Аквинаның Құдайдың бар екенін дәлелдеу жолдары

Кіріспе

Аквинаның Құдайдың нақты бар екендігі туралы аргументтері

Quinque viæ ("Бес жол" деген мағынадағы латын тілінде) (кейде "бес дәлел" деп аталады) – 13 ғасырғы католик философы және теологы Томас Аквинаның "Теологиялық жинақ" кітабында жинақталған Құдайдың бар екендігін дәлелдейтін бес логикалық аргумент. Олар:

"бірінші қозғаушы" аргументі;
әмбебап себеп-салдарлық байланыс аргументі;
қолайсыздық аргументі;
дәреже аргументі;
соңғы себеп немесе мақсат аргументі ("телеологиялық аргумент"). Аквина өзінің "Жақсылыққа қарсы жинақ" еңбегінде осылардың біріншісін кеңейтеді.

Құдайдың бар екендігін дәлелдеу

Аквиналық пікір бойынша, шектеулі адам ақылы Құдайды тікелей біле алмайды, сондықтан Құдайдың өзінің бар екендігі бізге айқын болмаса да, өзінде айқын. Екінші жағынан, ол Құдайдың бар екендігін дәлелдеу мүмкін емес деген пікірмен де келіспеді: себептерден нәтижелерге қарай жүретін, «проптер quid» деп аталатын дәлел беру мүмкін болмаса да, «Құдай бар» деген пікірді бізге жақсырақ таныс Құдайдың нәтижелерінен, «quia» демонстрациясы арқылы «дәлелдеуге» болады. Дегенмен, Аквиналық философиялық тұрғыдан дәлелдеуге болатын нәрсенің (яғни, жалпы аян ретінде) Мәсіх және шіркеу арқылы ашылған (яғни, ерекше аян ретінде) маңызды мәліметтерді міндетті түрде беруі керек емес деп есептеді, тіпті керісінше. Мысалы, ол «барлық жаратылыстарда Ұш Тұрғанның іздерін табуға болады» десе де, «іздер адамның өткенін көрсетеді, бірақ ол кім екенін көрсетпейді» дейді.

Санаттау

Алғашқы үш тәсіл көбінесе космологиялық аргументтер деп есептеледі. Аквиналық Анзельм Кентерберийлік ұсынған онтологиялық аргумент сияқты, оның жеткіліксіз немесе қолайсыз деп ойлаған түрлі аргументтерді жіберді.

Түсіндірме

Аквина өз аргументінде "қозғалыс" терминін қолданады, бірақ ол кез келген "өзгерісті", дәлірек айтқанда, әлеуеттен нақтылыққа өтуді түсінеді. (Мысалы, үлкейіп келе жатқан көлше Аквинаның қолданысы шегінде қарастырылады.) Әлеует әлі болмағандықтан, ол өзін-өзі тудыра алмайды, демек, оны тек қана бұрыннан бар нәрсе тудыра алады. Осыдан келіп, мынадай аргумент айтылады: әрбір нәрсе жаратылған немесе жаратылмаған; бірақ ғаламдағы барлық нәрселер жаратылған болса, онда жаратылмаған нәрсе болуы керек; демек, жаратылмаған, мәңгілік нәрсе болуы қажет. Суарес, Disputationes metaphisicae, 29, 1.

Қорытынды

Әлемде біз барлық нәрсенің себеппен байланысты екенін көреміз. Бірақ бір нәрсе өзінің өзіне себеп бола алмайды, себебі бұл оның өзінен бұрын пайда болғандығын білдіреді, ал мұндай жағдай өзара қайшы. Егер оны тудырған нәрсе де өзі тудырылған болса, онда оның да себебі болуы керек. Бірақ бұл тізбек шексіз созыла бермейді, демек, ешбір нәрсе оған себеп болмайтын себеп болуы тиіс. Осыны баршамыз Құдай деп түсінеміз.

