Кіріспе

Zhang Jun (張 Zhāng Jùn; 307–346), әдеби есімі Gongting (公庭), ресми түрде Xiping Duke Zhongcheng (西平忠成公, Цзинь әулетінен кейін берілген лақап аты) немесе Xiping Duke Wen (西平文公, бұрынғы Лианда ішкі қолданыстағы лақап аты) – Қытайдың бұрынғы Лиан мемлекетінің билеушісі. Билік еткен кезінде ол кейде Цзинь әулеті тағайындаған Xiping герцогы атағын қолданса, бұрынғы Чжао және Кейінгі Чжаоға бағынуға мәжбүр болғанда Лиан ханзадасы атағын алды. Өмірінің соңында, тіпті Кейінгі Чжаоның қысымы болмаған кезде де, ол "Лианның әрекет етуші ханзадасы" атағын қабылдады. Ұлы Чжан Цзюоның қысқа ғана билігі кезінде ол Лианның Вэнь ханзадасы (涼文王) деп құрметтелді. "Жин кітабында" Чжан Жунның ерекше сыртқы келбеті және әдебиетке қабілеттілігі баяндалған, алайда ол ысырапшыл және бейберек адам болған.

Ерте өмір

Чжан Цзюнь – Чжан Шидің (張寔) ұлы, Лианг провинциясының (涼州, қазіргі орталық және батыс Гансу) Цзинь губернаторы және Сипин герцогы. 320 жылы Чжан Шиді оның күзетшілері Ян Ше (閻涉) және Чжао Ан (趙卬) өлтірді. Олардың екеуі де бақталас Лю Хунның (劉弘) ізбасарлары еді, ол жалған болжамдар арқылы Лианг провинциясын билейтінін айтқан болатын. Чжан Шидің ағасы Чжан Мао Люді және оның ізбасарларын тұтқындап, жазалап өлтірді. Чжан Цзюнь сол кезде әлі жас болғандықтан (13 жаста), Чжан Шидің қол астындағылары Чжан Маоның губернаторлық міндетін қабылдауын сұрады. (Чжан Мао сол кезде жалпы кешірім жариялағандықтан, бұл билік әдетте императорға ғана берілетін құқық еді, сондықтан бұл оқиға көбінесе Бұрынғы Лянның Цзиньден тәуелсіздік алған күні деп есептелді.) Чжан Мао Чжан Цзюньді генерал етіп тағайындады, содан кейін сол жылы оны мұрагері деп жариялады. 324 жылы Чжан Мао қайтыс болды, ал Чжан Цзюнь оның орнына отырды. Чжан Мао бұрын Бұрынғы Чжаоға бағынып, Лианг князі атағын алғандықтан, Чжан Цзюнь де сол атақты сақтап қалды, бірақ ішкі істерде Цзинь берген Сипин герцогы атағын пайдаланды.

