Кіріспе

Дәлелдік ереже дін қызметкерлері мен олардың қауымдастары арасындағы белгілі бір хабарламаларға (сөзді немесе басқа түрде) сот тергеуін тыйым салатын ереже. Бұл принцип көптеген елдердің заңдарымен қолдауға ие, бірақ кейбір юрисдикцияларда азаматтық (әлемдік) заңмен қақтығысады. Бұл құпиялылықтан өзгеше ұғым (құпиялылық туралы келісімді қараңыз). Дін қызметкерлері мен күнә жасағандар арасындағы артықшылықты қарым-қатынастарды қорғау, адвокат пен клиент арасындағы құпиялылыққа ұқсас немесе одан да күшті шарттарға негізделген.

Австралия

Австралияда көптеген штаттар 1995 жылғы Ұлттық Бірыңғай Дәлелдеу Заңының әртүрлі нұсқаларын қолданады, ол дін қызметкерлеріне артықшылық береді. Бірыңғай Дәлелдеу Заңының нұсқасын енгізбеген штаттар ағылшын ортақ құқығынан туындаған ортақ құқықпен реттеледі. Пасторлардың құпиясын сақтау артықшылығына қатысты сот практикасы өте аз болғандықтан, мұндай артықшылықтың қолданылуы толыққанды анық емес: қалыпты түсінік бойынша мұндай артықшылық жоқ, бірақ пікір таластар бар. Бірнеше штат балаларға қатысты зорлық-зомбылық істерінде дін қызметкерлерінің артықшылықтарын шектеу үшін заңдық Дәлелдеу Заңының әсерін өзгертті. Квинсленд штатында 2020 жылдың 9 тамызында дін қызметкерлерін белгілі немесе күдікті зорлық-зомбылық жағдайларын полицияға хабарлауға міндеттейтін заң қабылданды, яғни олар енді балаларға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық істерінде құпиясын сақтауды қорғаныс немесе ақталу ретінде пайдалана алмайды.

Франция

2021 жылдың қазан айында католик дін қызметкерлері мен шіркеуде жұмыс істейтін адамдар жасаған балаларға қатысты жыныстық зұлымдықты зерттеген баяндамада, дінбасылардың балаларға қатысты зұлымдық жағдайларын, тіпті құпиясы сақталатын сынырларда айтылғанда да, полицияға хабарлауға міндетті болуын ұсынды. Епископ Эрик де Молинс Бофор бұл ұсынысты қабылдамады. Ішкі істер министрі Дарманин оған өткен кездесуде дінбасылардың балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық туралы естіген жағдайларды, тіпті сынырларда айтылса да, полицияға хабарлауға міндетті екенін мәлімдеді. Бірақ француз епископтары конференциясының өкілі олардың мұндай міндеттемесі жоқ екенін хабарлады.

Германия

MHG зерттеуі Германияда дін қызметкерлерінің құпиясын сақтау артыққылығының жыныстық зорлық-зомбылықты жасыру үшін пайдаланылғанын көрсетті.

Ирландия

Бұл артықшылық Ирландия Республикасының ортақ құқығында Кук пен Кэррол ісінде [1945] IR 515 діни қызметкердің құқығы ретінде мойындалды, бұл 1802 жылғы алдыңғы шешімді күштен шығарды. 2011 жылы бірнеше сексуалдық зорлық-зомбылық оқиғаларынан кейін Fine Gael–Labour үкіметі балаға қатысты зорлық-зомбылық туралы хабарлаудың болмауына қатысты қылмыстық жаза қарастыратын жоспарларын жариялады, тіпті егер ол құпия айту кезінде жасалса да. Бар Ирландияның католик приматы Шон Брейди мұны құпия айтудың құндылығын бұзу деп айыптады. Польшаның азаматтық процессуалдық кодексінің 261-бабы дін қызметкерлеріне құпия айту кезінде алған ақпаратын ашуға әкелетін жағдайда куәлік беруден бас тартуға мүмкіндік береді.

Ұлыбритания

Ағылшын құқығында дін қызметкері мен мойынұстаушы арасындағы құпиялылық мәртебесі толыққанды анықталған жоқ.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың бұрынғы Бас судьясы Уоррен Бергердің айтуынша, "парызшылдық артықшылығы сенім мен сенімге деген қажеттілікпен тікелей байланысты. Бұл артықшылық адамның рухани кеңесшіге толық және абсолютті құпиялылықта, қате іс-әрекеттер немесе ойлар деп санайтын нәрселерді ашуы және одан жұбаныш пен басшылық алуы керектігін мойындайды". Пастор кеңес беру сеансы барысында алынған кез келген ақпаратты құпия ұстауға міндетті. Осы сенімді бұзған пастор жеке өмірге қатысты құқық бұзу немесе қаралау ісі бойынша сотқа тартылуы мүмкін. Бірінші түзету көбінесе заң жүйесіндегі негіз ретінде келтіріледі. Діни қызметкер мен мойындаушының құпиялылығын мойындаған ең алғашқы және ең ықпалды іс People v. Phillips (1813) болды, онда Нью-Йорк қаласының Бас сессиялар соты діни қызметкерді куәлік беруге мәжбүрлеуден бас тартты. Сот былай деп шешті: text=Діни сенімді еркін өркендету үшін оның қағидаларын сақтау және рәсімдерін, сондай-ақ негізгі қасиеттерін қорғау қажет. Құпиялылық – өкініштің мәнісі. Күнәкар мойындамайды, ал діни қызметкер де мойындауды қабылдамайды, егер құпиялылықтың тыйырмасы алынса: Діни қызметкердің мойындау кезінде алған нәрсені жариялауы керек деп шешу – өкініштің болмайтынын жариялаумен тең. Басқа көптеген артықшылықтар сияқты, діни қызметкер мен мойындаушының құпиялылығының қандай жағдайларда қолданылатыны туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Көптеген юрисдикцияларда діни қызметкердің хабарлама кезінде атқаратын қызметінің мәні зор.