Қорытынды

Әлемде болуы мүмкін және болмауы мүмкін нәрселерді көреміз. Басқаша айтқанда, жойылатын нәрселер. Бірақ егер бәрі болмыстың нәтижесінде пайда болып, жойылуға бейім болса, онда қазір ештеңе болмас еді. Алайда, қазір нәрселердің бар екені анық. Демек, жойылудан қорғалған, қажетті бір нәрсе болуы керек: осы – Құдай. Басқаша айтқанда, Аквинаның мынадай пікірін қарастыруға болады: егер мәңгілік өзгеріс болса, яғни нәрселер мәңгілік пайда болып, жойылып жатса, ал мәңгілік нәтиже мәңгілік себепті талап етеді (сияқты, қажетті қорытынды қажетті алғышарттарды талап етеді), онда ұрпақ пен жойылудың мәңгілігін түсіндіре алатын мәңгілік қозғаушы күш болуы керек. Егер ұрпақ пен жойылудың мәңгілігін шартты себептердің шексіз тізбегі арқылы түсіндіруге тырыссақ, онда бұл дөңгелек пікірге ұласады: Мәңгілік ұрпақ пен жойылу неге бар? Себебі, себептердің мәңгілік тізбегі пайда болып, жойылуда. Ал себептердің шексіз тізбегі неге пайда болып, жойылуда? Себебі ұрпақ мәңгілік, жойылу да мәңгілік. Мұндай түсіндірме қабылдауға болмайтындықтан, мәңгілік және қажетті (кем дегенде бір) нәрсе болуы керек.

Қорытынды

Біз әлемде жақсылық, шындық, мәртебе, т.б. түрлі деңгейде болатын нәрселерді көреміз. Мысалы, жақсы салынған шеңберлер нашар салынғандарынан жақсы, сау жануарлар ауру жануарлардан жақсы. Сонымен қатар, кейбір заттар басқаларынан артық, себебі тірілер тірі емес заттардан артық, ал жануарлар өсімдіктерден артық, мұны куәландыратын ешкім ағаштай ұзақ өмір сүру үшін сезімдерін жоғалтуға таңдамас. Бірақ бір нәрсені "көп" немесе "кем" деп бағалау, оның белгілі бір стандартқа қатысты бағаланатынын білдіреді. Мысалы, әртүрлі бойлы адамдар толы бөлмеде кемінде біреуі ең биік болуы керек. Демек, ең жақсы, ең шын, ең болмыс және т.б. бар. Аквиналық содан кейін мынадай пікір қосады: бір түрде ең көп нәрсе сол түрдегі барлық басқа нәрселердің себебі болып табылады. Осыдан ол барлық нәрседе жақсылықты тудыратын ең жақсы болмыс бар екенін түсінеді, және осыны барлығы Құдай деп түсінеді. Бұл аргумент Платондық әсерге ие болғанымен, Аквиналық Платонист емес және Формалар теориясына сенбеді. Керісінше, ол тек ішінара немесе кемшіліктері бар нәрселер өзінің өмір сүру көзі емес екенін көрсетеді, сондықтан олар өмір сүрудің көзі ретінде басқа нәрсеге тәуелді болуы керек. Аргумент трансценденталдар теориясын қолданады: болмыстың қасиеттері. Мысалы, "шын" дегеніміз – болмыстың бір қыры, себебі кез келген болмыс өмірге келгендігінің шындығы тұрғысынан "шын" болады. Немесе "бір", себебі кез келген болмыс (кемінде) "бір нәрсе" болады. Төртінші жолдың түсіндірушілері арасында ең көп қиындық тудыратын пікір – түрдегі ең үлкені сол түрдегі барлық басқа нәрселердің себебі. Бұл пікір жалпыға бірдей дұрыс сияқытпайды, және шындығында, Аквиналықтың өзі бұл пікір әрқашан дұрыс емес деп санайды, бірақ тек белгілі жағдайларда ғана: атап айтқанда, 1) түрдегі кіші нәрселер себепке мұқтаж болғанда және 2) түрден тыс себеп бола алатын ештеңе болмағанда. Осы екі шарт орындалғанда, түрдегі ең үлкені сол түрдегі барлық нәрселердің себебі деген пікір дұрыс, себебі ештеңе өзінде жоқ нәрсені бере алмайды. Аквиналық ерекшелікпен айналысқандықтан, трансценденталдар сияқты болмыс және жақсылық туралы мәселелерді қарастырады, және трансценденталдардан тыс ештеңе болмағандықтан, себеп бола алатын түрден тыс ештеңе жоқ (2-шарт). Сонымен қатар, егер бір нәрседе ең жоғары болмыстан, жақсылықтан немесе шындықтан кем болса, онда оның өзінде болмыс, жақсылық немесе шындық болмауы керек. Мысалы, шеңберге ие нәрсе толық шеңберден қалай кем болуы мүмкін? Сондықтан, ең жоғары болмыстан немесе жақсылық пен шындықтан кем нәрсенің болмысының, жақсылығының және шындығының себебі болуы керек (1-шарт).

