Кіріспе

Кирибатидегі билер арал мемлекетіне тән әртүрлі стильдерді қамтиды. Кирибати биінің Тынық мұхиты аралдарының басқа би түрлерімен салыстырғандағы ерекшелігі – бишінің қолдарын кеңге созуы және басын күйкентай құс сияқты кенеттен қозғауы. Кирибати туындағы фрегат құсы (Fregata minor) осы құс сияқты би стиліне сілтеме жасайды. Көптеген билер тік тұрып немесе отырып орындалады, қимылдары шектеулі және үзіліс-үзіліс болады. 1963 жылы Герд Кох Табитеуа аралында руоия сериясының дәстүрлі билері мен әндерін түсірді: кіріспе ән мен би – кавава, би жетекшісімен камей, ван тарава және кабуакака; сондай-ақ қол қимылдарымен бино әні мен биі. Кох Onotoa аралында руоия би сериясынан камей стилінің әні мен биін, ал ерлер мен әйелдер хоры мен барабан соққыларымен сүйемелденетін батере стилінің тұрған күйдегі биін де түсірді. Nonouti аралында Кох тирере стиліндегі таяқ биін түсірді.

Стильдер

Кирибати билерін сегіз негізгі стильге бөлуге болады. Олардың әрқайсысы құс сияқты қимылдарды қамтиды, бірақ костюм, бишінің жынысы, бишілердің саны, қоса жүретін музыка, сондай-ақ бишінің немесе бишілердің орны мен қозғалысы бойынша айырмашылықтар бар.

Руия

Ең көне түрлерінің бірі – Руоия. Бұл стиль бишілерге немесе бишілер тобына артында тұрған әншілер хорымен бірге икемделуді талап етеді. Руоия әдетте үш шумақтан тұрады, әрқайсысы күшейе түсетін ырғақпен орындалады. Руоияның ішінде үш ерекше түрі бар: те кемай (әдетте ер адамдар орындайды), те кабути (тек әйелдер орындайды) және үшіншісі – Әбемама атолына ғана тән, ол ерекше стильденген. Бұл те ва ни банга деп аталады. Бұл бидің музыкалық бастауы белгісіз.

Каиматоа

Қазіргі Кирибатидегі ең көп таралған би – кайматоа, сөзбе-сөз мағынасында "күш биі". Бұл би билеушінің қолдарын ұзақ уақыт бойы созуға қажетті физикалық шыдамдылығын сынайды, сонымен қатар оның эмоционалдық төзімділігін де тексереді. Музыка мен ырғақ көбінесе өте сезімтал болып келеді, сондықтан би кезінде билеушілердің жылайтынын көру сирек емес. Кайматоа биін ерлер, әйелдер және балалардың барлығы да орындай алады.

Буки

Кирибати биінің тарихында салыстырмалы түрде жаңа болып табылатын тағы бір түрі – буки. Буки Гилберт аралдарының солтүстік бөлігінде (Бутаритари және Макин) пайда болған. Дегенмен, ол барлық аралдарда кеңінен орындалады. Бұл биді әйелдер ғана орындайды және бишінің қайнатылып жұмсақталған, кокос жапырағының жаңа өршілінен (те какоко) жасалған, өте қалың әрі ауыр кокос жапырағынан тігілген белдік киюі қажет. Белдіктің салмағы айнымалы, бірақ көбінесе тізеге дейін жетеді. Таитидің хурасы сияқты, Тынық мұхитының басқа да би түрлеріндегідей, буки де жамбас қозғалысына баса назар аударады. Биші денесі мен жамбасы байланыспағандай, жайлылықты көрсетуі керек. Сондықтан, дене мен иықтарды мүмкіндігінше қозғалмай ұстап, жамбас қозғалысын судың ағысы сияқты әдемі ету керек.

Тирере

Тікелей соқпалы аспапты қолданатын жалғыз би – тирере (айтылуы – серере). Тирере әдетте оннан жиырмаға дейін жұптап билейтін бишілер тобымен орындалады. Әр бишінің бір футтық таяғы болады, олар бірге орындалатын әнмен бірге ырғақ жасау үшін соғылады. Тирере қазіргі Кирибатиде сирек кездеседі.

Те Ребве/Те Кабути

Бұл би түрі ритм және уақыт негізінде құрылған. Те-ребби биінің негізгі ерекшелігі - қол соғу және музыкалық аспаптармен немесе оларсыз қадам басу. Бұл бидің бейнеленген түрі жақында те таубати деп аталды. Дегенмен, те-ребби биінің бастапқы нысаны соғыс және шайқас қимылдарына ауысып, те кабути деп белгіленді. Бұл әйелдер орындайтын түпнұсқа те кабути биімен шатастырылмауы керек. Бұл - соғыс биі және көбінесе дәстүрлі жекпе-жек өнерін бейбіт түрде көрсету үшін орындалады.

Күлімдеудің әдепсіздігі

Билеген кезде күлімдеу, қазіргі Гавайи Хула биінде көрініп тұрғанындай, Кирибати биінің контекстінде жалпыға белгілі ұятты әрекет саналады. Себебі дәстүр бойынша Кирибати биі тек ойын-сауық түрі ғана емес, сонымен қатар белгілі бір рухтарға арналған құрмет, екі рудың (каинга) бірігуі, ауызша тарих айтудың бір жолы және бишінің шеберлігін, әдемілігін және төзімділігін көрсету мақсатында орындалған.