Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі нысанды етістікпен сөйлем формаларын ауыстыру
Shifting sentence forms with two object verbs
Тіл білімінде датив ауысуы – етістіктің кіші санатының екі кезектесіп келетін форманы қабылдайтын үлгісі, яғни көлбеу датив формасын немесе екі нысанды құрылым формасын. Көлбеу датив (OD) формасында етістік зат есім сөз тіркесін (NP) және дативтік препозициялық сөз тіркесін (PP) қабылдайды, олардың екіншісі негізгі аргумент емес. (1) Джон [NP кітапты] [PP. DATIVE Марияға] берді. Екі нысанды құрылым (DOC) формасында етістік екі зат есім сөз тіркесін қабылдайды, олардың екеуі де негізгі аргументтер, ал дативтік аргумент басқа аргументтен бұрын келеді. (2) Джон [NP. DATIVE Марияға] [NP кітапты] берді.
In linguistics, dative shift refers to a pattern in which the subcategorization of a verb can take on two alternating forms, the oblique dative form or the double object construction form. In the oblique dative (OD) form, the verb takes a noun phrase (NP) and a dative prepositional phrase (PP), the second of which is not a core argument. (1) John gave [NP a book ] [PP. DATIVE to Mary ]. In the double object construction (DOC) form the verb takes two noun phrases, both of which are core arguments, with the dative argument preceding the other argument. (2) John gave [NP. DATIVE Mary ] [NP a book ].
Әдебиетте қолданылатын синонимдер
Даттық ауысу туралы әдебиетте қолданылатын терминдер әр түрлі болуы мүмкін. Төмендегі кестеде осы мақалада қолданылған терминдер мен басқа жерде қолданылатын жиі кездесетін синонимдер көрсетілген. Үлгі: Джон [NP] Мэриге [NP кітап] берді. Джон [NP кітап] [PP Мэриге] берді. Осы мақалада қолданылатын термин: екі нысанды құрылым (DOC), көлбеу датив (OD), дативтің ауысуы. Басқа жерде қолданылатын терминдер: дативтік ауысу, қарапайым датив, дативтік құрылым, етістік фразасын толықтыру құрылымы, дативтік толықтыру құрылымы, дативтік түрлендіру.
Terms used in literature on dative shift can vary. The chart below provides terms used in this article along with common synonyms used elsewhere. Pattern:John gave [NP. DATIVE Mary] [NP a book]John gave [NP a book] [PP. DATIVE to Mary] term used in this articledouble object construction (DOC)oblique dative (OD)dative alternationterms used elsewhere dative shift simple dative dative constructionverb phrase complementation structuredative complement structuredative transformation
Чомский 1955 жыл
Ноам Чомский «Лингвистикалық теорияның логикалық құрылымы» (1955, 1975) еңбегінде трансформациялық грамматика қолданып дативтік құрылым туралы ұсыныс жасайды. Чомскийдің пікірінше, [Жохан Мәриямға хат жіберді] сияқты көлбеу дативтің мысалы негізгі формадан туындайды. Осы көлбеу дативтің мысалында [Жохан Мәриямға хат жіберді], етістік [жіберді] және оның жанама объектісі [Мәриямға] тікелей объектіні [хатты] қамтымайтын құрамдас бөлікті құрайды. ОД формасы, демек, негізгі етістік фразаны (VP) қамтиды, оның субъектісі [хат] және объектісі [(Мәриямға)]. VP [Мәриямға жіберді] ішкі құрамдас бөлік саналады. Бұл ішкі құрамдас бөлік D құрылымында анық көрінеді, бірақ V көтерілісінен кейін S құрылымында жасырылады. Ричард С. Кейн екі объектілі құрылымның себебі бос препозиция дейді. Оның талдауында, ағылшын тіліндегі препозициялар объектілік грамматикалық жақты тағайындау қабілетіне ие. Кейн бос препозиция екі объектілі құрылымға мүмкіндік беретінін айтады. (8) Джон [pp Pe [Мәриям]] кітап сатып алды. Кейн бос препозицияның (Pe) жақтық рөлдің көзі бола алмайтыны туралы пікірді жалғастырады. Оның орнына, бос препозиция етістік тағайындаған жақты ауыстырады. Ол сондай-ақ, жақты тек қана объектілік жақты тағайындайтын препозициялар арқылы беруге болатынын көрсетеді. Сондықтан, препозициялар арқылы объектілік жақты тағайындамайтын тілдерде (мысалы, француз тілінде) екі объектілі форма болуы мүмкін емес.
