Кіріспе

Құдаймен қарым-қатынасты тереңдетуге ұмтылу

Рухани бағыт-бағдар – адамдармен бірге болып, олардың құдайлықпен қарым-қатынасын тереңдетуге немесе жеке рухани өсіп-жетілулеріне көмектесу амалы. Бағыт іздеуші адам өзінің құдайлықпен кездесулері туралы, немесе рухани құндылықтарға үйлесімді өмір қалай салғаны туралы айтады. Бағыт беруші тыңдайды және оның ойлану процесі мен рухани өсуіне көмектесу үшін сұрақтар қояды. Рухани бағыт-бағдарды қолдаушылар, оның адамның рухани жағымен тереңірек байланысуға көмектесетінін, сондай-ақ психотерапия, кеңес беру не қаржылық жоспарлау емес екенін айтады. Философия тарихшылары Илсетраут пен Пьер Хадот ежелгі Грекия мен Римде рухани практиканың бір бөлігі ретінде философия мектептерімен қатар, Гален сияқты дәрігерлер де рухани бағыт-бағдарды қолданғандарын және ұсынғандарын дәлелдеді.

Рим-католик формалары

Біршама айырмашылықтар болғанымен, Рим-католик шіркеуінде рухани жетекшіліктің негізінен екі түрі бар: тұрақты жетекшілік және шегініс жетекшілігі. Олардың арасындағы ең басты айырмашылық – кездесу жиілігі мен терең ойлау деңгейі. Тұрақты жетекшілікте әр төрт-сегіз апта сайын бір-екі сағаттық кездесулер болады, сондықтан ол шегініс жетекшілігінен аздап жеңіл, бірақ жетекшілік алатын адамға кездесулер арасында орындау үшін рухани жаттығулар мен тәртіптер беріледі. Егер жетекшілік алатын адам шегіністе болса (күніне, аптасына немесе тіпті 40 күнге созылатын), ол әдетте күніне бір сағат бойы жетекшісімен кездеседі. Осы күнделікті кездесулерде рухани өсуді нығайту үшін lectio divina сияқты жаттығулар немесе рухани тәртіптер беріледі. Игнатий Лойоланың "Рухани жаттығулары" рухани жетекшілік үшін қолданылатын кең таралған нұсқаулықтардың бір мысалы болып табылады.

Ежелгі Грекия мен Рим

Ежелгі философиялық мектептердің көпшілігі адамгершілік тәрбиені жақсарту үшін рухани басшылықтың маңыздылығын атап өтті. Бұл басшылық, бір түрі "жанның емделуі" болғандықтан, шәкірттерді өздерінің кемшіліктерін тануға және жетістіктерге жетуге жетеледі. Сократ өзінің ізбасарлары арасында рухани жетекшінің үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ Платон да шәкірттеріне жеке кеңестермен және оқу процесінде қолдау көрсетіп бағыт берді. Аристотель өзінің "Риторикасының" екінші кітабында шәкірттерге дұрыс рухани басшылық беру үшін белгілі бір ережелерді ұсынған болар. Циниктер, эпикурейлер (мысалы, Метродор осы мақсатта хаттарды пайдаланды) немесе стоиктер – Марк Аврелий, Сенека, Мусоний Руф және Эпиктет өзінің "Дискурстарында" рухани басшылықты белсенді түрде қолданған. Филодемнің "Ашық сын туралы" еңбегінде рухани басшылықтың сөз бостандығына (паррезия) және ұстаз бен шәкірт арасындағы өзара құрметке негізделуі керектігі көрсетілген. Философиялық мектептерге жатпаған дәрігер Галлен, өзін-өзі тексеруге кіріспес бұрын, жасы үлкен және тәжірибелі адамнан рухани басшылық алуды ұсынды. Ол монастырьларда тәлімгерлік жүйені енгізді, әрбір жаңа монахқа ересек монахтар қамқорлық жасады. Нурсиялық Бенедикт Кассианның ұстанымдарын қазіргі кездегі "Бенедикт ережесі" деп белгілі ережеге енгізді. Рухани басшылық католик дәстүрінде кең таралған: даналыққа және рухани түсінікке ие адам, әдетте, бірақ міндетті түрде емес, дін қызметкері немесе толықтай өзіне арналған адам, сенім жолын табуды және өмірінде Құдайдың еркін анықтауды қалайтын адамға кеңес береді. Рухани жетекші өмірлік жағдайлар арқылы, дұғаның жемісі, Киелі кітапты оқу және зерделеу арқылы Киелі Рухтың адамға жеткізгенін ажыратып түсінуге тырысады. Рухани әке немесе рухани жетекші кеңес бере алады, өмір мен дұға туралы ұсыныстар жасап, сенім мен моральдық мәселелердегі күмәндерді шешеді, бірақ еріп жүретін адамның таңдаулары мен шешімдерін алмастырмайды.

