Солтүстік-батыс Британдық Колумбияның Нисга’а тілі
Nisga'a language
Ниска’а тілі – Британдық Колумбияның солтүстік-батысындағы халық тілі. Цимшиан тілдер тобына жатады, Gitxsan тілімен тығыз байланысты. Тіл туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ Колумбиясының солтүстік-батысындағы цимшиан тілі
Tsimshianic language of northwestern British Columbia
Нисгаа (Nisg̱aa, Nass, Nisgha, Nishka, Niska, Nishga, Nisqaa) – Британ Колумбиясының солтүстік-батысындағы халық тілі. Ол цимшиан тілдер тобына жатады, бірақ кейбір нискаалар бұл терминнің жағалау цимшиан тіліне артықшылық беретініне қарсы. Нисгаа тілі гитксан тіліне өте жақын. Шындығында, көптеген тіл білімі мамандары нисгаа және гитксан тілдерін бір насс-гитксан тілінің диалектілері деп есептейді. Алайда, екі тайпаның саяси ажырауына байланысты олар әртүрлі тілдер ретінде қарастырылады.
Nisga’a (also Nisg̱a’a, Nass, Nisgha, Nishka, Niska, Nishga, Nisqa’a) is an indigenous language of northwestern British Columbia. It is a part of the language family generally called Tsimshianic, although some Nisga'a people resent the precedence the term gives to Coast Tsimshian. Nisga’a is very closely related to Gitxsan. Indeed, many linguists regard Nisga’a and Gitksan as dialects of a single Nass–Gitksan language. The two are generally treated as distinct languages out of deference to the political separation of the two groups.
Тарих және қолданылуы
Британ Колумбиясының басқа да алғашқы халықтарының тілдері сияқты, нисгаа тілі де құрып кетуге жақын тіл. 2018 жылғы Б.К. алғашқы халықтарының тілдерінің жағдайы туралы есепте 6 113 халқының ішінде 311 еркін сөйлейтін және 294 белсенді тіл үйренуші тіркелген. Англикандық миссионер Джеймс Бенджамин МакКаллах нисгаа тілінде алғашқы тілдік жұмыстар жүргізіп, 1890 жылы жарық көрген Киелі кітаптың және Ортақ дұға кітабының бөлімдерін аударды, сондай-ақ 1897 жылы студенттерге арналған нисгаа тілінің бастауыш оқулығын дайындады. Бұл материалдарды Христиандық білімді тарату қоғамы (SPCK) басып шығарды. Олардың ішінде Киелі кітаптың кейбір үзінділері де болды. Нисгаа тілінің маңызды құжаттарының бірі – Брюс Ригсби мен Лонни Хиндлдің 1973 жылы "Journal of Northwest Anthropology" журналының 7-томы, 1-шы санында жарияланған "Гитксан тілінің қысқаша практикалық сөздігі". Осы сөздікте Ригсби нисгаа тілі үшін бүгінде кеңінен қолданылатын қарапайым әліпби жасады.
Like almost all other First Nations languages of British Columbia, Nisga’a is an endangered language. In the 2018 Report on the Status of B. C. First Nations Languages, there were 311 fluent speakers and 294 active language learners reported in a population of 6,113. Anglican missionary James Benjamin McCullagh conducted much early linguistic work in Nisga’a, preparing translations of parts of the Bible and Book of Common Prayer published in 1890, as well as a Nisga’a primer for students published in 1897. These were published by the Society for Promoting Christian Knowledge (SPCK). These items included some portions of Scripture. Other notable documentation of the Nisga'a language include 'A Short Practical Dictionary of the Gitksan Language' compiled by Bruce Rigsby and Lonnie Hindle, published in 1973 in Volume 7, Issue 1 of Journal of Northwest Anthropology. In this dictionary, Rigsby created a simple alphabet for Nisga'a that is widely used today.
Қайта жаңғырту жұмыстары
2012 жылдың қаңтар айында iPhone және iPad үшін Nisga’a қосымшасы тегін шығарылды. Жақында бұл қосымша Android құрылғыларында да қолдануға қолжетімді болды. Nisga’a қосымшасы – бұл екі тілді сөздік және First Voices дерекқорында сақталған сөз тіркестерінің жинағы. Ресурстарға аудио жазбалар, суреттер мен бейнелер кіреді. 1990 жылдан бері, Алғашқы халықтар мұрасы тіл және мәдениет кеңесі Алғашқы халықтардың тілдерін, өнерлерін және мәдениеттерін қайта жандандыруға қолдау көрсетіп келеді. Нисгаа тілін жаңғырту жобаларын қоса алғанда, түрлі жобаларды қолдау үшін барлығы 20 миллион доллар бөлінді. 2003 жылы First Voices веб-сайты құрылды, ол тілдік құжаттаманы, тілдерді оқытуды және жандандыруды қолдау үшін онлайн тілдік мұрағат қызметін атқарады. Nisga’a First Voices қауымға ашық қолжетімді. Веб-сайттағы ақпаратты Wilp Wilx̱o'oskwhl Nisg̱a'a институты басқарады. Ресурстарға әліпби, онлайн сөздік, сөзжұмбақ, әндер, әңгімелер және дыбыстар, суреттер мен бейнелермен жабдықталған интерактивті онлайн ойындар кіреді. Nisga’a қауымдастығының First Voices порталында барлығы 6092 сөз және 6470 сөз тіркесі сақталған. Жақында «Нисгаа тілін, егемендігін және дәстүрлі ою-өрнек білімі арқылы жерге негізделген білімді дамыту» (RNL) атты жоба Британ Колумбия университетінің Нисгаа профессоры Эми Парент және Laxgalts’ap ауылдық үкіметінің бірлескен еңбегімен басталды. Жоба бірнеше жылға созылады және Нисгаа тіліндегі дәстүрлі білімді виртуалды шындық технологиясымен үйлестіруді мақсат етеді.
In January 2012, a Nisga’a app for iPhone and iPad was released for free. Recently, the app was made available for use on Android. The Nisga'a app is a bilingual dictionary and phrase collection archived at the First Voices data base, resources include audio recordings, images and videos. Since 1990, the First Peoples' Heritage Language and Culture Council has been providing support to revitalize First Peoples' language, arts and cultures. A total of $20 million has been distributed to support various projects, including revitalization of Nisga'a language. In 2003, First Voices website, an online language archive was created to support language documentation, language teaching, and revitalization. The Nisga'a First Voices is publicly accessible. Information on the website is managed by the Wilp Wilx̱o'oskwhl Nisg̱a'a Institute. Resources include alphabets, online dictionary, phrasebook, songs, stories, and interactive online games with sounds, pictures and videos. A total of 6092 words and 6470 phrases have been archived on the Nisga'a Community Portal at First Voices. A recent project called “Raising Nisga’a Language, Sovereignty, and Land Based Education Through Traditional Carving Knowledge” (RNL) was started by Nisga’a professor Amy Parent at University of British Columbia working with and the Laxgalts’ap Village Government. It will run over several years and aims to combine virtual reality technology with traditional knowledge in Nisga'a.