Noam Chomsky, in The Logical Structure of Linguistic Theory (1955, 1975) provides a proposal about dative structure using transformational grammar. Chomsky's argument suggests that an oblique dative example like [John sent a letter to Mary] derives from an underlying form. In this oblique dative sentence [John sent a letter to Mary], the verb, [sent], and its indirect object, [to Mary], make up a constituent that excludes the direct object [a letter]. The OD form therefore involves an underlying verb phrase (VP) whose subject is [a letter] and whose object is [(to) Mary]. The VP [sent to Mary] is considered an inner constituent. This inner constituent is clear to see in the D Structure, but is obscured in the S Structure after V Raising. Richard S. Kayne proposed that an empty preposition is the source of the double object construction. In his analysis, English prepositions have the ability to assign objective grammatical case. Kayne argues that an empty preposition is responsible for allowing a double object construction. (8) John bought [ pp Pe [Mary]] a book. Kayne continues with the notion that an empty preposition (Pe) cannot be the source of case role. Instead the empty preposition transfers the case assigned by the verb. He further stipulates that case may only be transferred via prepositions that normally assign object case. Therefore, languages that do not assign object case via prepositions (such as French) cannot have the double object form.
Барс және Ласник 1986
1986 жылғы "Анафора және қос нысандар туралы ескерту" атты мақаласында Барс және Ласник қос нысанды құрылымдағы екі NP-нің әрекеттесуіндегі бірнеше асимметрияларды көрсетіп берді. Олардың барлық тұжырымдары бірдей қорытындыға саяды: V NP1 NP2 нысанындағы етістік фразасын қамтитын құрылымдарда, бірінші NP екінші NP-ні басқарады, бірақ керісінше емес. Мақала сызықты фразалық құрылым ағаштарын жоққа шығаруға маңызды дәлелдер келтіреді. Harley (2003), Pinker (1989) жұмыстарында, қос нысанды құрылым мен көлбеу дативтің арасындағы қатынас туынды емес деп қарастырылады. Яғни, бұл өзгеріс тек синтаксистік факторларға ғана емес, сонымен қатар семантикалық факторларға да байланысты; әрбір вариант өзінің мағынасымен байланысты, демек, әр мағынаның өзіндік аргументтерді іске асыруы бар. Бұл Ларсонның 1988 жылғы талдауындағы негізгі қағидалардан айқын ерекшеленеді. Бұл көзқарастың көптеген нұсқаларында, дативті етістіктерде ОД нысанымен білдірілетін себептік қозғалыс мағынасы және DOC нысанымен білдірілетін себептік иелік мағынасы болады (Goldberg, 1995).
In their 1986 paper "A Note on Anaphora and Double Objects", Barss and Lasnik point out a number of asymmetries in the behaviour of the two NPs in double object construction. All of their findings point to the same conclusion: in constructions involving a verb phrase of the form V NP1 NP2, the first NP c commands the second NP, but not vice versa. The paper provides significant evidence for rejecting linear phrase structure trees. Harley 2003, Pinker 1989), it is assumed that the relationship between the double object construction and the oblique dative forms is non derivational. That is to say that the alternation arises not purely from syntactic factors, but from semantic ones as well; each variation is associated with its own meaning, and hence, each meaning has its own realization of arguments. This shows a clear departure from some of the main beliefs in Larson's 1988 analysis. In most realizations of this approach, dative verbs have both the caused motion meaning, expressed by the OD form and the caused possession meaning, expressed by the DOC form (Goldberg, 1995).