Дін қызметкерлерінің күнәсына өкініп, міндетті түрде есеп беруі

АҚШ тәжірибесінде құпиялылық құқығы католик емес дін қызметкерлеріне және діни құпиясы емес кеңес беруге де қолданылды, соңғы ондаған жылдарда көптеген штаттардың заңдарында дін қызметкерлеріне қатысты нақты ерекшеліктер енгізілді. Көптеген штаттарда, мойындау немесе жеке сұхбат барысында алынған ақпарат құпиялы болып саналады және міндетті түрде хабарлау талаптарынан босатылуы мүмкін.

Түрлі мемлекеттердегі құқықтық прецеденттер

Нью-Йорк штатының заңдарына сәйкес, дін қызметкеріне немесе басқа дін өкіліне айтылған мойындаулар мен сенімдер құпия саналады және сотта дәлел ретінде пайдаланылмайды. Бұл құпиялық тек белгілі бір дін өкілімен немесе қауым мүшесімен ғана байланысты емес, сондай-ақ «мойындау кезінде» айтылған сөздермен де шектелмейді. Ең бастысы – әңгімелердің рухани сипатта болуы және олардың құпиялылығы, яғни мойындаған адамның оларды жасырын ұстау ниетін көрсетуі, сондай-ақ ол адамның бұл құқықтан кейіннен бас тартпауы. Нью-Йорк заңы (NY CPLR 4505) бойынша, егер мойындаған адам құпиялықтан бас тартпаса, дін қызметкері немесе кез келген діннің өкілі, немесе христиандық ғылымның аккредиттелген тәжірибешісі, рухани кеңесші ретіндегі қызметі аясында алған мойындауды немесе сенімді жариялай алмайды. Орегон штатының заңы ORS 40.260 (Clergy–Penitent Privilege) жеке айтылған және одан әрі таратуға арналмаған құпия хабарламалар, егер хабарлама жасаған адам жариялауға келісім бермесе, тексерілмейді. Орегон штатының 419B.010(1) заңы пасторларды мұндай құпия хабарламаларды хабарлаудан босатады. Калифорнияда, егер мойындаудан бас тарту болмаса, Cal. Evid. Code § 912 бойынша дін қызметкері мен мойындаған адам – іске қатысқан тараптар болсын, болмасын – «күнәсін мойындау» хабарламасын жариялаудан бас тартуға құқылы. Cal. Evid. Code §§ 1033–34. 25 штатта дін қызметкерінің заңмен қорғалған құпиялығы кімге тиесілі екені нақты көрсетілмеген. 17 штатта мойындаған адамның бұл құқыққа ие болуы анық айтылған. Тек 6 штатта ғана мойындаған адам мен дін қызметкерінің екеуі де заң бойынша бұл құқыққа ие болуы мүмкін. Флорида штатында пасторлардың кеңес берудің егжей-тегжейін құпия ұстауға толық құқығы бар. Грузия штатының ресми кодексінде былай делінген: «Діни сенімін білдірген, рухани жұбаныш іздеген немесе Евангелиедегі протестант дін қызметкеріне, Рим-католик дінінің діни қызметкеріне, грек-православ дінінің діни қызметкеріне, яһуди раввиніне, немесе кез келген христиан немесе яһуди дін қызметкеріне немесе осыған ұқсас лауазымдағы адамға, қандай атаумен аталса да, кеңес іздеген кез келген адам айтқан сөздер құпия саналады. Мұндай дін қызметкері, раввин немесе осыған ұқсас лауазымдағы адам, осындай адамның діни сенімін білдірген, рухани жұбаныш іздеген немесе кеңес сұраған сөздерін жариялай алмайды, сондай-ақ мұндай дін қызметкері, раввин немесе осыған ұқсас лауазымдағы адам кез келген сотта осындай сөздер туралы куәлік беруге құзыретті немесе міндетті емес» (O. C. G. A 24 5 502). Луизиана штатының Жоғарғы соты 2014 жылы дін қызметкерін белгілі бір жыныстық зорлық-зомбылық ісі бойынша мойындау туралы куәлік беруге мәжбүрлеуге болатыны туралы шешім қабылдады, егер ол мойындауды растаса, онда ол шіркеуден шығарылу қаупіне тап болады, ал куәлік беруден бас тартса, сотқа наразылық білдіргені үшін түрмеге қамалуы мүмкін.