оның иесіне жауапкершілік жүктейді, тіпті құлаудың түпкі себебі құрылыс ақаулары болса да. 1468-бап өнімдердегі қауіпсіздік ақауларынан туындаған жарақаттар үшін қозғалмалы заттарды өндірушілерге қатаң жауапкершілік жүктеледі (яғни өнімділіктің жауапкершілігі). Жеке тұлға күш-қуаты жоғары жағдайларда (1470-бап), басқа адамға көмек көрсету немесе құтқару кезінде (1471-бап) келтірілген зиян және заңмен көзделген басқа да жағдайларда азаматтық жауапкершіліктен босатылады.
Every person has a duty to abide by the rules of conduct incumbent on him, according to the circumstances, usage or law, so as not to cause injury to another. Where he is endowed with reason and fails in this duty, he is liable for any injury he causes to another by such fault and is bound to make reparation for the injury, whether it be bodily, moral or material in nature. He is also bound, in certain cases, to make reparation for injury caused to another by the act, omission or fault of another person or by the act of things in his custody. The CCQ provides for and defines the scope of civil liability for damages caused by inanimate objects. Article 1465 makes the general provision that the custodian of a thing or object (bien) is liable for any damage caused by it, while article 1466 provides that the owner of an animal is liable for damage or injury caused by it even if it had escaped from their custody at the time of the incident. Similarly, article 1467 imposes liability for damages caused by the ruin of an immovable (i. e. a building or other fixed structure) upon its owner even if construction defects are the ultimate cause of the ruin. Strict liability is imposed upon the manufacturers of moveable things (i. e. product liability) by article 1468 for injuries caused by safety defects. An individual is exempt from civil liability in cases of force majeure (article 1470), harm caused in the process of assisting or rescuing another (article 1471), and in certain other cases prescribed by law.