Кіріспе
Шотландияның тіркелімдері (RoS) (Clàran na h Alba) – Шотландия үкіметінің мүліктік және өзге де құқықтық құжаттарға қатысты мәліметтерді жинаумен және сақтаумен жауапты, министрлік құрамына кірмейтін ведомствосы. Олар қазіргі уақытта 21 мемлекеттік тіркелімді жүргізеді. Шотландияның тіркелімдерін сақтауға жауапты лауазымды тұлға – Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы (жарасымды түрде, жай ғана Сақтаушы деп аталады). Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы лауазымы бойынша Шотландияның Ұлы Морының орынбасары болып табылады. Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысын Шотландияның мұрағаттарының сақтаушысымен шатастырмау керек.
Мемлекеттік жазбалар мен тіркеудің тарихы
Мемлекеттік тіркелімдерді күтіп-ұстау және басқару міндеті алғаш рет 1286 жылы Шотландия Корольдігінде Clericus Rotulorum (Роллдар кеңсесінің хатшысы) лауазымында тіркелді. Шамамен 13 ғасырдан бастап тіркелімдер, кітаптар мен жазбалар Эдинбург қамалында сақталған. Алайда, Шотландия Корольдігінің мұражайларында туу, қайтыс болу және неке туралы сияқты жеке деректер әдетте болмайтын. Оның орнына, Шотландия шіркеуінің дін қызметкерлері мен басқа лауазымды тұлғалары қауымдық жазбаларды жүргізді, онда шомылдыру және неке сияқты жеке деректер тіркелді, бірақ тек өз шіркеуінің мүшелері үшін болғандықтан, қауымдық жазбалардың ауқымы шектеулі болды. 1551 жылы шотланд дін қызметкерлерінің кеңесі барлық приходтардағы дін қызметкерлерінің шомылдыру, жерлеу және неке туралы жазбаларын жүргізуін міндеттеді. 1806 жылы Корольдік жарлықпен Лорд Клерк тіркелімінің жазбаларын сақтау міндеті құрметті атаққа дейін төмендетілді, ал күнделікті басқарусыз тіркелімдер мен жазбаларды басқару міндеті Тіркелімнің орынбасарына жүктелді. 1854 жылы барлық жазбаларды жүргізу міндеттері Тіркелімнің орынбасарына берілді. 1909 жылы сэр Джеймс Паттен Макдугалл Бас хатшының орынбасары болып тағайындалды, ол Бас тіркеуші және Бас хатшының орынбасары лауазымдарын біріктірген соңғы тұлға болды. 1904 жылдан бастап статистика бойынша медициналық инспектор болып қызмет еткен доктор Джеймс Кроуфорд Данлоп 1921 жылдан 1930 жылға дейін алғаш рет Бас тіркеуші лауазымын атқарды. Одан кейінгі 12 Бас тіркеуші Шотландияның мемлекеттік қызметінен тағайындалды және Бас хатшының орынбасарынан тәуелсіз Шотландияның Бас тіркеу кеңсесіне жетекшілік етті. 1948 жылы қабылданған «Жалпы тіркелімдер және жазбалар (Шотландия) туралы» заң Шотландияның тіркелімдері мен жазбаларын екі бөлек мемлекеттік ұйымға бөлуді көздейді, олардың басшылары: 1) Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы және 2) Шотландия жазбаларының сақтаушысы. Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы Сасиндердің жалпы тізілімін, Хорнингтер тізілімін, тыйым салулар мен сот шешімдерінің тізілімін, мәмілелер тізілімін және басқа да сот және кеңсе тіркелімдерін жүргізу және сақтау міндеттерін атқарды. Шотландия жазбаларының сақтаушысы Шотландияның мемлекеттік тіркелімдерін, жазбаларын және кітаптарын сақтау міндетін алды. 1949 жылдан бастап Шотландия тіркелімдер департаментіне тіркелімдер сақтаушысы жетекшілік етті. Шотландия жазбаларының сақтаушысы жазбалар кеңсесіне жетекшілік етті, кейін ол Шотландияның Ұлттық мұрағаты деп аталды. Осылайша, үш департамент және олардың тиісті лауазымдары келесілерді басқарды:
Жеке деректер: Бас тіркеуші және Шотландияның Бас тіркеу кеңсесі.
