Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақшаға ие болу және оны сақтау шығындары
Costs of having money and retaining it
Демараж – белгілі бір кезеңде ақшаға ие болу немесе оны ұстаумен байланысты шығын. Оны кейде ақшаны сақтау құны деп те атайды. Алтын сияқты тауар ақшасы үшін демараж – алтынды сақтау және күзетуге кететін шығын. Қағаз ақша үшін ол валюталық қорларға салынатын мерзімдік салық түрінде болуы мүмкін, мысалы, мөр бажысы. Демараж кейде экономикалық тұрғыдан пайдалы деп есептеледі, әсіресе толықтырушы валюта жүйелері контекстінде.
Demurrage is the cost associated with owning or holding currency over a given period. It is sometimes referred to as a carrying cost of money. For commodity money such as gold, demurrage is the cost of storing and securing the gold. For paper currency, it can take the form of a periodic tax, such as a stamp tax, on currency holdings. Demurrage is sometimes cited as economically advantageous, usually in the context of complementary currency systems.
Теория
Демараж жеке тауар ақшасының табиғи ерекшелігі болғанымен, ол әр түрлі уақытта ақшаны жинақтауға қарсы ынталандыру және қоғамдағы капиталдың тиімді бөлінуін қамтамасыз ету үшін валюта жүйелеріне қасақана енгізілген. Әсіресе, ұзақ мерзімді инвестициялық қаржыландыру үшін, ол таза қазіргі құн (ТҚҚ) есептеулерінің динамикасына әсер етеді. Валюта жүйесіндегі демараж дисконттық ставкаларды төмендетіп, ұзақ мерзімді инвестициялардың қазіргі құнын арттырады, соның салдарынан мұндай инвестицияларға қызығушылық тудырады. Инфляциядан өзгеше, демараж тек қолындағы валютаның құнын біртіндеп төмендетеді: ол инфляцияға қарағанда валютаға теріс пайыз (салық) ретінде әрекет етеді, ал инфляция жинақтар мен зейнеткерлік қорлардың құнын да төмендетіп, тұтыну бағалары индексін (ТБИ) арттырады. Оң пайыздық ставка – субсидия. Инфляция да, демараж да уақыт өте келе ақшаның сатып алу қабілетін азайтады, бірақ демараж белгілі, тұрақты төлемдер арқылы, ал инфляция түрлі жолдармен осыны істейді. Инфляцияны болжау әрқашан оңай емес және ол уақыт өте келе өзгермейді, ал демараж деңгейін үкімет анықтайды. Грешем заңы, яғни «жаман ақша жақсы ақшаны ығыстырып шығарады» деген қағида бойынша, демараж алымдары валютаның бәсекелес валюталарға қарағанда жылдам айналысқа түсуіне себеп болады. Осыған байланысты, неміс-аргентиналық экономист Сильвио Гезель ақша айналымын және жалпы экономикалық белсенділікті арттыру құралы ретінде демаражды ұсынды. Алайда, белгілі британдық экономист Джон Мейнард Кейнс Гезель ұсынған демараж алымдарынан ақшаның еркін айналыстағы басқа түрлерін пайдалану арқылы қашуға болатынын, сондықтан экономикалық ынталандыру үшін инфляция артық әдіс екенін айтты.
While demurrage is a natural feature of private commodity money, it has at various times been deliberately incorporated into currency systems as a disincentive to hoard money and to achieve more efficient allocation of capital in society. In particular, for long term investment financing, it affects the dynamics of net present value (NPV) calculations. Demurrage in a currency system reduces discount rates, and thus increases the present value of a long term investment, and thus gives an incentive for such investments. Unlike inflation, demurrage gradually reduces only the value of currency held: it functions as a negative interest (a tax) on currency held versus inflation that also reduces the value of savings or retirement funds and increases (CPI). A positive interest rate is a subsidy. Both inflation and demurrage reduce the purchasing power of money held over time, but demurrage does so through fixed regular fees, while inflation does it in a variety of ways. Inflation is not always easy to predict and it does not stay fixed through time, but the level of demurrage is fixed by the government. Gresham's law that "bad money drives out good" suggests that demurrage fees would mean that a currency would suffer more rapid circulation than competing forms of currency. This led some such as German Argentine economist Silvio Gesell to propose demurrage as a means of increasing both the velocity of money and overall economic activity. On the other hand, influential British economist John Maynard Keynes contended that Gesell's proposed demurrage fees could be evaded by the use of more liquid competing forms of money and that therefore inflation was a preferable method to achieve economic stimulation.
