Қытай драконы: Қиулоңның сипаттамасы мен мағынасы

Кіріспе

Цилун (;) немесе циу – қытайлық айдаһар, ол бірқарағанда "мүйізді айдаһар" деп, екінші жағынан "мүйізсіз айдаһар" деп сипатталады.

Атауы

Бұл қытайлық айдаһардың атын циу немесе джиу деп айтуға болады және 虯 немесе 虬 деп жазуға болады.

Кейіпкерлер

Циу немесе джиу айдаһардың қытай таңбаларының нұсқалары — lang=zh және lang=zh, олар «құрт радикалын» lang=zh джиу lang=zh «байлану» және инь lang=zh «жасырын» дыбыстамасымен біріктіреді. Бұл 虫 радикалы қытай таңбаларында жәндіктер, құрттар, жорғалаушылар және айдаһарлар үшін қолданылады (мысалы, шен 蜃, цзяо 蛟 және хун 虹). «Бұрау; тоқу; біріктіру» мағынасындағы жиу lang=zh немесе лан=zh сөзін «жібек радикалы» lang=zh және циу 虯 немесе цю 虬 сияқты бірдей дыбыстамамен жазылғандығымен салыстырыңыз.

Циу 虬 немесе 虯 сонымен қатар сирек кездесетін қытай тегі. Мысалы, «Циуранке Чжуань» 虯髯客傳 — Тан әулетінің жазушысы Ду Гуантин 杜光庭 (850–933 ж.с.) жазған әңгіме, ал Цю Чжун 虬仲 — Цин әулетінің суретшісі Ли Фанъиннің әдепті есімі. Жапон тілінде «қанжи» (қытай таңбалары) 虬 немесе 虯 кейде «өзен айдаһары» деп аталатын мидзучи үшін қолданылады.

Мағынасы

Қытай сөздіктерінде циу 虯 немесе 虬 үш мағына берілген: "мүйізі жоқ айдаһар", "мүйізі бар айдаһар" және "қиылу; оралу".

Мүйізсіз айдаһар

Бірнеше қытай классикалық мәтіндері мен Хан әулетінің түсіндірмелері циу 虬-ді "мүйізсіз айдаһар; мүйізі жоқ айдаһар" деп сипаттайды, бұл "жас айдаһар; дамымаған айдаһар" деп түсіндіріледі. Б.з.д. 2-ғасырғы Чуци кітабында циу 虬 сөзі жеті рет қолданылады, бұл басқа ешбір классикалық мәтінде кездеспейтін жиілік. Стандартты Сибу Бейяо 四部備要 басылымында 虯 таңбасының орнына 虬 таңбасы берілген. Циу 虬 есімі төрт контексте кездеседі. Біріншісі – юцю 玉虬 "жаде тастан жасалған мүйізсіз айдаһар"; "Мен феникс суреті салынған көлікке жаде айдаһарлардың тобын жектім, саяхатымды бастау үшін желдің келуін күттім". Екіншісі – циулун 虬龍 "мүйізсіз айдаһар"; "Ойын үшін арқаларында аюларды тасымалдайтын мүйізсіз айдаһарлар қайда?". Екі жағдайда да Ван Идің (158 ж. қайтыс болған) түсіндірмесінде циу 虬 "мүйізсіз айдаһар", ал лонг 龍 "мүйізді айдаһар" дегенді білдіреді. Үшіншісі – цинкю 青虬 "жасыл айдаһар", ол аңыз бойынша Шунды Чонг Хуа 重華 деп атайды; "Көк айдаһарлардың тобымен, ақ жыландарды ізбен тартып, мен Чонг Хуамен Жаспер бағында сапар шектім". Ван циу 虬 және чи 螭 – лонг 龍 "айдаһарлардың" түрлері екенін айтады. Төртіншісі – циу 虬 жалғыз қолданылады; "Мен айдаһарлардың тобымен аспанға көтерілдім, ақ сүйектен жасалған күймеде жоғары көтерілдім". 121 жылғы Шуовэнь Цзези сөздігі циу 虯 сөзіне қарама-қайшы анықтамалар береді. Кейбір ерте басылымдар 龍無角者 "мүйізі жоқ айдаһар" деп анықтаса, кейінірек шыққан басылымдар 龍子有角者 "мүйізі бар жас айдаһар" деп анықтайды. Карр "мүйізі жоқ айдаһар" үшін Шуовэньдегі үш анықтаманың – циу 虯, цзяо 蛟 және чи 螭 – арасындағы қарама-қайшылықты атап көрсетеді. Шуовэнь Цзези ғалымы Чжу Цзюньшен 朱駿聲 (1788–1834 жж.) лонг 龍 "айдаһарларының" еркегінде мүйіз, ал әйелінде мүйіз жоқ екенін, ал жас айдаһарлардың арасында цзяо 蛟 бір мүйізді, циу 虯 екі мүйізді, ал чи 螭 мүйізсіз болады деп түсіндіреді. Кейінгі бірнеше дереккөздер, мысалы, шамамен 1011 жылғы Гуанъюнь ұйқас сөздігі, Шуовэнь Цзезидің ерте басылымдарымен келісіп, циу 虯 сөзін "мүйізсіз айдаһар" деп анықтайды, бірақ көптеген сөздіктер циу 虯 "мүйізді айдаһар" мен чи 螭 "мүйізсіз айдаһар" арасындағы қарама-қайшылықты көрсетеді.