We see things in the world that vary in degrees of goodness, truth, nobility, etc. For example, well drawn circles are better than poorly drawn ones, healthy animals are better than sick animals. Moreover, some substances are better than others, since living things are better than non living things, and animals are better than plants, in testimony of which no one would choose to lose their senses for the sake of having the longevity of a tree. But judging something as being "more" or "less" implies some standard against which it is being judged. For example, in a room full of people of varying heights, at least one must be tallest. Therefore, there is something which is best and most true, and most a being, etc. Aquinas then adds the premise: what is most in a genus is the cause of all else in that genus. From this he deduces that there exists some most good being which causes goodness in all else, and this everyone understands to be God. Although the argument has Platonic influences, Aquinas was not a Platonist and did not believe in the Theory of Forms. Rather, he is arguing that things that only have partial or flawed existence indicate that they are not their own sources of existence, and so must rely on something else as the source of their existence. The argument makes use of the theory of transcendentals: properties of existence. For example, "true" presents an aspect of existence, as any existent thing will be "true" insofar as it is true that it exists. Or "one," insofar as any existent thing will be (at least) "one thing." The premise which seems to cause the most difficulty among interpreters of the fourth way is that the greatest in a genus is the cause of all else in the genus. This premise does not seem to be universally true, and indeed, Aquinas himself thinks that this premise is not always true, but only under certain circumstances: namely, when 1) the lesser things in the genus need a cause, and 2) there is nothing outside the genus which can be the cause. When these two conditions are met, the premise that the greatest in the genus is the cause of all else in that genus holds, since nothing gives what it does not have. Since Aquinas is dealing specifically with transcendentals like being and goodness, and since there is nothing outside the transcendentals, it follows that there is nothing outside the genus which could be a cause (condition 2). Moreover, if something has less than the maximum being or goodness or truth, then it must not have being or goodness or truth in itself. For example, how could what has circularity itself be less than fully circular? Therefore, whatever has less than the maximum being or goodness or truth must need a cause of their being and goodness and truth (condition 1).

