Америкалық хареди раввині Авигдор ХаКоен Миллердің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Американдық хареди раввині Авигдор Хакоэн Миллер (28 тамыз 1908 - 20 сәуір 2001) – американдық хареди раввині, автор және лекция оқушы. Ол бір уақытта қауымдық раввин, Раввин Хаим Берлин ешивасының рухани жетекшісі (mashgiach ruchani) және Бейс Яковта мұғалім болып қызмет етті. 1986 жылы оның ұлы Бейс Исраел ешивасын ашқаннан кейін Миллер оның рош ешивасы (декан) қызметін атқарды. Миллер – американдық туған, еуропалық білім алған раввин, қатаң литва академиялық және муссар дәстүрлеріне толыққанды берілген. Ол Тора лекцияларын жазбалар арқылы халыққа таратуды бастаған алғашқы көрнекті раввиндердің бірі болғандықтан, ол көптеген адамдарға жетті.

Ерте өмір

Авигдор Миллер Мэриленд штатының Балтимор қаласында Виктор Миллер болып дүниеге келген. Ол – коэн, әкесінің аты Израил болған. Ол мемлекеттік мектепке барса да, үйде тек идиш тілінде сөйлесетін. Сабақтан кейін ол түстен кейін Талмуд Торасына қатысты. Талмуд Торасындағы оқуын аяқтаған соң, мектеп оған Либавич хасиді Аврохом Элияху Аксельродпен жеке сабақтарды ұйымдастырды. Талмуд Торасы Аксельродқа жалақы төлей алмады, бірақ ол Миллерді оқытуын жалғастырды. Миллер Аксельродтың ақысыз оқытқанын және оны ризашылықпен еске алғанын ешқашан ұмытпады. 14 жасында Миллер Нью-Йорк қаласына Ешива Раббену Ицхок Эльхононға оқуға барып, сол кезде Америкадағы еврей білімін жоғары деңгейде ұсынатын жалғыз орта мектеп еді. Содан кейін ол Ешива колледжіне түсті. Ол Ешива колледжін және Рабби Исаак Эльханан теологиялық семинариясын (РИЭТС) бітіріп, сәйкесінше бакалавр және раввиннің құқығын алды. Ешива колледжінде оқып жүрген кезінде Миллер бірнеше басқа жігіттермен бірге «хаврура» (оқу тобы) құрып, «Мессиллас Йешарим» кітабынан Мусарды оқыды. Хаврураны ұйымдастырған адам – 20 ғасырдың басында Нью-Йоркте православие еврейлігін дамытқан Яков Йосеф Герман. Бұл топтағы Носсон Мейр Вахтфогель, Йехуда Дэвис және Мордехай Гифтер сияқты адамдар өздерінің белгілі хареди раввиндеріне айналды. Бастапқыда қауым Миллердің батыл оқыту әдісіне және оның Тора туралы көптеген баяндамаларына таң қалды, оның дәстүрден тыс көзқарасын шектеуге тырысты. Бірақ бірнеше жылдан кейін қауым өз ойын өзгертті және Миллердің қалада қалғанын қалады. Миллер кішкентай ұлдарын мемлекеттік мектепке жібермеуге арнайы рұқсат алды. Оларға жеке сабақтар берді және еврейлік білімді өзі үйретті. Оның ұлдары жылына екі рет мемлекеттік мектепке емтихан тапсыруға баруы керек еді. Бұл жағдай Миллерге идеалды емес көрінді, сондықтан ол еврейлердің күштірек болуымен белгілі қауымды іздеуді бастады. Ол қайтыс болғаннан кейін, Бруклиндегі Уильямсбургте Миллердің құрметіне «Nitei Avigdor» синагогы салынды.

Avigdor Miller was born Victor Miller in Baltimore, Maryland. He was a kohen, his father's name was Yisroel. Although he attended public school, only Yiddish was spoken at home. After school, he attended an afternoon Talmud Torah. When he finished his regular classes at the Talmud Torah, the school arranged for him to learn privately with Avrohom Eliyahu Axelrod, a Lubavitcher Hasid. The Talmud Torah was unable to pay Axelrod, but he continued to teach Miller anyway. Miller would never forget that Axelrod taught him without being paid, and spoke about him with appreciation. At age 14, Miller went to New York City to attend Yeshivas Rabbenu Yitzchok Elchonon, at the time the only American high school offering high level Jewish learning. After this, he enrolled in Yeshiva College. He graduated from both Yeshiva College and Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary (RIETS), attaining a B. A. and rabbinical ordination, respectively. While a student at Yeshiva College, Miller joined a chavurah (study group) together with a few other young men to study Mussar from the sefer Mesillas Yesharim. The organizer of the chavurah, which met in Miller's dormitory room, was Yaakov Yosef Herman, a builder of Orthodox Judaism in New York City of the early 20th century. Some of the men in this group, which included Nosson Meir Wachtfogel, Yehuda Davis, and Mordechai Gifter, would go on to become notable Haredi rabbis in their own right. Initially, the community was taken aback by Miller's audacious pedagogy, and the sheer volume of his Torah presentations, attempting in vain to restrain his unconventional approach. Within a few years, however, the community had changed their minds, desiring for Miller to stay longer. Miller received special dispensation to refrain from sending his young sons to public school. Instead, he had them tutored privately in secular subjects, and taught them Jewish studies himself. His sons still needed to appear at the public school twice a year for testing. This arrangement seemed to Miller to not be ideal; so, he began to look for a community with a stronger Jewish presence. After his death, a synagogue, Nitei Avigdor , was founded in Miller's name in Williamsburg, Brooklyn.