Тарих
Жергілікті валютада төленген демураж 1932 және 1934 жылдар аралығында Австрияның Вёргл қаласында жұмыссыздардың игілігі үшін жиналған салық ретінде табысты сынақтан өтті, бірақ Австрияның орталық банкі экспериментті тоқтатты. Сол сияқты, 1936 жылы Канаданың Альберта штатындағы Әлеуметтік несие партиясы басшылығымен құрылған үкімет Ұлы депрессияның салдарынан арылу үшін өркендеу сертификаттарын енгізді, сертификаттың жарамдылығын сақтау үшін иелері әр аптаның соңына дейін сертификаттың артқы жағына 1 центтік марканы жабыстыруға міндетті болды. Көптегені демураж алымдарын қамтитын жергілікті скриптік жүйелер Ұлы депрессия кезінде АҚШ-та қолданылды, ал 1933 жылғы 17 ақпандағы Bankhead–Pettengill заң жобасы АҚШ Қаржы министрлігі басшылығымен ұлттық деңгейде осындай жүйені заңдастыру мақсатымен Конгреске ұсынылды, бұл туралы Ирвинг Фишердің "Штамп скриптері" кітабында жазылған. Бернард Лиетер өзінің "Мүстеріум Гелд" кітабында Еуропаның жоғарғы орта ғасырларындағы брактеат жүйелерінде демураж валюталық жүйелерінің қолданылуын және ежелгі Египеттегі острака – дәнді сақтау туралы түбіртектерді сипаттайды және осы валюталық жүйелерді сол қоғамдардың өркендеуіне байланыстырады. Демуражға бір мысал – Бранденбург маркасын құрған Альберт Аю. Бұрынғы тәжірибелерде ақшаға демураж қою айналыстағы ақшаның айналым жылдамдығын айтарлықтай арттыратыны, тіпті адамдарды салықты алдын ала төлеуге ынталандыратыны көрсетілді. Кейнстің ұсынысы бойынша, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі негізгі орталық банктердің тұрақты ақша инфляциясы саясаты Гезельдің валютаға демураж идеясымен әсерленді, бірақ экономиканы кеңейту үшін ақша ұсынымын инфляциялау арқылы ақша айналым жылдамдығын арттыруға тырысты, алымдарды қолданбады.
Demurrage charged local currency was successfully tested in the Austrian town of Wörgl between 1932 and 1934, as a tax collected for the benefit of the unemployed, until the Austrian central bank stopped the experiment. Similarly, in 1936, the Social Credit Party led government in Alberta, Canada, introduced prosperity certificates in an attempt to alleviate the effects of the Great Depression, with holders having to affix to the back of a certificate a 1 cent stamp before the end of every week, for the certificate to maintain its validity. Local scrip systems, many of which incorporated demurrage fees, were also used across the United States during the Great Depression, and the Bankhead–Pettengill bill of 17 February 1933 was introduced in Congress to institutionalize such a system at the national level under the US Treasury, as documented in Irving Fisher's book Stamp Scrip. Bernard Lietaer also documents in his book Mysterium Geld the use of demurrage currency systems in Europe's High Middle Ages' bracteate systems and ancient Egypt's ostraka – dated receipts for the storage of grain – and credits these currency systems with the prosperity of those societies. One notable example of demurrage is the founder of the Mark of Brandenburg, Albert the Bear. In earlier real life experiments, demurrage on money has been demonstrated to significantly increase the velocity of money in circulation, even incentivizing people to pay their taxes in advance. The major central banks' post World War II policy of steady monetary inflation as proposed by Keynes was influenced by Gesell's idea of demurrage on currency, but used inflation of the money supply rather than fees to increase the velocity of money in an attempt to expand the economy.
Жүйенің кірісі
Кейбір жағдайларда демартаждық төлемді қандай да бір орталық орган қабылдайды және ол қорға түседі. Осы қордың қолданылуы тарихи және ұсынылып отырған жүйелер арасында кең ауқымда әртүрлі болады. Кейбір жағдайларда ол салықты басқаруға кеткен шығындарды өтеуге жұмсалады. Егер аталған валюта мемлекеттік басқаруда болса, демартаждық алым жалпы салық түсімдерін арттыруға мүмкіндік береді. Өзара несие жүйелерінде барлық оң баланстар немесе несие шегінен асып түскен шоттар, белгілі бір мерзім ішінде (мысалы, соңғы сатып алудан кейін бір ай немесе бір жыл өткен соң) ешқандай сауда-саттық (сатып алу) жасалмаған жағдайда, демартаждық алымнан төмендетіледі. Әдетте, алым әкімшілік шотқа түседі, соның арқасында ортақ несие қоры молаяды.
In some instances, the demurrage fee is charged by some sort of central authority, and is paid into a fund. The application of this fund varies widely among both historical and proposed systems. In some cases, it is used to pay the costs of administering the tax. If the currency in question is run by the government, the demurrage fee can contribute to general tax revenue. In mutual credit systems all positive accounts, or those over a credit threshold, are debited the demurrage fee if there is no trading (purchasing) after a certain period (e. g. a month or year after the last purchase). Typically the fee accrues to the administration account and so adds to the common credit pool.
Қазіргі үлгілер
Исламның зекет жүйесі – демардждың бір түрі. Ол жыл сайынғы негізде пайдаланылмаған активтерге, активтің түріне қарай белгіленген мөлшерлеме бойынша қолданылады. Мысалы, ақша және алтын үшін жылдық мөлшерлеме 2,5% құрайды. Чимгауэр – Баварияның бір бөлігінде қолданылатын аймақтық қауымдық валюта, ол демардж жүйесіне негізделген.
The Islamic system of zakat is a form of demurrage. It applies to un utilized assets on a per annum basis, at a rate determined by the nature of the asset. For cash and gold, for instance, the rate is 2.5% per annum. The chiemgauer is a regional community currency in a part of Bavaria, using a demurrage system.