Жазбалар: Шотландия жазбаларының сақтаушысы және жазбалар кеңсесі, кейін Шотландияның Ұлттық мұрағаты.
Тіркелімдер: Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы және Шотландия тіркелімдері.
Соңғы бірігулер
Шотландияның Ұлттық жазбалары (NRS) 2011 жылғы 1 сәуірде Шотландияның Бас тіркелім кеңсесі мен Шотландияның Ұлттық мұрағаттарының бірігуі нәтижесінде құрылды және Шотландия үкіметінің министрлік емес мемлекеттік органы болып табылады. NRS Шотландияның Ұлттық жинақтарының құрамына кіреді және Мәдениет, Еуропа және Сыртқы істер министрінің ведомствосына қарасты. Шотландияның тіркелімдері дербес ұйым ретінде сақталады және Қаржы министрінің ведомствосына бағынады.
Мемлекеттік тізілімдердің орналасуы
Эдинбург қамалында сақталғаннан кейін, тіркелімдер мен жазбалар кейіннен 17 ғасырдың соңында ескі Парламент үйіне көшірілді. Лей (Ескі) Парламент Үйі 1662 жылдан 1692 жылға дейін ұлттық жазбалар мен тіркелімдердің ордасы болды, бірақ қанағаттанарлықсыз және жеткіліксіз деп танылды. Оның орнына Роберт Адамға Принс-стриттегі қазіргі Реестр үйі деп аталатын ғимаратты жобалау тапсырылды. Уақыт өте келе, Шотландия тіркелімдері 1976 жылы Реестр үйінен тысқары шығып, Meadowbank House-қа көшірілді, ал 2013 жылдан бастап Глазго қаласында қосымша кеңселерде де жұмыс істейді.
Құрылымы
Шотландияның тіркелімдері – Шотландияда әртүрлі заңдық құжаттарды тіркеуге заң жүзінде жауапты, министрлік емес мемлекеттік департамент. Ол Шотландия үкіметінің құрамына кіреді және Қаржы және тұрақты даму саласына қатысты. Шотландияның тіркелімдеріне Шотландия тіркелімдерінің сақтаушысы (қараушы) басшылық етеді, ол Шотландия әкімшілігінде министрлік емес лауазымды тұлға болып табылады және сонымен қатар Шотландия тіркелімдерінің бас атқарушы директоры қызметін атқарады. Сақтаушыны Бірінші министр, Сот Лорд-президентінің келісімімен тағайындайды. Сақтаушы өздерінің заңдық функцияларын орындау тұрғысынан Шотландияның жер жөніндегі трибуналына және жоғары шотландтық азаматтық соттарына есеп береді. Ол Шотландия министрлеріне олар белгілеген қаржылық мақсаттарға жетуде есеп береді. Сақтаушының басты міндеті – Шотландия тіркелімдерін басқару және мүлікке қатысты заңдық құжаттар мен келісімдердің келесі мемлекеттік тіркелімдерін басқару, бақылау және күтіп ұстау бойынша оған жүктелген заңдық функцияларды орындау болып табылады. Эдинбург және Глазго қалаларындағы кеңселерде 1200-ден астам қызметкер жұмыс істейді, сақтаушыға операциялар директоры және есеп беруші лауазымдағы қызметкер көмектеседі. Сақтаушы Шотландия тіркелімдерінің басқару кеңесінің төрағасы болып табылады, ол – негізгі шешім қабылдау органы. Кеңес стратегиялық бағытты бекіту үшін тоқсан сайын отырыс өткізеді. Шотландия тіркелімдерінің басқару кеңесінің мүшелері:
Шотландияның жер тізілімі