Several Chinese classic texts and commentaries from the Han dynasty identified qiu 虯 as a "hornless dragon; dragon without horns", which is interpreted as "young dragon; immature dragon". The 2nd century BCE Chuci uses qiu 虬 seven times, which is more frequently than any other classical text. The standard Sibu Beiyao 四部備要 edition gives the character as 虬 instead of 虯. Qiu is a dragon name in four contexts. The first uses yuqiu 玉虬 "jade hornless dragon"; "I yoked a team of jade dragons to a phoenix figured car, And waited for the wind to come, to soar up on my journey." The second uses qiulong 虬龍 "hornless dragon"; "Where are the hornless dragons which carry bears on their backs for sport?" In both contexts, commentary of Wang Yi 王逸 (d. 158 CE) says qiu means "hornless dragon" and long means "horned dragon". The third uses qingqiu 青虬 "green dragon" referring to the legendary Shun as Chong Hua 重華; "With a team of azure dragons, white serpents in the traces, I rode with Chong Hua in the Garden of Jasper." Wang notes qiu and chi are types of long "dragons". The fourth uses qiu 虬 alone; "With team of dragons I mount the heavens, In ivory chariot borne aloft." The 121 CE Shuowen Jiezi dictionary gives inconsistent definitions of qiu 虯. Some early editions define 龍無角者 "a dragon without horns", while later editions define 龍子有角者 "a young dragon with horns". Carr notes the discrepancy of three Shuowen definitions for "hornless dragon": qiu 虯, jiao 蛟, and chi lang=zh. The Shuowen Jiezi scholar Zhu Junsheng 朱駿聲 (1788–1834 CE) explains that male long 龍 "dragons" have horns and female ones do not, and among young dragons, jiao 蛟 has one horn, qiu 虯 has two, and chi 螭 is hornless. A few later sources, such as the c. 1011 CE Guangyun rime dictionary, concur with early Shuowen Jiezi editions and define qiu 虯 as "hornless dragon", but most dictionaries define a contrast set between qiu 虯 "horned dragon" and chi 螭 "hornless dragon".

Мүйізді айдаһар

139 жылы жазылған Хуананьзидің "Көлеңкеге көз салуы" деген 6-тарауында циньцзю 青虯 "жасыл мүйізді айдаһар" екі рет аталады. Біріншіден, "Ажыдандар мен саз балықтары туралы аңыз" оны чичи 赤螭 "қызыл мүйізсіз айдаһар" деп қолданады; "Қызыл мүйізсіз айдаһар мен жасыл мүйізді айдаһар Чи 冀 жерін аралап жүргенде, аспан ашық, жер бұзылусыз болды". Гао Ю 高淯 (fl. 205 жылы) циньцзю мен чичи ұзын 龍 "аждаһаларының" түрлері екенін, бірақ мүйіздер туралы айтпағанын айтады. Екіншіден, Фу Си мен Нюваның сипаттамасында, олар айдаһар құйрықтары бар деп бейнеленген, циньцзю мен иньлун 應龍 "қанатты айдаһар" қолданылады; "Олар күн күркірі арабасына мініп, ішкі жұп ретінде қанатты айдаһарларды, сыртқы жұп ретінде жасыл айдаһарларды қолданады". 100 жылы Шиджи "Ұлы тарихшының жазбалары" Сима Сяньгрудың өмірбаянында оның "Зиксу 子虛" "Сэр Фантазия" атты фу 賦 поэмасы келтірілген. Хуаяннанзи сияқты, ол циньцзю 青虯 "жасыл мүйізді айдаһар" мен чичи 赤螭 "қызыл мүйізсіз айдаһар" -ды қарама-қарсы көрсетеді, бұл Уотсон "мүйізді айдаһар" және "мүйізсіз айдаһар" деп аударады. Ге Хунның б.з. 4-ғасырындағы Баопузи 抱朴子 еңбегінде төрт рет кездеседі. Онда: "Көлдердегі к'иудің аспанға ұшып кетуі – оның бұлттармен бірігуі", "құдайлық мүйізді айдаһар" (шэньцзю 神虬) "Егер балықтар мен алigatorлар мекендейтін тоған сусыз қалса, құдайлық к'иу кетеді", және "жасыл мүйізді айдаһар" (цинцзю 青虬) "Цуй к'иу (к'иу) қанаты жоқ, бірақ аспанға қарай ұшып кетеді", "Бұл мүсінді (яғни осы айдаһардың бейнесін) табаққа салыңыз, сонда к'иу (к'иу) қара булы тұманға оралып түседі" делінген. 230 жылы Гуанья сөздігі циу 虯 (сирек қолданылатын "бақа" радикалымен жазылған түрі) сөзін "мүйізді айдаһар" деп, ал чи 螭 сөзін "мүйізсіз айдаһар" деп түсіндіреді. Бұл семантикалық қарама-қайшылық кейінгі сөздіктерде де қайталанады, мысалы 997 жылы жазылған Лункан Шоуцзянь және 1080 жылы жазылған Пия сөздігінде: "Егер айдаһардың қабыршағы болса, ол цзяолун 蛟龍 деп аталады; егер қанаты болса, иньлун 應龍; егер мүйізі болса, цзюлун 虬龍; ал егер мүйізі болмаса, чилун 螭龍 деп аталады". Қытайдың дәстүрлі өнерінде айдаһарлар көбінесе екі мүйізді болып бейнеленеді. 2-ғасырдағы Цян фу лун еңбегінде айдаһардың "мүйіздері бұғы мүйіздеріне ұқсайды" делінген. 1578 жылы жазылған Бэнькао Ганму медициналық анықтамалығында longjue 龍角 "айдаһар мүйізі" туралы жазылған: "Қотырған кезде, қызбада, қызбамен бірге болатын диареяда және қатып қалған құрсақта қолданылады. Үнемі ішкен адам денесіне жеңілдік сыйлайды, жан дүниесін нұрландырады және өмірін ұзартады".

