Кіріспе

1976 ж. АҚШ заңнамасы

Ұлттық төтенше жағдайлар туралы заң (NEA) (кодификацияланған –1651) – АҚШ-тың барлық бұрынғы ұлттық төтенше жағдайларды тоқтату және Президенттің төтенше өкілеттіктерін ресімдеу үшін қабылданған федералды заң. Бұл заң Президентке дағдарыс кезінде арнайы өкілеттіктерді пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ мұндай өкілеттіктерді қолдану кезінде белгілі бір процедуралық талаптарды қояды. Заңның қажеттілігі ұлттық төтенше жағдай кезінде атқарушы билікке арнайы өкілеттіктер беруді көздейтін заңдардың кең ауқымы мен санынан туындады. Конгресс біріккен қаулы арқылы төтенше жағдай жариялауды тоқтатуға құқылы. Заңнамаға Президент Джеральд Форд 1976 жылдың 14 қыркүйегінде қол қойды. 2020 жылға дейін 60 ұлттық төтенше жағдай жарияланды, олардың 30-дан астамы күшінде қалды. 1917 жылдың 5 ақпанында Вудро Вильсон төмендегіні жариялады: Бұл жариялау АҚШ Кеме қатынасы жөніндегі басқармасын құрған заңның шеңберінде жасалды. Ұлттық төтенше жағдайды алғаш рет жариялаған президент – Америка Азаматтық соғысы кезіндегі Президент Авраам Линкольн болды. 1933 жылдан бастап Франклин Д. Рузвельт және одан кейінгі президенттер төтенше жағдайларды олардың ауқымы мен мерзімін шектемей, тиісті заңдарды көрсетпей және Конгресс бақылауынсыз жариялау құқығын бекітті. «Янгстаун Шит & Тьюб Ко.» против «Сойер» ісінде Жоғарғы сот президенттің мұндай төтенше жағдайда не істей алатынын шектеді, бірақ төтенше жағдай жариялау өкілеттігін шектемеді. 1973 жылғы Сенаттың тергеуі (Сенаттың 93-549 есебінде) төрт жарияланған төтенше жағдай әлі де күшінде екені анықталды: 1933 жылғы банк дағдарысы алтынды жинақтауға байланысты, 1950 жылғы төтенше жағдай Корея соғысына байланысты, 1970 жылғы почта қызметкерлерінің ереуіліне байланысты төтенше жағдай және 1971 жылғы инфляцияға жауап ретінде жарияланған төтенше жағдай. Заңның көптеген ережелері ұлттық төтенше жағдай жариялануына байланысты, бір мәлімет бойынша 500-ге дейін. Конгресс 1976 жылы Ұлттық төтенше жағдайлар туралы заңды қабылдауының бір себебі – «төтенше жағдай» жариялау арқылы атқарушы биліктің барлық мүмкін төтенше өкілеттіктерін қолдану қаупіне алаңдаушылық болды. Президенттер актінің ережелеріне сәйкес төтенше жағдай өкілеттіктерін пайдалануды жалғастырды, 1976 мен 2007 жылдар аралығында 42 ұлттық төтенше жағдай жарияланды. Олардың көпшілігі Халықаралық төтенше экономикалық өкілеттіктер туралы заңға (50 U.S.C. 1701–1707) сәйкес белгілі бір шетелдік ұйымдармен сауданы шектеу мақсатында жасалды.

Президенттік өкілеттіліктің тоқтатылуы

Сенаттың бұрынғы тергеуі президенттің төтенше жағдай жариялау арқылы пайдалана алатын 470 федералдық заң ережесін анықтаған еді. Аталған заң осы ережелердің бірнешеуін күштен шығарды және бұрын жарияланған төтенше жағдайлардың қалған ережелерге әсер етпейтінін айқындады. Конгресс қолданыстағы төтенше жағдай жариялауларын тікелей жоюға тырыспады, себебі АҚШ Конституциясының екінші бабына сәйкес, олар президенттің құқығы болып қала берді.

Жаңа төтенше жағдайларға және төтенше жағдай жариялаудың күшін жоюға арналған рәсім

Заң Президентке төтенше жағдайды жариялау арқылы төтенше жағдай туралы заңның ережелерін қолдануға құқық береді, егер Президент қолданылатын ережелерді нақты көрсете және Конгреске хабарласа. Қолдану мерзімі Президент төтенше жағдайды ресми тоқтатса, немесе төтенше жағдайды жыл сайын жаңарта алмаса, немесе Конгрестің екі палатасы төтенше жағдайды тоқтату туралы қаулы қабылдаса аяқталады. Президенттер биліктің бөлінуіне қатысты "Конгресс тоқтату" ережелеріне қарсылық білдіргеннен кейін, және Жоғарғы Сот INS v. Chadha (1983) ісінде мұндай ережелерді конституцияға қайшы заңнамалық вето деп шешкеннен кейін, 1985 жылы бұл ереже қабылданған бірлескен қаулы арқылы алмастырылды. Екі палатаның бірлескен қаулысы Президенттің қол қоюын талап етеді, бұл Президентке тоқтатуға вето қою құқығын береді (келіспеушілік болған жағдайда екі палатаның үштен екісінің көпшілігі қажет). Заң сондай-ақ Президент пен атқарушы органдарға төтенше жағдайды пайдалану нәтижесінде шығарылған барлық бұйрықтар мен ережелердің тізімін жүргізуді және Конгреске жұмсалған шығындар туралы үнемі есеп беруді талап етеді.

Төтенше жағдайлар бойынша өкілеттіктер

Конгресс Президентке кем дегенде 136 ерекше заңдық төтенше жағдайлардағы өкілеттіктерді берді, олардың әрқайсысы төтенше жағдай жарияланған кезде қолжетімді. Олардың тек 13-і Конгрестің жариялауын қажет етеді; қалған 123-і Конгресс тарапынан қосымша ешқандай үн қоспай, атқарушылық жариялау арқылы жүзеге асырылады. ); 1963 жылы қабылданған зейнеткер жағалау күзетінің офицерлерін немесе 1949 жылы қабылданған әскери қызметшілерді, таңдамалы әскери қызметке жарамсыздықтарына қарамастан, белсенді қызметке шақыру.

Шақырулар

2020 жылдың наурыз айына дейін 60 ұлттық төтенше жағдай жарияланды, олардың 31-і жыл сайын жаңарып тұрады. Оның ішінде 1976 жылғы Заң қабылданғанға дейін жарияланған сегіз төтенше жағдай бар. Ең ұзақ сақталған төтенше жағдай 1979 жылдың қараша айына дейін созылды, онда Картер әкімшілігі Халықаралық төтенше экономикалық құқықтар туралы заңға сәйкес Иран үкіметінің мүлігін тоқтатып қойды. 1976 жылғы Ұлттық төтенше жағдайлар туралы заң қабылданғаннан бері әрбір АҚШ президенті бірнеше ұлттық төтенше жағдай жариялады: Картер (2); Рейган (6); Х.В. Буш (4); Клинтон (17); У. Буш (12); Обама (13); Трамп (7).