Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигериялық генерал және мұнай магнаты (туған 1938)
Nigerian general and oil magnate (born 1938)
Теофилус Якубу Джанжума (9 желтоқсан 1938 ж. туған) – Нигерия саяси қайраткері және отставкадағы генерал-лейтенант, Нигерияның тәуелсіздік алғаннан кейінгі әскери және саяси оқиғаларында маңызды рөл атқарды. Джанжума кеме жүргізу және мұнай саласында зор байлық жинады. 1975 жылдың шілдесінен 1978 жылдың қазанына дейін Армия штабының бастығы қызметін атқарды. Президент Олусегун Обасанжоның басқару кезеңінде Қорғаныс министрі болды.
Theophilus Yakubu Danjuma (born 9 December 1938) is a Nigerian politician and retired lieutenant general who played a key role in post independence military and political events in Nigeria. Danjuma amassed an enormous fortune through shipping and petroleum. He was Chief of Army Staff from July 1975 to October 1978. He was also Minister of Defence under President Olusegun Obasanjo's administration.
Ерте өмір
Данжума Нигерияның Тараба штатындағы (бұрынғы Гонгола) Такум қаласында Куру Данжума мен Руфкату Асиби отбасында дүниеге келген. Данжуманың жас кезінде Такум негізінен егіншілікпен айналысқан қауымдастық болған, ямс, күріш, маниок және бенисейд отбасылар мен рулар өсірген. Оның әкесі – еңбекқор шаруа, оның ата-бабалары қауымдастықта өте құрметті мүшелер болған. Куру Данжума – егіншілік құралдары мен жабдықтарына металл бөлшектерін саудалаған фермер. Теофилус Данжума білімін Усусадағы Сент-Бартоломей бастауыш мектебінде бастап, кейін Кацина-Аладағы Бену провинциялық орта мектебіне оқуға түсті, онда мектеп крикет командасының капитаны болды; ол 1958 жылы жоғары мектеп аттестатын алды. 1959 жылы Данжума Солтүстік Нигерия стипендиясы бойынша тарихты оқу үшін Зариядағы Нигерия өнер, ғылым және технология колледжіне (Ахмаду Белло университеті) қабылданды. Алайда, 1960 жылдың соңында Данжума университетті тастап, Нигерия армиясына қабылданды.
Danjuma was born in Takum, Taraba State (formally Gongola), Nigeria, to Kuru Danjuma and Rufkatu Asibi. Takum was mainly a farming community when Danjuma was young, and yams, rice, cassava, and beniseed were largely cultivated by families and clans. His father was a hardworking peasant whose ancestors were all highly respected members of the community. Kuru Danjuma was a farmer who traded metal parts for farming implements and tools. Theophilus Danjuma started his education at St Bartholomew's Primary School in Wusasa and moved on to the Benue Provincial Secondary School in Katsina Ala where he was the captain of the school cricket 1st XI team; he received his Higher School Certificate in 1958. In 1959, Danjuma enrolled at the Nigerian College of Arts, Science, and Technology in Zaria (Ahmadu Bello University) to study history on a Northern Nigeria Scholarship. However, by the end of 1960, Danjuma had left the university to enroll in the Nigerian Army.
Әскери мансап
Джанжума Конгодағы Нигерия армиясына екінші лейтенант және взвод командирі болып кірісті. 1963 жылы Конгоның Катанга провинциясындағы Санте қаласында БҰҰ бейбітшілік сақтау күштеріне қосылды. Үш жылдан кейін капитандыққа дейін көтерілді. 1966 жылы капитан Джанжума Моколадағы 4-ші батальонмен бірге төңкеріске қарсы операцияға қатысты, Ибадан қаласында генерал Джонсон Агии Айронси мен оның қонағы генерал Адекунле Фажуиді майор Теофилус Джанжуманың (сол кездегідей) басқаруындағы солтүстік сарбаздар тұтқындады. Екеуі де содан кейін алып келініп, жол бойындағы бұтаға жеткізіліп, қаруын шешіп, атып өлтірді. 