Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық виолоншист (1906–1944)
Austrian violist (1906–1944)
Альма Мария Розе (3 қараша 1906 – 4/5 сәуір 1944) – еврей тегінен таралған австриялық скрипкашы. Оның інісі композитор Густав Малер болды. Ол нацистер тарапынан Аушвиц-Биркенау концлагеріне депортацияланды. Онда 10 ай бойы ол тұтқындардан құралған оркестрді басқарды, олар өз қамаушылары үшін тірі қалу үшін ойнады. Директор ретінде Розе музыкалық блоктың капосы мәртебесіне ие болды. Розе концлагерде кенеттен ауырып, мүмкін тамақтан уланып қайтыс болды. Оның лагердегі тәжірибесі "Уақытқа ойнау" (Playing for Time) еңбегінде бейнеленген.
Alma Maria Rosé (3 November 1906 – 4/5 April 1944) was an Austrian violinist of Jewish descent. Her uncle was the composer Gustav Mahler. She was deported by the Nazis to the concentration camp at Auschwitz Birkenau. There, for 10 months, she directed an orchestra of female prisoners who played for their captors to stay alive. As director, Rosé held the status of kapo of the music block. Rosé died in the concentration camp of a sudden illness, possibly food poisoning. Her experiences in the camp were depicted in Playing for Time.
Алғашқы жылдар
Алма Розеңнің әкесі скрипкашы Арнольд Розе (туған есімі Розенблум; 1863–1946) болды, ол 50 жыл бойы Вена филармониялық оркестрінің концертмейстері болды: 1881 жылдан 1931 жылға дейін, сондай-ақ Вена мемлекеттік операсы оркестрінің концертмейстері және аңызға толы Розе струнный квартетінің жетекшісі болды. Оның анасы, Юстин (22 тамыз 1938 жылы қайтыс болды), Густав Малердің қарындасы болды. Алма оның ағасы Густавтың әйелі Алма Малердің (туған есімі Шиндлер) құрметіне аталды.
Alma Rosé's father was the violinist Arnold Rosé (né Rosenblum; 1863–1946) who was the leader of the Vienna Philharmonic Orchestra for 50 years: from 1881 to 1931 as well as leader of the Vienna State Opera orchestra and leader of the legendary Rosé String Quartet. Her mother, Justine (died 22 August 1938), was Gustav Mahler's sister. Alma was named for her uncle Gustav's wife, Alma Mahler (née Schindler).
Неке
Алма скрипкашы болып өсті. 1930 жылы ол чех скрипкашысы Ваша Приходаға (1900–1960) тұрмысқа шықты. 1935 жылы олардың некесі ажырасты.
Alma grew up to be a violinist. In 1930 she married the Czech violinist Váša Příhoda (1900–1960). In 1935 the marriage was dissolved.
Мансап
Розаның мансабы өте табысты болды. 1932 жылы ол әйелдер оркестрін құрды, «Die Wiener Walzermädeln» (Венаның вальс билеуші қыздары). Концертмейстері – досы Анни Кукс болды. Ансамбль өте жоғары деңгейде орындап, Австрия, Германия, Чехословакия және Польшада концерттік турлар ұйымдастырды.
Rosé had a highly successful career. In 1932 she founded the woman's orchestra, Die Wiener Walzermädeln (The Waltzing Girls of Vienna). The concertmistress was Anny Kux, a friend. The ensemble played to a very high standard, undertaking concert tours in Austria, Germany, Czechoslovakia, and Poland.
Нацистерден қашып, ақырғы тұтқындалу
1938 жылы Австрия Германияға қосылғаннан кейін Альма және оның әкесі Арнольд, ол да белгілі скрипка виртуозы, Лондонға қашып кетті. Ол музыкалық мансабын қайта бастауға болатынына сеніп, Нидерландыға жеке келіп, өздігінен жол таба бастады. Неміс әскері Нидерландыны басып алғанда ол қамауға түсті. Голландиялық инженер Август ван Леувен Бумкамппен жасаған шартты неке оны сақтаған жоқ, сондай-ақ христиан дініне кіргені де көмектеспеді. Ол Францияға қашып кетті, бірақ 1942 жылдың соңында бейтарап Швейцарияға қашып кетуге тырысқанда Гестапо тарапынан ұсталды. Бірнеше ай Дранси тұтқын лагерінде өткеннен кейін, 1943 жылдың шілдесінде Аушвиц концлагеріне жіберілді.
After the annexation of Austria with Germany in 1938 Alma and her father Arnold, also a famous violin virtuoso, managed to escape to London. She went on her own to the Netherlands where she believed she could resume her musical career. When the Germans occupied the Netherlands, she was trapped. A fictitious marriage to a Dutch engineer named August van Leeuwen Boomkamp did not protect her; nor did her nominal status as a Christian convert. She fled to France, but in late 1942 when she tried to escape to neutral Switzerland, she was arrested by the Gestapo. After several months in the internment camp of Drancy, she was deported in July 1943 to the concentration camp at Auschwitz.