Қорытынды

Біз әлемде ақыл-ойсыз түрлі заттардың үнемі бірдей заңдылықтармен әрекет ететінін көреміз. Бұл жай ғана кездейсоқтық болуы мүмкін емес, себебі онда олардың мінез-құлқы болжамды нәтижелермен жүзеге аспайтын болар еді. Демек, олардың мінез-құлқы алдын ала белгіленген болуы керек. Бірақ оны өздері белгілей алмайды, өйткені олар ақылды емес және мінез-құлқы қалай белгіленетінін білмейді. Сондықтан олардың мінез-құлқы басқа бір нәрсе, яғни ақылды нәрсе арқылы белгіленуі керек. Бұл әркімге Құдай екені түсінікті. Бесінші жол Аристотельдің түпкі себептерін пайдаланады. Аристотель бір затты толыққанды түсіндіру үшін оның қалай пайда болғанын (тиімді себеп), қандай материалдан тұратынын (материалдық себеп), сол материалдың қалай құрылымдалғанын (формалды себеп) және осы заттың түріне тән мінез-құлықтарды (түпкі себеп) білу қажет деп санайды. Түпкі себептер ұғымында бейімділіктер немесе "мақсаттар" ұғымы бар: бір нәрсеге ұмтылатын нақты мақсат немесе ұстаным. Мысалы, емен жемісі көбінесе емен ағашына айналады, бірақ ешқашан теңіз мысығына айналмайды. Емен ағашы – емен жемісінің ұмтылатын "соңы", оның бейімділігі, тіпті ол толық жетілмесе де. Ақылды жандардың мақсаттары мен ұстанымдарын олардың саналы түрде өздеріне мақсат қоюымен түсіндіру оңай. Осыдан келіп, егер бір нәрсенің мақсаты немесе ұстанымы болса, онда ол өзі ақылды болғандықтан немесе ақылды нәрсе оны бағыттап отырғандықтан болады. Бұл аргументтің Уильям Пейли және ақылды дизайн қозғалысына байланысты дизайн аргументінен өзгеше екенін атап өткен жөн. Соңғысы әлемдегі заттардың табиғи бейімділіктері немесе мақсаттары жоқ екенін, бірақ Пейлидің сағаты сияқты, сыртқы күш әсер етпесе, табиғи түрде мақсаты болмайтынын дәлелдейді. Католик шындығын негізінен Аристотельдің құралдарын пайдаланып жүйелеу арқылы. Прециз: Аквина кейін Бес жолдың әртүрлі аргументтерін одан да егжей-тегжейлі қарастырды. Summa theologica-дағы қарапайым тізім (XXI ғасыр оқырманы үшін) түсінікті және толық болуы үшін жазылмаған, оны лекцияда немесе жылдам қарап шығу үшін жарамды идеяның эскизі немесе қорытындысы деп санау керек. Via negativa: Аквина "біз оның не екенін білу арқылы (құдайлық мәнді) ұғына алмаймыз. Бірақ оның қандай емес екенін білу арқылы оның туралы біраз білімге ие бола аламыз" (SCG I.14) деді. Осыдан келіп, Аквинаның Бес жолын түсіну үшін оларды Құдай емес нәрсені тізімдейтін теріс теология ретінде түсінуіміз керек (яғни қозғалған қозғалтқыш емес, себепкер емес және т.б.). Мәлімдемелерді теріс айғақтарға қарағанда, оң анықтамалар ретінде пайдалануға шақыру логикалық қателікке әкеледі. Атауы: Әр жол "Бұл дәлелденді" немесе "Осылайша Құдай бар" сияқты сөздермен емес, "мұны әркім Құдай деп түсінеді" немесе "мұны әркім Құдай деп атайды" немесе "мұны барлық адамдар Құдай деп айтады" немесе "осы жаратылысты біз Құдай деп атаймыз" және т.б. сөздермен аяқталады. Басқаша айтқанда, Бес жол Құдай бар екенін дәлелдеуге тырыспайды, біз Құдай деп атаған нәрсені көрсетуге тырысады, бұл сәл өзгеше нәрсе. Кейбір түсіндірушілер: "Ол оларды Құдайдың бар екендігін дәлелдеу үшін емес, біз бұрыннан қабылдайтын нәрселерді дәлелдеу үшін жазды" дейді. Ортағасырлық ғылым эпистемология емес: Аквинаның ортағасырлық теологиясындағы дәлелдеу белгілі бір дәрежеде Аристотельдің Кейінгі аналитикасынан келеді: мәтін=Аристотельдегі дәлелдеу – ғылыми білім беретін силлагизм. Ғылыми білім – бұл бір нәрсенің жай ғана болғанын ғана емес, оның неліктен болғанын, оған қандай себептер әкелгенін білу. Бәлкім, біз оны белгілі фактілерді ғылыми тұрғыдан түсіну деп атаған жөн болар. Бұл дегеніміз, адам ғылыми білімсіз де шындыққа сай келетін нәрсенің бар екеніне көз жеткізе алады. Риторикалық дәлелдеу: Риторикада дәлелдеу сипатталатын адамды немесе нәрсені "көз алдымызға" қойып, оны санамызда тірі және қазіргідей етеді. Қосымша қарастырулар: Summa theologica мәселесінде: I бапта Аквина Құдайдың бар екендігі адамдарға айқын емес екенін айтады. II бапта ол а posteriori дәлелдеу әдісін Алланың а priori бар екендігін дәлелдеу үшін артқа қарай іздеу үшін қолдануға болатынын айтады. III бап (яғни Бес жол) осы әдістің жиынтығы немесе қолданылуы, бірақ толық немесе толық емес. Толығырақ дәлелдер "Summa theologiae" және басқа да басылымдардың кейінгі бөлімдерінде келтірілген. Мысалы, Summa contra gentiles SCG I, 13, 30-да ол өзінің аргументтері уақыт ішінде бірінші сәт болғанын болжай алмайды немесе болжай алмайды. Бір түсіндіруші Томас Құдайдың уақыт бойынша бірінші болатынын (онтологиялық мағынада емес) ойламайтынын айтады, себебі Құдай уақыттан тыс жатыр. Терминология: Summa theologica ұсынылымында Аквина дәлелдемеге жататын (логикалық немесе математикалық дәлел) "demonstrabile" терминін пайдаланудан "probile" (аргумент немесе сынақ немесе сынау алаңы) терминін пайдалануға қасады түрде ауыстырды. Дәлірек аударма "Құдайдың бар екендігін бес жолмен дәлелдеуге болады" болар еді. Ол дәлелдеуге қатысты терминнен бас тартқандығы оның ниетінің немесе нюанстың белгісін көрсетеді.