Ерте билік

326 жылы Чжан Цзюнь Хан Чжаодан қорқып, Лонгси (隴西) және Наньань (南安, жалпы алғанда Дингси, Ганьсу) округтерінің халқын Гузангқа (姑臧, қазіргі Уувей, Ганьсу) күштеп көшірді. Ол сондай-ақ Чэн Хан императоры Ли Сюнмен бейбітшілікке келісуге тырысты және Ли Сюнды Цзиньнің вассалы болуға көндіруге ұмтылды. Ли Сюн бейбітшілікке келісті, бірақ Чжан Цзюньнің ұсынысын толығымен қабылдамады, тіпті Цзиньнің вассалы да болмады. 327 жылы бұрынғы Чжао Кейінгі Чжаодан жеңіліс тапқанын естіген соң, Чжан Цзюнь бұрынғы Чжао берген барлық лауазымдарын мойынсұнбай, Цзинь лауазымдарына қайта оралды және бұрынғы Чжаоның Цин провинциясына (秦州, қазіргі шығыс Ганьсу) шабуыл жасады. Бұрынғы Чжаоның ханзадасы Лю Инь қарсы шабуыл жасап, бұрынғы Лян генералы Хан Пуды (韓璞) жеңгеннен кейін, Сары өзеннің оңтүстігіндегі бұрынғы Лянның барлық жерін басып алды, өзеннен өтті, бірақ одан әрі ілгерілемеді. Бірақ Чжан Цзюнь бұрынғы Чжаоға қайта бағынбады. 329 жылы бұрынғы Чжао ыдырап, Кейінгі Чжаоға қарады, императоры Лю Яо Кейінгі Чжао әскерлеріне тұтқынға алынғаннан кейін, бұрынғы Лян Сары өзеннің оңтүстігіндегі жерлерін қайтаруға мүмкіндік алды. 330 жылы Кейінгі Чжао императоры Ши Ле бұрынғы Лянды мойынсұнуға көндіру үшін елшілер жіберді (оған тоғыз сыйлықты қоса алғанда, құрмет көрсетті), бірақ Чжан Цзюнь бас тартты және Ши Ледің елшілерін ұстады. Бірақ сол жылдың соңында Кейінгі Чжао генералы Ши Шенг (石生), Хэдун ханзадасы, жақын маңдағы Сюнну басшысы Ши Цянды (石羌) жеңгеннен кейін, Чжан Цзюнь қорқып, Кейінгі Чжаоға мойынсұнды. 333 жылы Ши Ленің өлімінен және оның жүрегіндегі Ши Худың төңкерісінен кейін, Кейінгі Чжаоның бірнеше генералы көтеріліс жасап, Цзинь мен бұрынғы Ляннан көмек сұрады. Бұрынғы Лян осы генералдардың бірі, Ди тайпасының басшысы Пу Хунмен (蒲洪) одақтасуға тырысты. Бірақ Ши Ху көптеген генералдарды жеңгендіктен, Пу көп ұзамай Ши Хуға мойынсұнды. Бірақ Ши Ху бұрынғы Лянға шабуыл жасауды жоспарламаған сияқты, және Кейінгі Чжаомен жылдар бойы соғысудың қажеті болмады. 335 жылы Чжан Цзюньнің иелігі өте бай және күшті болды, оның қабілетті басшылығымен ол Батыс аймақтарындағы бірнеше мемлекеттерге де үстемдік етті, олар Чжан Цзюньге құрмет көрсетті. Ол Цзинь императорына Кейінгі Чжао және/немесе Чэн Ханға Цзинь әскерлерімен бірлесіп шабуыл жасау туралы жоспар ұсынды, бірақ император Цзинь бұл жоспарды іске асырмады.

Билік етуінің соңғы кезеңдері

339 жылы Чжан Цзюнь өзінің билігінің бір бөлігін өзінің мұрагері Чжан Чунхуаға берді. 340 жылы ол Ши Хуға салық төледі, бірақ петициясында мақтанға толы сөздер қолданды. Ши Ху ашуланып, елшісін өлтіргісі келді, бірақ Ши Худың шенеунігі Ши Пу (石璞) оны Чжан Цзюньнің мақтандығын кешіруге көндірді. 344 жылы бұрынғы Лян мен кейінгі Чжао әскерлері арасындағы шайқас жайлы айтылды, бұл қарым-қатынастың бұрынғыдай тыныш болмағанын көрсетеді. 346 жылдың басында Чжан Цзюнь Сию мемлекетіне шабуыл жасады, Янки (焉耆, қазіргі Сіньцзяңның Баян-Өлгі автономиялық облысы) Ши Хуға бағынды. Осы кезде ол Лиангтың әрекет етуші ханзадасы (假涼王) атағын алған және әдетте императорларға ғана берілетін лауазымдарды пайдаланған деп сипатталды. 346 жылдың жазында Чжан Цзюнь қайтыс болды, оның орнына оның мұрагері Чжан Чунхуа келді.

Есіміңіз?

Тарихи деректердің көпшілігі Чжан Цзюнь, оның әкесі Чжан Ши және оның ағасы Чжан Мао сияқты, Цзинь императоры Миннің дәуірінің атын Цзяньсин (建興) деп сақтап, оны пайдаланғандығын көрсетеді (осы арқылы Цзиньге адалдығын көрсетіп, сонымен қатар Цзинь императоры Юань мен оның әулетінен алшақтау үшін). Бірақ кейбір деректерде ол дәуір атауын Тайюаньға (太元 tài yuán 324–346) өзгертіпті делінеді. Қазіргі теория бойынша, ол өзінің ішкі істерінде Тайюань атауын қолданса, басқа мемлекеттермен қарым-қатынас жасағанда Цзяньсин атауын пайдаланған.