Шығыс православие

Шығыс православиесі де осы тарихқа дейінгі дәстүрлерден шыққан, бірақ православиедегі "рухани кеңесші" немесе "ақсақал" рөлі маңыздылығын сақтап келді. Грек тіліндегі бастапқы термин geron (геронтологиядағыдай "қарт" мағынасында) орыс тіліндегі starets сөзі арқылы берілген, ол көне шіркеу славян тіліндегі starĭtsĭ, "ақсақал" сөзінен, ал ол starŭ, "ескі" сөзінен туындаған. Грек дәстүрінде 7 ғасырда Софроний мен Иоанн Мосхос, 11 ғасырда Симеон Ақсақал мен Симеон Жаңа теолог, сондай-ақ Порфирий мен Паисий сияқты заманауи харизматикалық геронттар секілді ақсақалдар мен шәкірттердің үздірілмейтін тарихы бар. Радонеждік Сергий мен Ниль Сорский Ескі Мәскеудің ең қадірлі екі старцысы болды. Славян әлемінде ақсақалдардың қайта жаңғыруы Филокалияның орыс тіліне аудармасын жасаған Паисий Величковскиймен (1722–1794) байланысты. 19 ғасырдың басындағы ең танымал орыс старцы – Саровтық Серафим (1759–1833), ол православие әулиелерінің ең құрметтілерінің біріне айналды. Козельск маңындағы Оптина Пустынь өз старцтарымен (Схема архимандрит Мұса, Схема гегумен Антоний, Иерошемамонах Леонид, Иерошемамонах Макарий, Иерошемамонах Иларион, Иерошемамонах Амброзий, Иерошемамонах Анатолий (Зертсалов)) әйгілі болды. Николай Гоголь, Алексей Хомяков, Лев Толстой және Константин Леонтьев сияқты жазушылар осы монастырьдың ақсақалдарынан кеңес алды. Олар Достоевскийдің "Карамазовтар" романындағы Зосима бейнесіне де шабыттандырды. Старецтің көбірек заманауи мысалы – Псков үңгір монастырының архимандриті Иоанн Крестианкин (1910–2006), ол Ресейде тұратын көптеген православиеліктер тарапынан осылай танылды.

Иудаизм

Яһуди дінінде рухани жетекшіге қатысты еврей термині дәстүрлі қауымдар арасында әртүрлі болады. Кейбір қауымдарда «Хашпа’а» етістігі жиі қолданылады, бірақ барлығында емес; «машпи’а» деп аталатын рухани жетекші Шабад-Любавич қауымдастығында және еврей жаңару қауымдастығында кездеседі. «Мусар қозғалысы» дәстүрінің жақтаулары арасында «машгиах рухани» эквивалентті рөл атқарады. «Хашпа’а» мақсаты – шәкіртті Құдаймен жеке қарым-қатынасында қолдау көрсету және адамның қарапайым өмірде Құдайдың қатысуын сезіну қабілетін арттыру. Любавичтер арасында бұл Хасидизм әдебиеті мен тәжірибесіне сүйенеді, ол Хабад стандарттарына және жалпы яһуди мистикалық дәстүріне сәйкес жүзеге асырылады. Рухани кеңес беру Хасид әлемінде кең таралған, бірақ міндетті түрде бірдей емес.

Суфизм

Суфизмде рухани ұстазды білдіретін термин – "муршид", ол араб тілінде "жетекші" немесе "ұстаз" деген мағынаны білдіреді. Муршид – рухани бағытшы ғана емес, ол шәкірттерді Құдаймен тікелей байланыс арқылы жетектеп, олардың рухани жолында көмектеседі деп есептеледі. Муршидтің міндеті – шәкірт оған адалдық серт берген соң, суфи жолында рухани басшылық жасау және ауызша нұсқау беру. Көптеген тариқаларда Муршид Камил Акмал (сондай-ақ Инсан е Камил деп те аталады) тұжырымы маңызды. Бұл доктринаға сәйкес, әлем жаратылғаннан бері және мәңгілікке дейін жер бетінде Құтб немесе Ұлы Адам болады, ол Құдайдың толыққанды бейнесін көрсетеді және Ислам пайғамбары Мұхаммедтің жолын қуып жетеді.

Австралия

"Өмірдің толықтығы" орталығы (Inc.) рухани бағыт-бағдар, кеңес беру және кәсіби қадағалау қызметтерін ұсынады. Қызметтер тікелей және қауіпсіз бейнеконференция арқылы қолжетімді. Kardia Formation P/L рухани бағытшыларға рухани басшылық, қадағалау және даярлау бағдарламасын ұсынады. Иезуиттік рухани колледжі Мельбурнның Дивинити университетінің құрамында рухани директорлар, қадағалаушылар және көшбасшылар үшін Игнатиандық даярлау бағдарламаларын ұсынады.