We see various objects that lack intelligence in the world behaving in regular ways. This cannot be due to chance since then they would not behave with predictable results. So their behavior must be set. But it cannot be set by themselves since they are non intelligent and have no notion of how to set behavior. Therefore, their behavior must be set by something else, and by implication something that must be intelligent. This everyone understands to be God. The Fifth Way uses Aristotle's final cause. Aristotle argued that a complete explanation of an object will involve knowledge of how it came to be (efficient cause), what material it consists of (material cause), how that material is structured (formal cause), and the specific behaviors associated with the type of thing it is (final cause). The concept of final causes involves the concept of dispositions or "ends": a specific goal or aim towards which something strives. For example, acorns regularly develop into oak trees but never into sea lions. The oak tree is the "end" towards which the acorn "points," its disposition, even if it fails to achieve maturity. The aims and goals of intelligent beings is easily explained by the fact that they consciously set those goals for themselves. The implication is that if something has a goal or end towards which it strives, it is either because it is intelligent or because something intelligent is guiding it. It must be emphasized that this argument is distinct from the design argument associated with William Paley and the Intelligent Design movement. The latter implicitly argue that objects in the world do not have inherent dispositions or ends, but, like Paley's watch, will not naturally have a purpose unless forced to due some outside agency. by systematizing Catholic truth utilizing mainly Aristotelian tools. Precis: Aquinas subsequently revisited the various arguments of the Five Ways in much greater detail. The simple list in the Summa theologica is not written to be clear (to a 21st century reader) and complete, and should be considered a sketch or summary of the idea, suitable for presentation in a lecture or a quick browse. Via negativa: Aquinas held that "we are unable to apprehend (the Divine substance) by knowing what it is. Yet we are able to have some knowledge of it by knowing what it is not." (SCG I.14) Consequently, to understand the Five Ways as Aquinas understood them we must interpret them as negative theology listing what God is not (i. e. not a moved mover, not a caused causer, etc.). It invites logical fallacy to use the statements as positive definitions rather than negative exclusions. Name: Each Way concludes not with "It is proven" or "therefore God exists" etc., but with a formulation that "this everyone understands as God" or "to which everyone gives the name of God" or "this all men speak of as God" or "this being we call God", etc. In other words, the Five Ways do not attempt to prove God exists, they attempt to demonstrate what we call God, which is a subtly different thing. Some commentators state that "He did not write them as demonstrations of God's existence but arguments for something we already accept." Medieval science not epistemology: Demonstration in the medieval theology of Aquinas comes to some extent from Aristotle's Posterior Analytics: text=A demonstration in Aristotle is a syllogism that produces scientific knowledge. Scientific knowledge is knowledge not simply that something is the case, but why it is the case, what causes bring it about. Perhaps we would do better to call it a scientific understanding of the fact known. This means that one may have cognition that something is true which is quite certain without having scientific knowledge
Rhetorical demonstration: In rhetoric, the demonstratio places a person or thing being described "under our eyes, so making it more vivid and present in our minds". Further treatments: In the Question of the Summa theologica: in Article I, Aquinas finds that the existence of God is not self evident to humans. In Article II, he says that the approach of demonstration a posteriori can be used to go trace back to assert the a priori existence of God. Article III (i. e., the Five Ways) is a summary or application of this approach, but not intended to be complete or exhaustive. Fuller arguments are taken up in later sections of the Summa theologiae, and other publications. For example, in the Summa contra gentiles SCG I, 13, 30, he clarifies that his arguments do not assume or presuppose that there was a first moment in time. A commentator notes that Thomas does not think that God could be first in a temporal sense (rather than ontological sense) because God exists outside of time. Terminology: In the Summa theologica presentation, Aquinas deliberately switched from using the term demonstrabile (a logical or mathematical proof) to using probile (an argument or test or proving ground). A more accurate translation would be "The existence of God can be argued for in five ways." That he deliberately switched terms away from a term used for proof indicates a signal of an intent or nuance.

