Кіріспе

Ықтималдық функциясы
Математикада, әсіресе үлкен ауытқулар теориясында, жылдамдық функциясы – сирек кездесетін оқиғалардың ықтималдықтарын бағалауға қолданылатын функция. Мұндай функциялар үлкен ауытқу принциптерін формулирлеу үшін пайдаланылады. Үлкен ауытқу принципі ықтималдықтар тізбегі үшін сирек оқиғалардың асимптотикалық ықтималдығын анықтайды. Жылдамдық функциясы шведтік ықтималдық зерттеушісі Харальд Крэмердің құрметіне Крэмер функциясы деп те аталады.

Бірегейлігі

Жоғарыдағы жалпы шеңбердің шамалы абстрактілі сипатын ескере отырып, жылдамдық функциясы бірегей бола ма деген сұрақ туындайды. Шындығында, солай: егер X кеңістігіндегі (μδ) δ>0 ықтималдық шараларының тізбесі екі жылдамдық функциясы I және J үшін үлкен ауытқу принципін қанағаттандырса, онда барлық x ∈ X үшін I(x) = J(x) болады.

Экспоненциалды тығыздық

Егер өлшемдер жеткілікті жылдамдықпен жинақталса, әлсіз үлкен ауытқу принципін күштіге айналдыруға болады. Егер жоғарғы шектеме F жинақ жиынтықтары үшін орындалса және (μδ)δ>0 өлшемдер тізбегі экспоненциалды түрде тығыз болса, онда жоғарғы шектеме F жабық жиынтықтары үшін де орындалады. Басқаша айтқанда, экспоненциалды тығыздық әлсіз үлкен ауытқу принципін күштіге айналдыруға мүмкіндік береді.

Тарих және негізгі дамуы

1930-шы жылдары швед математигі Харальд Крамердің тәуелсіз және бірдей үлестірілген (i. i. d.) кездейсоқ шамалар тізбесін зерттеуімен жылдамдық функциясы туралы түсінік пайда болды. Атап айтқанда, масштабтау мәселелерін қарастырғанда, Крамер орташа шаманың таралу қасиеттерін n→∞ болғанда зерттеді. Ол Xn таралуының құйрықтары e−nλ(x) экспонентасымен ыдырайтынын анықтады, мұнда λ(x) коэффициенті кумулянтты тудыратын функцияның Лежандр-Фенхель түрлендіруі (яғни, дөңес конъюгаты) болып табылады. Осы себепті бұл λ(x) функциясы кейде Крамер функциясы деп аталады. Осы мақалада анықталған жылдамдық функциясы – бұл Крамердің аталған түсінігінің кеңейтілген жалпыламасы, ол кездейсоқ шаманың күй кеңістігіне қарағанда, ықтималдық кеңістігінде көбірек абстрактілі түрде анықталған.