Унтерварт, Аустрия: Халқы 964 адамды құрайтын, этникалық венгрлер көп шоғырланған шағын ауыл. Пинка өзені жағасында орналасқан, Őrség аймағының бөлігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Unterwart немесе Alsóőr (Unterwart; Alsóőr; Хорват: Долня Борта) – Австрияның Бургенланд аймағындағы Оберварт ауданындағы ауыл. Ауыл Пинка өзенінің жағасында орналасқан және 2001 жылы халқы 964 адамды құрады (Айзензикенді есептемегенде, 724 адам). Унтерварт – Австрияда этникалық мажарлар көпшілік тұратын екі елді мекеннің бірі. Ол Оберварт және Сигет-ин-дер-Варт (Őrisziget) қалаларымен бірге венгр тілінде сөйлейтін шағын Őrség микроаймағының бөлігі болып табылады.
Unterwart or Alsóőr (Unterwart; Alsóőr; Croatian: Dolnja Borta) is a village in Burgenland, Austria, in the district of Oberwart (Hun: Felsőőr). The village lies on the banks of the Pinka river, and it had a population of 964 in 2001 (without Eisenzicken only 724). Unterwart is one of only two settlements in Austria with an ethnic Hungarian majority. It is part of the Upper Őrség microregion, a small Hungarian language island together with Oberwart and Siget in der Wart (Őrisziget).
Тарих
Ауыл ерте орта ғасырда Фелсёрр (қазіргі Оберварт)пен бірге құрылған. Ауылдардың аттарынан көрініп тұрғандай, олар Венгрия Корольдігінің шекаралық аймағының (gyepű) бір бөлігі болды. Халықты венгр шекара күзетшілері (őr) құрады, олар Трансильванияның секелі тайпасымен туыс болуы мүмкін. Күзетшілер еркін, ерекше құқықтары бар қауымдастық болды. Алсоор 1921 жылға дейін Вас округіне қарасты. 1327 жылы Венгрия королі Карл I ауыл тұрғындарының құқықтарын бекітіп, оларды ақсүйектер қатарына қосты. Кейіннен олар әскери маңызын жоғалтса да, ақсүйек күзетшілер өздерінің құқықтарын сақтап, оларды ірі жер иелерінің мүдделеріне қарсы қатысты қорғады. Венгрия Парламенті олардың құқықтарын бірнеше рет растады (1478, 1498, 1547). 18-19 ғасырлардағы Алсоор қоғамы екі топтан – дворяндардан (nobilis) және дворян емес адамдардан (agilis) тұрды. Ауыл жерлері Ақсүйектер қауымының меншігі болды. Agilis адамдары оның бір бөлігін пайдаланды немесе аяқкиім жасау, кітап мұқабасын жасау, токарлық сияқты қолөнер арқылы күнкөріс жасады. 19 ғасырдың ортасында ауылда 47 түрлі қолөнер дамыды, тігіншілер тіпті өздерінің гильдиясын құрды. Реформация дәуірінде Алсоор тұрғындары лютеран дініне көшті, бірақ көршілес Фелсёррден айырмашылығы, кейіннен Рим-католик дініне қайта оралды. 1808 жылы ауыл тәуелсіз приходқа айналды. 1921 жылы Трианон шартынан кейін ауыл Австрия Республикасының құрамына кірді, бірақ Фелсёр өңірінің венгр халқы бұл өзгеріске қарсы болды. Унтерварт 1970 жылдарға дейін кедей шаруашылық қауымдастығы болып қала берді. 20 ғасырдың басында көптеген адамдар Америка Құрама Штаттарына эмиграциялады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Унтерварт/Алсоор жолдар салу, әлеуметтік ғимараттар салу, кәріз жүйесін жасау және Пинка өзенін реттеу арқылы толыққанды жаңғырту мен индустрияландыруға ұшырады. Соңғы жылдары жаңа клуб үйі, фитнес орталығы, дәрігерлік кабинет және екі қабатты үйлер салынды, бұл ауылға заманауи көрініс берді. 1971 жылы көршілес шағын австриялық Айзенцикен ауылы Унтервартқа қосылды.