Философиялық

Космологиялық аргументті және, демек, алғашқы үш жолды сынау 18-шы ғасырда философтар Дэвид Юм мен Иммануил Кант арқылы пайда болды. Кант санамыздың шындықтың бастапқы материалдарына құрылым беретінін, сондықтан әлемнің біз тәжірибелейтін және білетін феноменалдық әлемге және біз ешқашан біле алмайтын "өздігінен" әлем – ноуменалдық әлемге бөлінетінін айтты. Космологиялық аргументтер біз тәжірибелейтін нәрседен, яғни феноменалдық әлемнен, шешілген себепке, яғни ноуменалдық әлемге қатысты болғандықтан, ноуменалдық әлем біздің білімімізден тыс жатыр, сондықтан онда не бар екенін біле алмаймыз. Кант сондай-ақ қажетті нәрсе туралы ұғымның дұрыс еместігін және космологиялық аргумент оның дұрыстығын болжайтынын, демек аргументтердің сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді. Юм себеп пен салдарды бөлек деп ұғынуға болатынын, олардың арасында міндетті байланыс жоқ екенін және демек, байқалған салдардан шешілген себепке логикалық қорытынды жасаудың қажеті жоқ екенін дәлелдеді. Юм сонымен қатар жеке элементтердің себептерін түсіндірудің барлық нәрсені түсіндіруге жеткілікті екенін, сондықтан бүкіл шындықтың себебін түсіндірудің қажеті жоқ екенін айтты. 20-шы ғасырдың дін философы Ричард Суинберн өзінің "Жайлық – шындықтың дәлелі" атты кітабында бұл аргументтердің тек жиынтығында ғана күшті екенін, ал жеке-жеке олардың әрқайсысы әлсіз екенін айтты. 20-шы ғасырдың католик дін қызметкері және философы Фредерик Коплстон өзінің көптеген еңбектерін Аквиннің аргументтерін қазіргі заманғы түсіндіруге және кеңейтуге арнады. Соңғы кезде көрнекті томистік философ Эдвард Фезер өзінің "Аквина: Бастаушыларға арналған нұсқаулық" атты кітабында Ричард Докинс, Юм, Кант және көптеген қазіргі заманғы философтардың Аквинаны дұрыс түсінбегенін, осы аргументтерді қазіргі заманғы терминдерге аударудың қиын екенін дәлелдеді. Ол бұл аргументтерді кітабында кеңінен қорғады. Атеист философ Ж.Х. Собель бірінші үш жолға қарсылық білдіріп, тұрақты себептерді қолдау және өмірдің бір мезгілде жүзеге асырылуы туралы ұғымды сынады. Атеист философ Грэм Оппи Эдвард Фезермен болған пікірсайыстарында және жарияланған еңбектерінде осы аргументтерді сынады.