Бұл 1979 жылғы Жер тіркелімі (Шотландия) заңымен енгізілген, қазір 2012 жылғы Жер тіркелімі және басқа да мәселелер (Шотландия) заңымен реттелетін, Ordnance Survey картасына негізделген тіркелім. Бұл Сасин тіркелімін алмастырды. Торренс жүйесіне негізделген тіркеу ретінде, бұл жерге қатысты мәмілелердің тізілімі емес, меншік құқығын (тақырып деп аталады) тіркеу болып табылады, Сасиндердің жалпы тіркелімінен өзгеше. Шотландияның жер тізілімі Эдинбургтегі Registers of Scotland кеңсесінде, Медоубанк-хауста, басқа мемлекеттік тіркелімдермен бірге сақталады, Шотландияның жергілікті басқару органдарының тіркелімдерінде орталықтандырылмаған және сақталмайды. Ол ScotLIS – Шотландияның жер туралы ақпарат қызметі арқылы онлайн көруге қолжетімді, ал жерге қатысты құжаттарды электрондық пошта арқылы шалған төлемді жасағаннан кейін алуға болады. 2016 жылғы Registers of Scotland есебінде, тіркелімнің 60% -ы, яғни 1,6 миллион құжат немесе Шотландияның жер көлемінің 29% -ы жер тізілімінде екені анықталды. Сондықтан, Сасиндердің жалпы тіркелімінен 40% құжатты, яғни 1,1 миллион құжатты көшіру қажет. Дегенмен, ғалымдар Сасиндердің жалпы тіркелімін 2024 жылға дейін толығымен жабуға болатынына күмән келтіреді, Греттон мен Рид бұл процестің аяқталуына "ғасырлар" қажет болуы мүмкін екенін атап өтті.
Ерте тарих
Шотландияда феодалдық жер иелену жүйесі Дәуіт революциясы кезінде енгізілгеннен кейін, жердің өзінде сасин рәсімі арқылы ресми шаралар өткізілді, онда меншік иесі сасинді басқа біреуге тапсырады (ескі француз тілінен "seiser" – "иелену"). 1617 жылғы Тіркеу туралы заңда шотланд құқығында нақты құқықтарды құру немесе беру үшін сасин құжатының тіркелуі қажет екендігі айтылған:
"Елбасысы Парламенттің заңдары мен келісімімен, барлық кері жүрулер, регресс міндеттемелері, оларды жасауға арналған шарттар немесе кері жүрулер мен регресс тағайындамалары, олардан босатулар, уақытша иеленуден бас тартулар және құтқаруға берілген келісімдер, сондай-ақ иелену құжаттарының бәрі мемлекеттік тіркеуге жатады."
1617 жылғы заңның нәтижесінде Сасин тізілімі құрылды, ол сол кезде Еуропадағы ең жетілген жер тіркеу жүйелерінің бірі болды. Сасин тізілімі жерді беруге қатысты мәмілелерді, мысалы феодалдық гранттар мен иеліктен шығаруларды тіркеу арқылы жұмыс істеді, олар 1617 жылғы заң бойынша нақты меншік құқығын тудыру үшін жария түрде тіркелді. Еуропаның көптеген елдері 19 ғасырға дейін тіркеудің қандай да бір түрін енгізбеді, ал Англия мен Уэльсте кейбір аймақтарда 1990 жылға дейін мемлекеттік тіркеу жүйесі болған жоқ.
Жерге қатысты Қоғамдық мүдделер тізілімі
Бұл тізілім екі бөлімнен тұрады: 1) қоғамдық ұйымдардың мүдделері және 2) ауыл шаруашылығы ұйымдарының сатып алу құқығы. Тізілім 2004 жылдың 14 маусымында күшіне енді. Қоғамдық ұйымдардың мүдделері бөлімі 2003 жылғы Жер реформасы (Шотландия) заңының 2-тарауында енгізілді, онда Қамқоршыға жердегі қоғамдық ұйымдардың мүдделерін тіркеу және жүргізу міндеті жүктелді. Қоғамдық ұйымдар Шотландияда жер сатып алуда алдын алу құқығына ие. Барлығы үш түрлі қоғамдық сатып алу құқығы бар: 1) сатып алудың алдын алу құқығы; 2) тұрақты даму мақсатында жерді сатып алудың абсолюттік құқығы; 3) тасталып, күтімсіз қалған немесе зиян келтіретін жерді сатып алудың абсолюттік құқығы. Ауыл шаруашылығы ұйымдары бөлімі 2003 жылғы "Ауыл шаруашылығы жерлері (Шотландия) заңы" бойынша құрылды. Бұл тізілім ауыл шаруашылығы жалға алушыларына жалға алынған жерге қатысты мүдделерін тіркеуге мүмкіндік береді, соның арқасында жалға алушы мүлік сатылымға шығарылған жағдайда оны сатып ала алады.
