Кіріспе

Ашық ауада демалу, мысалы, жаяу серуендеу, кемпингке бару, каноэмен жүзу, велосипед тебу немесе шаңғы тебу сияқты іс-әрекеттерге қауіп-қатерлер бар, тіпті қатысушылар өздерін қасақана қауіпке тікелей салса да. Кейбір жағдайларда, мысалы, елсіз жерлерде немесе ауа райының қиын жағдайында, тіпті шағын жаза да қауіпті жағдай тудырып, өмірді сақтау дағдыларын қажет етуі мүмкін. Дегенмен, дұрыс алдын ала шаралар қолданса, тіпті қиын жағдайға толы ашық ауадағы демалыс та ләззатты және қауіпсіз болуы мүмкін.

Жалпы қауіпсіздік шаралары

Әрбір қауіптің өзіндік қауіпсіздік шарасы бар, әрбір аурудың өзіндік емдік жолы бар. Елді мекендерден алыс аумақтағы барлық іс-шаралар үшін стандартты сақтық шарасы – "он қажетті құрал" жинағын алып жүру, олар әртүрлі төтенше жағдайларды болдырмауға немесе оларға ден қоюға пайдалы болғандықтан таңдалады. Топпен саяхаттаудың қалыпты тәжірибесі қауіпсіздікті барлық жағынан арттырады. Егер бір адам жарақаттанса, топ мүшелері бірінші көмек көрсете алады немесе көмекке шақыра алады. Топ жалғыз саяхатшы жасауы мүмкін дұрыс емес шешімдерден сақтай алады. Төтенше жағдай туындаса, топ бірлесіп күшін, ақыл-ойын және дене жылуын жинақтай алады. Тағы бір сақтық шарасы – топтан тыс адамдарға жоспарланған маршрут пен күтілетін оралу уақыты туралы хабарлау (күтілетін жаяу жүру уақытын Найсмит ережесі арқылы есептеуге болады). Ұялы телефон немесе спутниктік телефон сияқты байланыс құралы төтенше жағдай туғанда көмектесе алады. Дегенмен, елді мекендерден көрінетін тау шыңдарын қоспағанда, дала аймақтарында ұялы байланыс нашар болады. Далада әрқашан қажет болған жағдайда көмекке жүгінуге дайын болу керек.

Жағымсыз ауа райы

Қарлы борандар, су тасқындары, тұман, шаң немесе құмды дауылдар, торнадолар және басқа да метеорологиялық құбылыстар болжамды немесе болжамсыз болуы мүмкін, ал олардан тірі қалу үшін дереу шара қабылдау қажет. Көптеген аймақтарда нөсер жаңбырмен бірге келетін молшық найзағай қауіпті және жиі кездеседі.

Қауіпті адамдар

Табиғатта кездесетін адамдар әрқашан достыққа шақырмайды және кейбір жағдайларда сыртқы демалыспен айналысатындарға қауіп тудыруы мүмкін. Бұл тонау, жыныстық шабуыл немесе басқа да шабуылдар түрінде болуы мүмкін.

Жолдан адасу

Жолда жүргендер адасып қалуы мүмкін, егер топ өз жолын таба алмаса немесе жеке адам топтан бөлініп, оны қайта таба алмаса. Уақытында көздеген жеріне жете алмай адасқан туристер азық-түлік пен судан қырылып, немесе ауа райының өзгеруіне тап болуы мүмкін. Жолдың нақты белгіленбегені адасу қаупін арттырады. Егер топ әртүрлі жылдамдықпен қозғалатын бірнеше шағын топқа бөлінсе, шағын топтардың бірі жол айырысында қате бұрылыс жасауы мүмкін. Мұны болдырмау үшін, топ жетекшілері айырыста тоқтап, қалғандарын күтуі қалыпты жағдай. Әсіресе ауа райы, таулар немесе ағаштар көру мүмкіндігін шектеген кезде, топты бірге ұстау өте маңызды.