Criticism of the cosmological argument, and hence the first three Ways, emerged in the 18th century by the philosophers David Hume and Immanuel Kant. Kant argued that our minds give structure to the raw materials of reality and that the world is therefore divided into the phenomenal world (the world we experience and know), and the noumenal world (the world as it is "in itself," which we can never know). Since the cosmological arguments reason from what we experience, and hence the phenomenal world, to an inferred cause, and hence the noumenal world, since the noumenal world lies beyond our knowledge we can never know what's there. Kant also argued that the concept of a necessary being is incoherent, and that the cosmological argument presupposes its coherence, and hence the arguments fail. Hume argued that since we can conceive of causes and effects as separate, there is no necessary connection between them and therefore we cannot necessarily reason from an observed effect to an inferred cause. Hume also argued that explaining the causes of individual elements explains everything, and therefore there is no need for a cause of the whole of reality. The 20th century philosopher of religion Richard Swinburne argued in his book, Simplicity as Evidence of Truth, that these arguments are only strong when collected together, and that individually each of them is weak. The 20th century Catholic priest and philosopher Frederick Copleston devoted much of his work to a modern explication and expansion of Aquinas' arguments. More recently the prominent Thomistic philosopher Edward Feser has argued in his book Aquinas: A Beginner's Guide that Richard Dawkins, Hume, Kant, and most modern philosophers do not have a correct understanding of Aquinas at all; that the arguments are often difficult to translate into modern terms. He has defended the arguments in a book at length. Atheist philosopher J. H. Sobel offers objections to the first three Ways by challenging the notion of sustaining efficient causes and a concurrent actualizer of existence. Atheist philosopher Graham Oppy has offered critiques of the arguments in his exchanges with Edward Feser and in his published work.