Жерді сатып алу туралы өтінішті беру туралы өтінішті тіркеу (RoACBL)
Бұл ең жаңа тізілім, және ол 2003 жылғы Шотландия жер реформасы заңының 3-А бөлімі (тасталған, қаралмаған немесе зиян келтірген жерді сатып алу құқығы) бойынша қоғамдық органдарға өткен барлық тасталған, қаралмаған немесе зиян келтірген жерлерді тіркеуге арналған.
Крофт тізілімі
2010 жылғы «Крофт реформасы (Шотландия) туралы» заңға сәйкес құрылған бұл тіркелім, крофт иелеріне крофт жеріне құқықтарын тіркеуге мүмкіндік береді. Белгілі бір жағдайларда тіркеу міндетті. Шотландияда тіркелмеген тұрғын үйді жалға беру қылмыс болып есептеледі.
Шотландияның лизингілік агенттер тізілімі
2014 жылғы «Тұрғын үй (Шотландия) заңы» негізінде құрылған бұл тізілімде Шотландияда тұрғын үйді жалға беру агенті ретінде әрекет ететін барлық тіркелген жалға беру агенттері тіркелген. Шотландияда тіркелмеген тұрғын үйді жалға беру агенті болып жұмыс істеу қылмыс болып есептеледі.
Тыйым салулар мен сот шешімдерінің тізілімі
Ингибиция – борышкердің жерін сатуға немесе оған үлестіру құқығын жүктеуге тыйым салатын, сот арқылы борышты өндіріп алу әдісі. Ал сот шешімі – кредиторға борышты өтеу үшін борышкердің жерін сатуға рұқсат беретін өндіріп алу шарасы. Екі шара да Тыйым салу және Сот шешімдері тізілімінде тіркелуге тиіс. Бұл тізілімнің мақсаты – бұл тізілімге енгізілген адамдардың мүліктің толық құқығын беруге құқылы емес екенін жұртқа хабарлау. Мүрагерлік мүлік сатып алушылар, әдетте, сатушының мүлікті сатуға заңдық құқығы бар екенін анықтау үшін осы тізілімде іздестіру жүргізеді.
Сот шешімдерінің тізілімдері
Бұл тіркелім Англия, Ирландия, Ұлттар Достастығы, Еуропалық Одақ және басқа елдерде шығарылып, Шотландия соттарында тіркелген және күшіне енгізілген шетелдік сот шешімдерінің тізімін қамтиды. Бұл тіркелім, бастапқыда Лорд Клерк тіркелімінің, кейіннен Күзетшінің қарауына берілген мүліктер мен наразылықтар тізілімдерімен бірге сақталады.
Кеңестің және сессияның кітаптарында актілер мен дәлелді жазбалардың тіркелімі
1554 жылы құрылған «Кеңес пен Сессия кітаптары» деп аталатын бұл тізілім, түпнұсқа дәстүрлі құжаттарды тіркеу үшін пайдаланылады. Ол сонымен қатар тараптардың көпшілікке жария еткісі келетін маңызды құжаттарды сақтауға арналған сенімді сақтау орны қызметін де атқарады. «Кеңес пен Сессия кітаптарынан» құжаттардың көшірмелерін алу үшін белгілі бір төлем жасау қажет. Бұл тізілімде міндеттемелер орындалмағандықтан туындаған вексельдерге қатысты барлық наразылықтар тіркеледі. Дегенмен, басқа қаржылық тәсілдердің пайдасына вексельдердің қолданыстан шығуына байланысты, соңғы он жылдан бері ешқандай тіркеу жүргізілмеді.
