Кіріспе

Валентин Яковлевич Парнах (1891–1951) – совет музыканты және хореографы, совет джазының негізін салушылардың бірі. Ол сонымен қатар ақын болған және көптеген шетелдік туындыларды, әсіресе испан поэзиясы мен пьесаларын орыс тіліне аударған.

Алғашқы жылдар

Парнах 1891 жылғы 26 шілдеде Азов теңізінің Таганрог портындағы еврей отбасында дүниеге келді. Оның егіз әпкесі – балалар жазушысы Елизавета Тараховская, ал үлкен әпкесі – ақын София Парнок. Оның тегі Парнок болған, бірақ ол кейіннен сефардтық дыбысты Парнахқа өзгертті (оның қарындасы София да кейіннен атын өзгертті, бірақ еврей тілінде жақсырақ естілетін Парнокқа). Парнахтың анасы, дәрігер, ол өте кішкентай кезінде қайтыс болды, ал әкесі, фармацевт, көп ұзамай қайтадан үйленді. 1913 жылы Парнах Италия мен Таяу Шығысқа сапар шекті, біраз уақыт Палестинада болды және сол жылы Санкт-Петербургке оралды. Санкт-Петербургте ол университетке түсіп, роман тілдерін, музыканы (Михаил Гнесин басшылығымен) және театрды (Всеволод Мейерхольд басшылығымен) оқыды. 1916 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ол Парижге көшіп, алты жыл тұрды. Ол Сорбонна университетінде оқыды, Париж ақындар палатасының президенті болып сайланды және Парижде ашқан джаз музыкасына ғашы болды.

КСРО-дағы джаз

1922 жылы Ресейден келген көптеген саяси эмигранттардан шеттенген Парнах Ресейге қайтып оралып, джаз ноталарын, саксофондар, там-тамдар мен кернейдің сординаларын алып келді. Ол көп кешікпей "Ресей Федеративтік Социалистік Республикасының бірінші эксцентрикалық оркестрі – Валентин Парнахтың джаз тобын" құрды. Топтың тұңғыш концерті 1922 жылдың 1 қазанында Мәскеудегі Ресей театр өнері академиясында өтті. Бұл Нью-Орлеан стиліндегі джаз тобы сол кездегі орыс авангардының өкілдері арасында танымал және ықпалды болды. Парнах В.Мейерхольдтың Мейерхольд театрында музыка және хореография жөніндегі шығармашылық директоры болып жұмыс істеді, онда оның Эксцентрикалық оркестрі «Пернетақтадағы мысық» және «Шатырдағы бұқа» балеттік сюитасы сияқты сол заманғы хиттерді орындады. Парнок Мейерхольдтың «Биомеханика» актерлік әдісіне зор ықпал етті, ал оның тобы 1924 жылы Мейерхольдтың режиссерлік қойылымындағы және Илья Эренбургтің 1923 жылғы «Трест Д. Е.» романы негізіндегі «Трест Д. Е.» пьесасында өнер көрсетті. 1923 жылдың 1 мамырында Парноктың оркестрі Ауыл шаруашылығы көрмесіне қатысқан Комминтерн мүшелері алдында өнер танытты. Сол кездегі совет баспасөзі: «Джаз музыкасы алғаш рет ресми мемлекеттік шарада орындалды, мұндай жағдай Батыс елдерінде бұрын болған емес» деп жазды. Парнок Батыстың қазіргі заманғы музыка мәдениеті туралы көптеген мақалалар жариялады, Чарли Чаплиннің туындыларын насихаттаушы және француз дадаистік поэзиясын Кеңес Одағына алғаш рет енгізген адам болды. 1925 жылы ол «Биге кіріспе» атты өлеңдер жинағын шығарды, онда Пикассоның Парноктың портреті де бар болатын.

Парижге және Ресейге оралу

Алайда 1925 жылы Парнок Кеңес Одағындағы өмірге көңілі толып, баспа үйлері оның өлеңдерін және француз ақыны Жерар де Нервалдың аудармаларын жариялаудан бас тартқандықтан ашуланды. 1925 жылдың қазан айында Парнок Парижге қайтып келді, онда орыс эмигранттарының газеттерінде және француз баспасөзінде театр мен би туралы көптеген мақалалар жариялады, сондай-ақ испан әдебиетін аударды. Осип Мандельштамның 1928 жылғы «Мысыр мөртабасы» повесіндегі басты кейіпкер «Парнок» деп аталды және Парнах оны өте жаман бейнелеуші карикатура деп есептеді. Парнок 1931 жылдың соңында Кеңес Одағына оралып, Жазушылар одағының Сыртқы істер басқармасында аудармашы болып жұмыс істеді. Ол Федерико Гарсия Лорка сияқты испан жазушыларының аудармаларын жасауын жалғастырды. 1934 жылы Парнах инквизиция тарапынан жазаланған испан және португал ақындарының жинағының орыс тіліне аудармасын жариялады (көбінесе марандық еврейлер). Бұрын Парнах осы өлеңдерді француз тіліне де аударған болатын, бірақ оның аудармасының қолжазбасы жоғалып кеткен.

Кейінгі жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Парнах, Жазушылар одағының көптеген мүшелері сияқты, Чистополға эвакуацияланды және тіршілік көріп табуға ешқандай мүмкіндігі болмады. Жұмыс іздеп, ол ақын Марина Цветаевамен (бұрынғы қарындасы Софияның сүйіктісі) бірге Совет әдебиет қорына Литфондтың асханасында жұмыс сұрады. Ол қақпашы болып жұмысқа алынды, ал Цветаеваның ыдыс жуушы болып жұмысқа өтініші қабылданбады және ол алты күннен кейін өз-өзіне қол жұмсады. Соғыстан кейін Парнахтың жарық көрген жалғыз еңбегі – 1949 жылы Теодор-Агриппа д’Обиньенің естеліктерінің аудармасы болды, бірақ оның алғы сөзі баспа үйінен қабылданбады. Парнах Цветаевадан он жылға артық өмір сүрді және 1951 жылғы 29 қаңтарда Мәскеудегі пәтерінде қайтыс болды. Ол Мәскеудегі Новодевичье бейіштесіне жерленді. 1968 жылы қайтыс болған оның егіз әпкесі оның қасына жерленген.

Жарияланымдар

Le Quai (Михаил Ларионовтың 2 суретімен). Париж, 1919 жыл. Самум (Наталья Гончарованың 3 иллюстрациясымен). Париж, 1919 жыл. Slovodvig (Mot Dynamo): Өлеңдер. Париж: Ла Сибль, 1920 жыл. Акробаттың өрлеуі. Париж: Франко-Ресейлік баспасы, 1922 жыл. Биге кіріспе: Таңдамал өлеңдер. Мәскеу, 1925 жыл. Идолға ұқсас жираф. Алғаш рет 2000 жылы жарияланды.