The village was established together with Felsőőr (today Oberwart) in the early Middle Ages. As the name of the villages indicates they were part of the border zone of the Kingdom of Hungary (gyepű). The population was made up of Hungarian frontier guards (őr), probably related to the Székelys of Transylvania. The guards constituted a free, privileged community. Alsóőr belonged to the old county of Vas until 1921. In 1327 King Charles I of Hungary confirmed the rights of the villagers and ranked them among the nobles. Although later they lost their military significance, the noble őrs kept their privileges and defended them resolutely against the intentions of big landowners. The Hungarian Parliament confirmed their rights several times (1478, 1498, 1547). The society of Alsóőr in the 18 19th centuries was made up of two class, the nobles (nobilis) and the non nobles (agilis). The lands of village were the property of Community of the Nobles. The agilis only used some parts of it or made their living from handicrafts like boot making, book binding, turnering etc. In the middle of the 19th century 47 different crafts were practiced in the village, and the taylors even established their own guilde. In the Age of Reformation the people of Alsóőr converted to Lutheranism but contrary to the neighbouring Felsőőr later they returned to the Roman Catholic faith. The village became an independent parish in 1808. In 1921 the village became part of the Republic of Austria after the Treaty of Trianon although the Hungarians of the Felső Őrség opposed the change. Unterwart remained a poor agricultural community well until the 1970s. In the first part of the 20th century a lot of people emigrated to the United States. After World War II Unterwart/Alsóőr underwent a thorough modernization and industrialization with the building of roads, civic buildings, sewage canals and the regulation of the Pinka. In the recent past a new club house, fitness centre, doctor's office and two storey houses were built giving a modern appearance to the village. In 1971 the neighbouring small Austrian village of Eisenzicken was merged into Unterwart.
Елтаңба
Антерварт / Альсоер (1994) қаласының гербы Оберварт қаласының гербына ұқсас және екі ауылдың мажар шекара күзетшілер қауымдастығы ретінде пайда болған тарихын көрсетеді. Гербта күміс қалқанда қызыл түсті киім және көк жакет киген, оң қолымен семсерін жоғары көтерген ескі шекара күзетшісі (őr) бейнеленген.
The coat of arms of Unterwart/Alsóőr (1994) are similar to the arms of Oberwart and refer to the origin of the two villages as Hungarian border guard communities. The arms depict an old frontier guard (őr) on a silver shield wearing a red uniform and a blue jacket holding up a sword in his raised right hand.
Венгриялықтар
Alsóőr/Unterwart – Австрияда этникалық мажар халқы басымдығы бар екі елді мекеннің бірі. Бүгінде жергілікті бастауыш мектеп (Népiskola, Volksschule) екі тілді (неміс-мажар). Ауыл мектебі алғаш рет 1697 жылы деканы Истван Казоның сапар есебінде тіңкерілген. Жаңа мектеп ғимараты мен балабақша 1989 жылы салынды. Ауылда бірнеше мажар мәдени бірлестіктері бар. Мажар жасөспірімдері білімін Оберварт/Felsőőr қаласындағы екі тілді орта мектепте жалғастыра алады. 5000-нан астам кітаптан тұратын мажар ауыл кітапханасы 1975 жылы преподобный Галамбос Ференц Иренёш ұстаз, дін қызметкері, кітапханашы және редактор құрған. Венгр халық әндері қауымдастығы 1919 жылы құрылды.
Alsóőr/Unterwart is one of 2 settlements in Austria with an ethnic Hungarian majority. Today the local primary school (Népiskola, Volksschule) is bilingual (German Hungarian). The village school was first mentioned in 1697 in the visitation report of Dean István Kazó. The new school building with a kindergarten was built in 1989. There are several Hungarian cultural associations in the village. Magyar teenagers are able to continue their education in the bilingual secondary school of Oberwart/Felsőőr. The Hungarian village library with more than 5000 books was established in 1975 by Reverend Galambos Ferenc Iréneusz teacher, parish priest, librarian and editor. The Hungarian Folk Song Association was founded in 1919.