The c. 139 BCE Huainanzi "Peering into the Obscure" chapter (6) mentions qingqiu 青虯 "green horned dragon" twice. First, "The Fable of the Dragons and the Mud Eels" uses it with chichi 赤螭 "red hornless dragon"; "When the red hornless dragon and the green horned dragon roamed the land of Chi 冀, the sky was limpid and the earth undisturbed." The commentary of Gao Yu 高淯 (fl. 205 CE) notes qingqiu and chichi are types of long 龍 "dragons", but without mentioning horns. Second, a description of Fu Xi and Nüwa, who are represented as having dragon tails, uses qingqiu with yinglong 應龍 "winged dragon"; "They rode the thunder chariot, using winged dragons as the inner pair and green dragons as the outer pair." The c. 100 BCE Shiji "Records of the Grand Historian" biography of Sima Xiangru quotes his fu 賦 poem entitled Zixu 子虛 "Sir Fantasy". Like the Huaiananzi, it contrasts qingqiu 青虯 "green horned dragon" with chichi 赤螭 "red hornless dragon", which Watson translates "horned dragon" and "hornless dragon". Ge Hong's 4th century CE Baopuzi 抱朴子 has four references. It mentions: jiu 虬 "As to the flying to the sky of the k'iu of the pools, this is his union with the clouds", shenjiu 神虬 "divine horned dragon" "If a pond inhabited by fishes and gavials is drained off, the divine k'iu go away", and qingjiu 青虬 "green horned dragon" "The ts'ui k'iu (kingfisher k'iu) has no wings and yet flies upwards to the sky", "Place the shape (i. e. an image of this dragon) in a tray, and the kingfisher k'iu (shall) descend in a dark vapoury haze". The c. 230 CE Guangya dictionary defines qiu 虯 (written with a rare lang=zh "frog" radical graphic variant) as "horned dragon" and chi 螭 as "hornless dragon". This semantic contrast is repeated in later dictionaries such as the 997 CE Longkan Shoujian and the c. 1080 CE Piya, which says: "If a dragon has scales, he is called kiao lung (蛟龍); if wings, ying lung (應龍); if a horn, k'iu lung (虬龍); and if he has no horn, he is called ch'i lung (螭龍)." In traditional Chinese art, dragons are commonly represented with two horns. According to the 2nd century CE Qian fu lun, the dragon's "horns resemble those of a stag". The 1578 CE Bencao Gangmu materia medica prescribes longjue 龍角 "dragon horn", "For convulsions, fevers, diarrhea with fever and hardened belly. Taken continuously it lightens the body, enlightens the soul and prolongs life."

Мифтік параллельдер

Ежелгі қытайлық джиу "мүйізді айдаһар" тау мүйізді айдаһар кекірегімен және салыстырмалы мифологиядағы бірнеше аңыз жандармен ұқсас. Мәдениеттер аралық таралуды ескере отырып, Маккензи қытайлық "мүйізді айдаһар немесе мүйізді жыланның" мысырлық Озирис "су жыланынан" тарағанын айтады. Қытайлық хуэй халқының жаңбырды бақылайтын күміс мүйізді айдаһар туралы мифы бар. Бабыл мифологиясында Мардук құдайы Тиаматты жеңгенде мүйізді айдаһарға мінген және ол оның символына айналған. Парсы мифологиясында Гаршап батыры Ажи Срувара "мүйізді айдаһарды" өлтірген. Грек мифологиясында екі бас Amphisbaena айдаһары мүйіздермен бейнеленген.