Мұрасы мен көзқарасы

Миллер еврей тарихы, еврей ой-пікірлері және басқа да тақырыптар туралы бірнеше кітап жазды. 50 жыл ішінде Миллер ағылшын тілінде 2500-ден астам лекциясын кассетке жаздырып, бірнешеуін идиш тілінде шығарды. Ол лекцияларының көп бөлігін Мидвуд синагогасында оқыды. Миллер дәстүрлі православиелік лекцияларда естілетін Тораға қатысты ұғымдарды қамти отырып, саяси және әлеуметтік тақырыптарға өзінің ерекше көзқарасын үнемі жеткізді. Миллер адамдарды нәсіліне қарай мазақтаудың дұрыс емес екенін айтты. Ол "адамдарды қара немесе қоңыр болғандықтан мазақтаудың еш қажеті жоқ. Қара немесе қоңыр болу – ешқандай күнә емес. Мұндай нәрсеге лейтзандық [құлық] жасауға болмайды" деді. Миллер барлық американдықтардың, афроамерикандықтардың да, теңдікке құқығы бар деп сенді. Ол бұл мәселені бейбіт және заңды жолмен шешу қажет екенін атап өтті. Миллер Бостандық жариялағысын сынап, афроамерикандықтардың "мәдениеттенуі" үшін тағы 50-100 жыл құлдықта болуы жақсырақ болар еді деді. Миллер қылмыскерлерге қарсы полицияның қатыгездігін қолдады. 1976 жылғы сайлаулардан бұрын ол: "Бізге полицияның қатыгездігі қажет. Әлдебір жазықсыз адамдар зардап шексе де, бұл тиімді" деді. Кент штатындағы оқиғадан кейін, Огайо Ұлттық гвардиясы Вьетнам соғысына қарсы наразылықта үш еврей және бір еврей емес студентті атқаннан кейін, Миллер үкіметке құттықтау хат жібергенін айтты. Миллер Холокосттың Еуропадағы еврей мәдени ассимиляциясына Құдайдың жауабы екеніне сенді. Ол былай деп жазды: Миллер сионизмнің діни және зайырлы түрлеріне қарсы күресті және Сатмар хасидтеріне "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі сионизмге қарсы жарнамаларын аударуға көмектесті. Миллер басқа православиелік еврей ұйымдарын, мысалы, Православиелік Одақты, эволюция теориясының ғылыми тұжырымын оқытуға рұқсат бергені үшін сынады. Калифорнияда мемлекеттік қызметке сайланған алғашқы ашық гей Харви Милкті өлтірген адамды "жақсы бейкүнә адам" деп атады.

Miller authored several books about Jewish history, Jewish thought and other subjects. Over a span of 50 years, more than 2,500 lectures by Miller in English were published as cassette tapes, as well as several in Yiddish. He gave most of his lectures in his Midwood synagogue. While also covering Torah oriented concepts that might have been heard in more typical Orthodox lectures, Miller regularly delivered his own unique take on political and societal themes. Miller believed it is not appropriate to make fun of people due to their race. He stated "to make leitzanus of [make fun of] people because they’re black or brown doesn’t make sense at all. Being black or brown is no sin. You can’t make leitzanus [fun] about that." Miller believed that all Americans, including African Americans, have a right to equality. He stressed that it needs to be done peacefully and through legal means. He criticized the Emancipation Proclamation, saying that it would have been better for African Americans to have endured another 50 to 100 years of slavery in order to "civilize" them. Miller was a supporter of police brutality against criminals. Before the 1976 elections he said, "We need more police brutality. And although innocent people might suffer sometimes, it pays." After the Kent State shootings, where three Jewish and one non Jewish student were shot by the Ohio National Guard at an anti Vietnam War protest, Miller stated he sent a letter of congratulations to the government, saying

Miller was outspoken in his belief that the Holocaust was a divine response to Jewish cultural assimilation in Europe. He wrote:

Miller was a staunch opponent of Zionism, in both its religious and secular forms, and was known to help the Satmar Hasidim translate their anti Zionist ads in The New York Times. Miller was known to lambaste other Orthodox Jewish organizations, such as the Orthodox Union, for allowing the teaching of the scientific theory of evolution. He referred to the killer of Harvey Milk, the first openly gay man to be elected to public office in California, as a "decent gentile".