Ентаилдердің тізілімі
1685 жылғы Entail Act (c 26) бойынша, entail немесе tailzie (айтылуы: "tailie") мұраға берілген мүлік белгіленген мұрагерлер немесе олардың ізбасарларына тікелей өтуін қамтамасыз етті, тіпті бұл мұрагерлер Шотландия мұрагерлік құқығы бойынша мүлікті мұраға алмаған жағдайда да. Entail-дер 2001 жылғы Феодалдық иеленуді жою және басқа да Шотландия заңымен жойылды, ал Тіркелімдер сақтаушысы 2004 жылғы 28 қарашада Entail тізілімін жапты. Тізілім содан кейін сақтау үшін Мұрағат сақтаушысына берілді.
Ұлы мөрдің тіркелімі
1707 жылғы Одақ актісі Шотландияның Ұлы мөрінің Ұлыбританияның Ұлы мөрімен алмастырылуын белгіледі. Дегенмен, Шотландиядағы жерлерге немесе лауазымдарға қатысты Корольдік жарлықтардың күшін растау үшін, ол бұрын Шотландияда қолданылған Ұлы мөрдің орнына сақталып, қолданылатын жаңа "мөр" қарастырылсын деп шешім қабылдады.
Кашель тұмсығының тіркелімі
Шотландиядағы нотариустардың тізілімі "Cachet Seal" тіркелгісінде сақталады. Cachet Seal өзі королдік мүліктердің иесі ретінде, мұрагерлік және иесіз қалған мүліктерді (ultimus haeres және bona vacantia) басқарушы Корольдің және Қаржы Министрінің өкілі арқылы басқарылатын рөліне байланысты, королдік қазынаға тиген мүліктің тартуында әлі де қолданылады.
Принстің мөрінің тіркелімі
Шотландиядағы тәждің мұрагері Шотландияның принці және Ұлы стюарды деп белгілі болған, бұл ежескі Франциядағы дофин атағымен ұқсас. Қазіргі Шотландияның принці және Ұлы стюарды – Ротесей герцогы, Принц Уильям. Бұл тіркеулік Шотландияның принці және Ұлы стюарды берген барлық жерлерді тіркеуге арналған. Дегенмен, 1887 жылдан бері осы тіркеулікке ешқандай жаңа жазба енгізілген жоқ.
Корольдік гранттардың тізілімі
Бұл тіркелмеде Шотландиядағы королдік мүлікке қатысты, белгілі бір үкімет ведомстволары арқылы немесе оларға берілген, мүліктік құқықтарды беру, жалға беру, келісімдер немесе бас тарту сияқты мәмілелер тіркелген. Корольдікке inter regalia ретінде тиесілі болған мүлік құқықтары жеке тұлғаларға жеке заңдық меншік ретінде берілуі мүмкін. Тіркелме 1974 жылғы «Жер иелену реформасы (Шотландия) туралы» заңмен жабылды.
Шерифтердің комиссияларының тізілімі
Бұл тіркелме Шотландияда шериф болуға жеке тұлғаларға берілген барлық тапсырыстарды тіркеуге арналған. Бұл тіркелме 1746 жылғы «Шотландиядағы мұралық сот билігі туралы» заңмен қолданысқа енді.
Мұрагерлерге қызмет көрсету тізілімі
Мұрагерге мұрагерлік құқығын ресімдеу – мұрагердің өсиетсіз қалған мүліктің немесе өсиет бойынша ата-бабасына қалдырылған мұраның мұрагері екенін дәлелдейтін заңдық процесс. 1847 жылғы Мұрагерлерге қызмет көрсету туралы заңмен құрылған бұл тіркелімде мұрагерлік құқықты алу үшін осы процедураны сәтті пайдаланған барлық адамдар тіркелген. 1964 жылғы Шотландия мұрагерлік туралы заңмен мұрагерге мұрагерлік құқығын ресімдеу жойылғанымен, 1965 жылғы 10 қыркүйекке дейін қайтыс болған ата-бабаға қатысты мұрагерге мұрагерлік құқығын ресімдеу әлі де қолданылады. Сондықтан тіркелім жабылды.