Халықтық

Биолог Ричард Докинстің "Құдайдың алдамшылығы" атты кітабы бес жолға қарсы пікір білдіреді. Докинстің сөзіне қарағанда, "13 ғасырда Томас Аквинский келтірген бес "дәлел" ештеңеге де дәлел бола алмайды және олардың мәнісіз екені оңай [ ] анықталады". "Неге Құдай бар екеніне күмәнсіз" атты еңбегінде философ Кит Уорд Докинс бес жолды дұрыс түсінбегенін, ал оған жауап ретінде "салалы адам" тәсілін қолданғанын айтады. Мысалы, бесінші жолға қатысты Докинс оны Сағатшы аналогиясымен салыстырып, сынға алады, бірақ Уордтың пікірінше, бұл екі аргумент мүлдем бөлек. Уорд бес жолдың пайдалылығын қорғайды (мысалы, төртінші аргументте ол барлық мүмкін иістер Құдайдың санасында болуы керек екенін, бірақ Құдайдың өзі физикалық емес болғандықтан, иіс сезбейтінін айтады) және олар тек ғаламды рационалды түрде түсіну мүмкіндігі болған жағдайда Құдайдың дәлелі бола алатынын атап көрсетеді. Дегенмен, ол бұл жолдардың Құдайдың қандай болатынын түсінуге көмектесетінін айтады. Шығыс православие теологы Дэвид Бентли Харт Докинстің "Құдайдың алдамшылығы" кітабында Тома Аквиннің "Бес жолы" туралы бірнеше бетке арнағанын, бірақ оларды түсіндіретін ежелгі және орта ғасырлық ой-сананың маманына жүгінгенін еске алмайтынын айтады. Нәтижесінде, ол Бес жолды Томастың Құдайға сенуіміздің толық себебі деп қате түсінген, сондай-ақ олардың әрқайсысының логикасын және ең негізгі деңгейін бұрмалаған. Харт Докинстің Аквиналық аргументтерге қатысты көзқарасы туралы былай деді: Мысалы, бастапқы және екінші себептілік арасындағы схоластикалық айырмашылықты білмегендіктен, [Докинс] Томастың "алғашқы себеп" туралы айтқанының үздіксіз уақыт тізбегіндегі жеке себептердің бастапқы уақыттық себебіне қатысты деп ойлады. Ол Томастың логикасы ғаламның уақыт бойынша басталуын талап етеді деп ойлады, бірақ Томас бұл туралы нақты және қайта-қайта айтқан жоқ. Ол Томастың жалпы табиғи мақсаттылықтан жасаған аргументін табиғаттағы "ақылды жобалау" аргументімен шатастырды. Ол Томастың әмбебап "қозғалыс" туралы дәлелі тек кеңістіктегі физикалық қозғалысқа, "жергілікті қозғалысқа" қатысты деп ойлады, ал шын мәнінде ол күштен әрекетке онтологиялық қозғалыс еді. Ол Томастың трансценденттік кемелділік дәрежелері туралы аргументін сандық шаманың дәрежелері туралы аргументпен шатастырды, ал сандық шаманың кемелді сомасы болуы мүмкін емес. (Шынында соңғы екеуі қазіргі адамдарға қиын болуы мүмкін, бірақ ол бәрібір сұраған болар еді.)

Biologist Richard Dawkins' book The God Delusion argues against the Five Ways. According to Dawkins, "[t]he five 'proofs' asserted by Thomas Aquinas in the thirteenth century don't prove anything, and are easily [ ] exposed as vacuous." In Why there almost certainly is a God: Doubting Dawkins, philosopher Keith Ward claims that Dawkins mis stated the five ways, and thus responds with a straw man. For example, for the fifth Way, Dawkins places it in the same position for his criticism as the Watchmaker analogy when in fact, according to Ward, they are vastly different arguments. Ward defended the utility of the five ways (for instance, on the fourth argument he states that all possible smells must pre exist in the mind of God, but that God, being by his nature non physical, does not himself stink) whilst pointing out that they only constitute a proof of God if one first begins with a proposition that the universe can be rationally understood. Nevertheless, he argues that they are useful in allowing us to understand what God will be like given this initial presupposition. Eastern Orthodox theologian David Bentley Hart says that Dawkins "devoted several pages of The God Delusion to a discussion of the 'Five Ways' of Thomas Aquinas but never thought to avail himself of the services of some scholar of ancient and medieval thought who might have explained them to him As a result, he not only mistook the Five Ways for Thomas's comprehensive statement on why we should believe in God, which they most definitely are not, but ended up completely misrepresenting the logic of every single one of them, and at the most basic levels." Hart said of Dawkins treatment of Aquinas' arguments that:
Not knowing the scholastic distinction between primary and secondary causality, for instance, [Dawkins] imagined that Thomas's talk of a "first cause" referred to the initial temporal causal agency in a continuous temporal series of discrete causes. He thought that Thomas's logic requires the universe to have had a temporal beginning, which Thomas explicitly and repeatedly made clear is not the case. He anachronistically mistook Thomas's argument from universal natural teleology for an argument from apparent "Intelligent Design" in nature. He thought Thomas's proof from universal "motion" concerned only physical movement in space, "local motion," rather than the ontological movement from potency to act. He mistook Thomas's argument from degrees of transcendental perfection for an argument from degrees of quantitative magnitude, which by definition have no perfect sum. (Admittedly, those last two are a bit difficult for modern persons, but he might have asked all the same.)"