Аушвиц
Аушвицке келген соң Роза карантинге алынып, ауыр сырқатқа шалдықты, бірақ ақырында сауығып кетті. Ол «Аушвиц қыздар оркестрі» (Mädchenorchester von Auschwitz) жетекшілігін өз қолына алды. Оркестр Роза келгенге дейін құрылған еді, ол SS Oberaufseherin («SS бас қадағалаушысы») Мария Мандлдың сүйікті жобасы болған. Розеден бұрын оркестрді поляк мұғалімі Зофия Чайковская басқарған. Ансамбль негізінен әуесқой музыканттардан тұрды, ішінде скрипкалар бөлімі, сондай-ақ аккордеон, соққы аспаптары, гитара, флейта, блокфлейта және мандолина болды, бірақ духовой аспаптар бөлімі болған жоқ. Әншілер мен нота жазушылар Музыкалық блок құрамын толықтырды. Оркестрдің басты міндеті – тұтқындар жұмыстарына бара жатқанда және қайтып келгенде әр таң мен кешке бас қақпада ойнау еді; сонымен қатар оркестр тұтқындар мен SS үшін демалыс күндері концерттер берді және SS шараларында көңіл көтерді. Розе дирижерлік етіп, оркестрлік партияларды жасады және концерттерінде кейде скрипкамен жеке орындады. Ресми жұмысынан бөлек, ол оркестр мүшелерінің және оларға сенген тұтқындардың рухын көтеру үшін поляк және еврей композиторларының тыйым салынған музыкасын репетициялап, орындады. Ол Фредерик Шопеннің ми мажордағы Этюдын (Op. 10, No. 3) өзі оркестрге бейімдеп, өзі жазған сөздермен біріктірді. Дирижердің қатаң және мінсіздікке ұмтылған оқыту әдісі оркестрді тамаша ансамбльге айналдырды, оның барлық мүшелері оның басшылығымен аман қалды, ал ол қайтыс болғаннан кейін екеуінен басқа (Лола Кронер мен Джули Струмса) соғыстың соңына дейін тірі қалды. Розе оркестр мүшелеріне «бірге тірі қалуға немесе бірге өлуге дайын болу керек, үшінші жол жоқ» деді. Ауру кезінде Йозеф Менгеле Розаға омыртқа сұйығын алу процедурасын жасау туралы бұйрыққа қол қойды. Оркестр құрамында бірнеше кәсіби музыканттар болды, олардың ішінде виолончельші Анита Ласкер-Уолфиш және вокалист/пианист Фания Фенелон болды, олардың екеуі де оркестрде өткен уақыттары туралы естеліктер жазды, сондай-ақ Клер Монис пен Хелен Роундер Диаткин (fr) да аман қалды. Фенелонның «Уақыт үшін ойнау» атты естелігі осы аттас телефильмге айналдырылды, бірақ оркестрден аман қалғандар оны жаңылыстыратын және шындықты бұрмалайтын туынды деп сынады. Алманың әкесі Арнольд Розе 1946 жылы Англияда қайтыс болды. Оның інісі Альфред Розе және оның әйелі Мария Шмутцер Розе 1938 жылы Германиядан қашып, 1940 жылдардың соңында Альфредтың жазғы опера шеберханасын ұйымдастыруға шақыруынан кейін, Онтарио, Лондон, Канадаға көшіп келгенге дейін Огайо штатының Цинциннати қаласында қоныстанды, бұл шақыруды Харви Робб жасаған еді.
Upon arrival in Auschwitz, Rosé was quarantined and became very ill, but eventually recovered. She assumed leadership of the Mädchenorchester von Auschwitz (Girls Orchestra of Auschwitz). The orchestra had been in existence before Rosé's arrival, a pet project of SS Oberaufseherin ("SS chief supervisor") Maria Mandl. Before Rosé, the orchestra was conducted by Zofia Czajkowska, a Polish teacher. The ensemble consisted mainly of amateur musicians, with a string section, but also accordions, percussion, guitars, flute, recorder and mandolins, but lacked a brass section. Singers and music copyists rounded out the membership of the Music Block. The orchestra's primary function was to play at the main gate each morning and evening as the prisoners left for and returned from their work assignments; the orchestra also gave weekend concerts for the prisoners and the SS and entertained at SS functions. Rosé conducted, orchestrated and sometimes played violin solos during its concerts. Apart from the official activity, she had the band rehearse and play forbidden music by Polish and Jewish composers to boost the spirits of band members and fellow inmates they trusted. She herself orchestrated Fryderyk Chopin's Etude in E major, Op. 10, No. 3 and combined it with the lyrics she wrote. The conductor's strict and perfectionistic teaching style helped mold the orchestra into an excellent ensemble, all of whose members survived during her tenure, and after her death, all except two (Lola Kroner and Julie Stroumsa) would live to see the end of the war. Rosé instructed orchestra members that they would "survive together or die together. There was no halfway road". During this illness, Josef Mengele signed an order for spinal tap on Rosé. The orchestra included several professional musicians, cellist Anita Lasker Wallfisch and vocalist/pianist Fania Fénelon, each of whom wrote memoirs of their time in the orchestra, but also Claire Monis and Hélène Rounder Diatkin (fr), who both survived as well. Fénelon's account, Playing for Time, was made into a television film of the same name, and was decried by orchestra survivors as being misleading, and containing preposterous distortions of the truth. Alma's father, Arnold Rosé died in England in 1946. Her brother, Alfred Rosé and his wife Maria Schmutzer Rosé, had fled Germany in 1938, eventually settling in Cincinnati, Ohio, prior to their move to London, Ontario, Canada, in the late 1940s, following Alfred's engagement to offer a summer opera workshop, through the invitation of Harvey Robb.
Жазбалар
Арнольд Розенің Альмамен бірге орындаған концерттері әрі қарай CD-де жарық көрді.
Arnold Rosé's performances together with Alma were eventually released on CD.