Метаболистік тепе- теңдіктің бұзылуы

Метаболизмнің бұзылуы жалпы денсаулыққа әсер етіп, басқа жарақаттарға алып келуі мүмкін. Сусыздану, әсіресе ыстық ауа райында, саяхатшыны тез қауіпке тілеуі мүмкін. Төмен ылғалдылық жағдайында тер соншалықты жылдам буланып кетеді, адам судың жоғалғанын сезбеуі мүмкін. Жеткілікті мөлшерде су алып жүру және ішу сусызданудың алдын алуға көмектеседі. Табиғи су көздері көбінесе ішуге жарамсыз (жергілікті судың ішуге жарамдылығына қараңыз). Жеткілікті киім гипотермияның алдын алуға көмектеседі, бірақ кейбір материалдар (әсіресе мақта) суды сіңіріп алып, ұзақ уақыт сақтайтындықтан, олардан аулақ болу керек. Ыстық ауа райында, әсіресе сусызданған немесе тым көп киінген жағдайда, дене ыстығынан шаршау, тіпті ыстық соққыға ұшырау мүмкін. Күн сәулесінен аулақ болу және мүмкіндігінше денеңізді ылғалды ұстау ыстық соққы қаупін азайтуға көмектеседі. Бұл өмірге қауіпті жағдай: зардап шеккен адамды дереу салқындатып, ауруханаға жеткізу қажет. Шатырларда, иглулерде, кабиналарда немесе тіркемелерде жабдықтың дұрыс жұмыс істемеуі немесе дұрыс пайдаланбауы салдарынан көміртек газымен улану мүмкін. Жеткілікті киім суық тиюдің алдын алуға көмектеседі. Күннің әсерінен күйік, ыстық немесе суық ауа райында әлсіздікке алып келуі мүмкін. Күннен қорғаныш кремін пайдалану күн күйігінің алдын алуға көмектеседі. Қар соқырлығы – бұл күннің күшті ультракөк сәулесінің қардан шағылысуынан туындайтын мүйіз қабығының күйігі. Қар соқырлығынан сақтану үшін қараңғы көзілдірік немесе қорғау көзілдірігі тағу керек. Лагерь пештерімен жұмыс істегенде күйіктер болуы мүмкін. Қайнаған қазанды аударып алу, тұншыққан отын құбырларының жарылуы, немесе ыстық металлға жалаңаш қол тигізу салдарынан күйіктер пайда болуы мүмкін. Костер, далалық және оттық оттар да күйіктерге себеп болуы мүмкін. Пышақтарды немесе балталарды абайсыз пайдалану, өткір тастарға немесе тікенді сымға тию салдарынан жарақаттар алу мүмкін. Бұл жағдайларда тетанус және басқа инфекциялар дамуы мүмкін. Улы өсімдіктер, мысалы, уытты бөріш немесе жартас тікені (тізімді қараңыз) бөртпеге себеп болуы мүмкін. Өсімдік тікендері мен жануарлардың қабықтары терең жараларға әкелуі мүмкін, оларды алып тастау қиын болуы мүмкін, көбінесе қысқыш қажет болады.

Жануарлар

Көптеген аймақтарда саяхатшылар аюлар мен қабылан сияқты ірі жыртқыш жануарларға кездесуі мүмкін. Бұл жануарлар көбінесе адамдарды жем ретінде іздемейді, бірақ белгілі бір жағдайларда шабуылдай алады. Қауіпті жағдайлардың кейбірі жануарлар тамақ іздеп адамдардың меншігіне шабуыл жасағанда туындайды. Сонымен қатар, саяхатшылар күтпеген жерден жануарға тап болса және оны қорқытса, ол шабуылдауы мүмкін. Үнемі дауыс шығару арқылы, мысалы, қол шапалақтау немесе айқайлау арқылы жануарды қорқыту қаупін азайтуға болады. Кейбір адамдар аю қоңырауларын дауыс шығару үшін пайдаланады, бірақ олар көбінесе алыстан естілу үшін жеткілікті дауысты емес. Ашу ауруына шалдыққан кез келген сүтқоректі жануар күтпеген және тіпті агрессивті мінез-құлық танытуы мүмкін, ал шағу арқылы адамды ашу ауруымен зарарландыруы мүмкін. Улы жануарлар, оның ішінде жыландар, сарышаяндар, қоңыштар және аралар тікелей немесе анафилактикалық шок арқылы зиян келтіруі мүмкін. Жалпы алғанда, ең үлкен қауіп – жұқпалы ауруларды тарататын маса, құйрық және бит сияқты жәндіктерден келеді.

Ішкі жарақаттар

Дұрыс дене шынықтырудың жетіспеуімен бірге, ауыр рюкзактар, әсіресе қиын жерде, қате қадам жасау және құлау қаупін арттырады. Шаршағандықтан немесе тік немесе сылғақ беткейлерде абайсыздықтан туындаған дұрыс емес шешімдер де жарақатқа әкелуі мүмкін. Бөккенің бұралуы – жиі кездесетін және денсаулықты сырқатып тастайтын жарақат. Дұрыс таңдалған жаяу жүру аяқ киімі осы жарақаттың алдын алуға көмектеседі. Аяққа көпіршік пайда болуы терінің үйкелісінен және тітіркенуінен туындайды. Ылғал шұлықтар мен дұрыс келмейтін аяқ киім көпіршіктердің пайда болуына себеп болады. Екі қабат шұлық (ішкі шұлықтарды қолдану) көпіршіктердің пайда болуын болдырмайды, ал молескинді емдеу немесе алдын алу шарасы ретінде көпіршік пайда болатын жерлерге жағуға болады. Арқаға жарақаттар, көтере алатынан артық жүк жинау немесе дұрыс рюкзак болмауы салдарынан туындауы мүмкін. Саяхатқа арналған рюкзақты спорттық дүкендерден сатып алу керек, және жалпы ереже бойынша, артық салмағы жоқ адам өзінің салмағының үштен бір бөлігін оңай көтере алады; алайда, 50 фунттан (23 кг) астам салмақты рюкзактан аулақ болу қажет. Жүріс таяқтары жүкті бірнеше нүктеге бөліп, арқа жарақаттарының мүмкіндігін азайтуы мүмкін. Рюкзақты көтеру және кию кезінде мүмкіндігінше аз күш жұмсау керек.

Ас қорыту жолдары

Жабайы табиғаттағы жер үсті суларында вирустар, бактериялар немесе паразиттер кездесуі мүмкін. Соңғы екеуі де тазартылмаған суда дизентерия немесе далалық диареяны қоздыруы мүмкін, сондай-ақ лагерьдегі нашар гигиена салдарынан адамдар арасында таралуы мүмкін. Далалық диареяның ең көп кездесетін себебі – Giardia паразиті.