1966 жылдың 29 шілдесінде Джанжума Муртала Мохаммед, Бука Сука Димка, Мухаммаду Бухари, Сани Абача, Муса Усман, Ибрагим Тайво, Ибрагим Бако, Ибрагим Бабангида және тағы басқалармен бірге Нигериядағы алғашқы төңкерісте федералды шенеуніктерді өлтіруге жауап ретінде «Шілде кек алуы» деп аталған қанды бүлікке қатысты. Джанжума Нигерияның алғашқы әскери мемлекет басшысы генерал Джонсон Агии Айронсиді және бұрынғы Батыс аймақтың әскери губернаторы подполковник Адекунле Фажуиді (Агийи Айронсиді Ибадандағы резиденциясында қабылдаған) жолдан алып кетті, себебі олар Джанжума, Мохаммед, Димка, Бухари және басқалар ұйымдастырған шабуылдан қашып шығып жатқан еді. Джанжума оларды машинасының артқы жағына тұтқындап, Ойо штатының шұғылалы аймағына жеткізіп, сыртқа шығуға бұйрық берді де, оларды суыққан қанмен атып өлтірді. Теофилус Джанжума Нигерияның қирауына және 3,5 миллионнан астам шығыс нигериялықтардың өліміне әкелген қажетсіз төңкерістің басты ұйымдастырушыларының бірі болғанын жоққа шығарғанымен, оның бұрынғы көмекшісі Сани Белло мен А. Б. Умару «The Guardian News» газетіне берген сұхбатында олардың қатысқан қылмыстары туралы егжей-тегжейлі айтып берді. Олар генерал Агийи Айронсидің өмірі мен билігін аяқтаған Джанжуманың оқ атылған дыбыстарын жақсы есте сақтайды, сондай-ақ Якубу Говонның Нигерия Республикасының мемлекет басшысы болып тағайындалуын еске алады. 1967 жылы Энугуға бағытталған азамат соғысы науқанының басында ол лейтенант-полковник болып тағайындалды, сол жылы қала басып алынды. 1967 жылдың желтоқсан айында Нигерия армиясының 1-ші жаяу әскер бригадасының командирі болып тағайындалды және 1968 жылдың шілдесіне дейін осы лауазымда қызмет етті. Нигериядағы азамат соғысының соңында Джанжума Нигерияның бірінші өкілді палатасының спикері, Біріккен Ұлттар Ұйымындағы бірінші елшісі және бірінші сыртқы істер министрі Джаджа Вачукуды Оджуку үкіметінен босатып алған батальонға басшылық етті. 1970 жылы Джанжума Нигерияның өкілі ретінде Тринидад пен Тобагодағы Халықаралық әскери сотқа қатысты, онда Тринидад пен Тобагодағы сәтсіз төңкеріс әрекетіне қатысқандарға қатысты іс бойынша соттың төрағасы болып тағайындалды. 1971 жылы полковник болып жоғарылатылғаннан кейін келесі екі жылды жемқорлық пен тәртіпсіздікке кінәлі деп танылған әскери офицерлерді соттаумен айналысты. 1975 жылы бригадир болып көтеріліп, генерал-командир лауазымын иеленді, ал келесі жылы Мемлекет басшысы Олусегун Обасанжоның армия штабының бастығы болды. 1976 жылы Димка төңкерісіне қарсы тұруда президентті қолдауда маңызды рөл атқарды. 1979 жылы Нигерия армиясынан зейнеткерлікке шықты.
Danjuma was commissioned into the Nigerian Army as second lieutenant and platoon commander in the Congo. In 1963, he joined a UN Peace keeping force in Sante, Katanga Province in Congo. He was promoted to the position of captain three years later. In 1966, Captain Danjuma was involved in the counter coup with the 4th Battalion in Mokola, Ibadan General Johnson Aguiyi Ironsi was arrested in Ibadan, together with his host General Adekunle Fajuyi, by northern soldiers under the command of Major Theophilus Danjuma (as he then was). Both men were then whisked away and taken to a road side bush where they were both stripped naked and shot. On the 29th of July 1966, Danjuma along with Murtala Mohammed, Buka Suka Dimka, Muhammadu Buhari, Sani Abacha, Musa Usman, Ibrahim Taiwo, Ibrahim Bako, Ibrahim Babangida, among others, participated in a bloody mutiny called "July Rematch" in retaliation to the killing of federal officials in Nigeria's first coup. Danjuma picked up Nigeria's first military Head of State General Johnson Aguiyi Ironsi and first military Governor of the former Western Region Lt Colonel Adekunle Fajuyi (who was hosting Aguiyi Ironsi at his residence in Ibadan) from the side of the road, as there were escaping an ambush orchestrated by Danjuma, Mohammed, Dimka, Buhari and others. Danjuma held them captive in the back of his car and drove off to an isolated area in Oyo state, where he ordered them to get out and shot them in cold blood. Although Theophilus Danjuma has denied claims that he was one of the masterminds of the needless coup d'ètat that saw the ruins of Nigeria and the death of over 3.5 million Eastern Nigerians, multiple evidence including a confession from his former aide de camp Sani Bello and A. B Umaru recalls the night of the ordeal in details during their interview with The Guardian News on the transgressions they participated in, remembering vividly sounds of gun shots Danjuma fired that would fatally end the live and reign of General Aguiyi Ironsi and see the succession of Yakubu Gowon as Head of State of the Republic of Nigeria. In 1967, he was promoted to lieutenant colonel at the