Кіріспе

Философиядағы ұғым. «Құштарлықпен өндіріс» термині француз философтары Жиль Делез және Феликс Гуатаридің «Эдипке қарсы» (1972) кітабында пайда болған.

Шолу

Делеуз бен Гуаттари беймәлімнің фрейдтік түсінігіне қарсы шығып, оның орнына өнімді "фабрика" моделін ұсынады: құштарлық – бұл жетіспеушілікке негізделген, көзге көрінетін күш емес, нақты, өнімді күш. Олар құштарлықтың машиналық сипатын "құштарлық машинасы" деп сипаттайды, ол үлкен "тізбекте" басқа машиналардың тоғысын үзетін рөл атқарады. Сонымен қатар, құштарлық машинасы өзінен құштарлық ағынын да тудырады. Делез бен Гуаттари бір-бірімен байланысқан мұндай машиналардан тұратын көп функциялы ғаламды тұжырымдайды: "Үлкен масштабта құратын әлеуметтік машиналардан тыс құштарлық машиналары жоқ; ал оларды мекендейтін құштарлық машиналары жоқ әлеуметтік машиналар да жоқ". Құштарлық өндірісі жарылысқа ұштасады: "толыққанды әлеуметтік секторларды бұзбай құрастырылуы мүмкін құштарлық машинасы жоқ". Құштарлық өндірісінің тұжырымы Делез бен Гуаттаридің Фридрих Ницшенің билікке құштарлығының тұжырымын жалпылауының бір бөлігі болып табылады. Екі тұжырымда да, өзіңнен тыс нәрсені игерудің ләззатты күші, өзіңнен өзге нәрсені өзіңе қосу – барлық өмірдің негізгі процесін сипаттайды. Сол сияқты, Ницшедегі "ұмыту" күші және Делез бен Гуаттаридегі денесі жоқ дене билікке құштарлық пен құштарлық өндірісінен бас тартып, герметикалық субъектінің идеалын іске асыруға тырысады. Осыдан кейін, Вильгельм Райхтың "неге көпшілік фашизмді құштарлықпен қабылдады?" деген негізгі сұрағына қызығушылық танытқан олар, оның рационалды әлеуметтік шындыққа және иррационалды құштарлық шындығына бөлінетін дуалистік теориясын сынға алды. "Анти-Эдип" – Фрейдо-марксизмнен тысқары ойлауға жасалған тытыру болды; Делез бен Гуаттари Маркс Адам Смит үшін жасағанын Фрейд үшін жасауға тырысты. Гуаттари өзінің ерте жазбаларында ("Машина және құрылым") машиналық филумды талқылады және құштарлықтың машиналық және қашқын сипаты туралы айтты; бұл ұғымдар Делездіктерге ұқсас (әсіресе, сериялар мен қайталауларға) және кейін серігі Жиль Делезбен бірге дамытқан идеялармен үйлесетін басқа құрылымдардан тұрады (жиналыс теориясын қараңыз). Бұл ерте жазбалардың тақырыбы бір жағынан белгілі машиналардың шекарасында, екінші жағынан – болудан, технологиялық жетістіктер мен қайта пайда болудан тұратын белгісіз құрылымдардың өрісінде орналасқан. Құштарлық машиналарының Эдиппен және психоаналитикалық невроздың әдістерімен ешқандай қатысы жоқ. Құштарлық өндірісі – бастапқы және трансценденттік (имманенттік немесе Канттық мағынасында) және денелік және денелік емес қатынастардың мәңгі пайда болуының виртуалды процесі, олар нақты генетикалық, органикалық және органикалық емес тарихтардан, әлеуметтік машиналардан және кездейсоқ әлемдерден немесе құштарлық өндірісінің "режимдерінен" пайда болады. Құштарлық машиналары – ағындар тоғаны немесе өрісіндегі үзілістер немесе кенеттен тоқтаулар. Алайда, құштарлық машиналары өзі де ағын болып табылады, олар өз ортасымен салыстырғанда әртүрлі жылдамдықпен жұмыс істейді (диссипативтік жүйені қараңыз) және композиция жазықтығында статикалық деп санауға болады (яғни, олар пассивті синтездердің механизмдерімен кесіп өтетін сыртқы ағындарға қатысты). Алайда, тұрақтылық жазықтығында барлық құштарлық машиналары ағып жатыр, ал барлық ағындар тұрақты (және белсенді) және жылдамдықтардың (немесе күштердің) және қуаттардың (немесе қарқындылықтардың) үздіксіз градиенттері ретінде кездеседі, екеуі де Ницшеандық метафизикаға және этикадағы физикалық аралыққа қатысты. Құштарлық машиналарының объектісі де, субъектісі де жоқ, олар жүйеліліктен тыс ағымдарда өндіреді, сондықтан Лаканның субъективтілігінің екі рет айқын, бейнелеуші жартылай озығын қабылдамайды және Фрейд, Гегель және Кантта ұйықтап жатқандай. "Машинаның күші – санасыз құштарлық субъектісін машинаның өзінен ажырату мүмкін емес екендігінде". Құштарлық машиналары ішінара объектілер мен BwO кодтардың аморфты торшасында (орталықтар мен қабаттар) біріктірілетін және кодтаудың айқын қарсы ағынында (территориядан шығу және аумақтар) конвергенция оқиғаларына қатысады, бұл бөлшектердің келіспеушілігіне немесе келіспеушілігіне қарамастан, тегістер мен дискорттардың, оқиғалардың және өндірістік элементтердің көптігін тудырады; оң немесе теріс. Оның орнына, өндіріс – байланыстың берік және оң процесі (телеологияға, диалектикаға, эссенциализмге және гиломорфизмге қарсы) және содан кейін BwO-ға қатысты пайда болатын бөлінулер мен квоталар. Делез бен Гуаттари басқа да кедергілі машиналар туралы да талқылайды, мысалы, бакалавр машиналары, ғажайып машиналар, ұялы машиналар және параноик машиналары, олардың барлығының социусқа (параноик және ғажайып машиналар) немесе қабаттардың ұжымдық аппаратына (бакалавр және ұялы машиналар, мысалы, Кафкада) нақты қатысы бар. Харт құштарлық өндірісінің әлеуметтік немесе космологиялық онтология екенін ұсынды. Алайда, Фуко мұндай модельді жалпы және жүйелі талаптар үшін пайдалануға қарсы болды. "Анти-Эдип"пен бір жылда жарық көрген Гай Хокенгемнің "Гомосексуалдық құштарлық" құштарлық өндірісін пайда болған квир теориясының өрісінде қайта тұжырымдады.