start of the civil war campaign towards Enugu, which was captured later that year. In December 1967, he was appointed Commander of the Nigerian Army's 1st Infantry Brigade, a position he held till July 1968. Towards the end of the Nigerian Civil War, Danjuma led a battalion that freed Jaja Wachuku, first Speaker of the Nigerian House of Representatives and the first Ambassador to the United Nations and first Foreign Affairs Minister, from detention by the Ojukwu government. In 1970, Danjuma attended the International Court Martial in Trinidad and Tobago as Nigeria's representative, where he was appointed president of the tribunal in a case brought against members of a failed coup attempt in Trinidad and Tobago. Following his promotion to Colonel in 1971 he spent next two years with responsibility for court martialling Army officers proven guilty of corruption and indiscipline. In 1975, he was promoted to Brigadier and the position of General Officer Commanding (GOC), and in the following year he became the Chief of Army Staff to the Head of State Olusegun Obasanjo. He played a prominent role in supporting the president in resisting the Dimka Coup in 1976. He retired from the Nigerian army in 1979.
Қайырымдылық
2008 жылдың желтоқсан айында Нигерияда TY Danjuma Foundation құрылды. Қордың басты мақсаты – даму бағдарламаларын іске асыру арқылы берік пайда әкелу. Қор, қарапайым қайырымдылықпен шектеліп қоймай, қайырымдылық ұйымы ретінде жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Бұл қорға басқа да лайықты жобаларды іздеуге, үкіметтік емес ұйымдармен (ҮЕҰ) серіктестік құруға және гранттар беруге мүмкіндік береді. TY Danjuma Foundation қауымда кедейлікті жеңілдетуді, балалар мен жасөспірімдерге білім беруді, негізгі тұрмыстық жағдайларды қамтамасыз етуді және мұқтаж жандарға тегін медициналық көмек көрсетуді мақсат етеді. Қазіргі таңдағы берілген гранттардың жалпы сомасы 500 000 АҚШ долларын құрап, ол Данжуманың туған жері Тараба штанындағы азаматтардың қайғысын жеңілдетумен айналысатын ҮЕҰ-ларға бөлінді. Тараба штаны Нигерияның тарихи тұрғыдан ең кедей штаттарының бірі болып табылады, және оған халыққа қолжетімді денсаулық сақтау жүйесінің жоқтығы да үстел қосады. Бұдан өзге, аталған штат өзен соқырлығы және басқа да денсаулыққа зиян келтіретін аурулардың ең көп тіркелген ошағы болып саналады. TY Danjuma Foundation қазіргі уақытта Нигерия бойынша 50-ден астам ҮЕҰ-мен және 36 штаттың губернаторларының қолдауымен, ынтымақтастығымен жұмыс істеп жатыр. Қор қолдау көрсететін ҮЕҰ-лардың бірі – Такум, Вукари және Донга қалаларында қызмет ететін CASVI. CASVI-ның басты қызмет саласы – Вукари, Иби және Донга қалаларында өзен соқырлығын емдеу сияқты тегін көз күтімі қызметтерін ұсыну.
In December 2008, the TY Danjuma Foundation was created in Nigeria. The Foundation's principal aims are to provide durable advantages through the implementation of development programs. The Foundation plans to operate more as a philanthropic organisation rather than simply as a charity. This would allow for the foundation to seek out other deserving causes and Non Governmental Organizations (NGOs) to partner with and make grants available. The TY Danjuma Foundation seeks to alleviate poverty in communities by providing basic amenities, education for children and young adults while also providing free medical care for indigent people. Currently, US$500,000 has been given out as grants to NGOs working to relieve suffering in Danjuma's home state of Taraba. Taraba is historically one of Nigeria's most impoverished states, compounded by the absence of a health service which catered for the masses. Furthermore, the state has the highest case of river blindness and other debilitating illnesses. The TY Danjuma Foundation is currently partnering with over 50 NGOs throughout Nigeria, and with the support and co operation of 36 state governors. One of the many NGOs which is being supported by the Foundation is CASVI working in Takum, Wukari and Donga. CASVI's main area of expertise is on the provision of free eye care services such as the treatment of river blindness in Wukari, Ibi and Donga.