Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахо – Африка мүйізіне тән кушит этносы. Олар Эритрея мен Эфиопияның солтүстік бөлігінің кең аумақтарында қоныстанған және сахо тілінде сөйлейді.
Cushitic ethnic group native to the Horn of Africa
The Saho are a Cushitic ethnic group who inhabit large sections of Eritrea and northern Ethiopia. They speak Saho as a mother tongue.
Этностық және әлеуметтік құрылым
Абдулкадер Салех Мохаммадтың айтуынша, сахо тайпасының көпшілігі (афарлар мен сомалилер сияқты) өз этникалық тегіне алғашқы көзқараспен қарайды және араб иммигранттарынан тарағанмын деп есептейді; бұл оларға Мұхаммедтің әулетімен байланыс орнатуға және өз тарихын Таяу Шығыс тарихымен байланыстыруға мүмкіндік береді. Қоғамдық құрылым әкелік және иерархиялық болып табылады, қоғам тайпалар, рулар және отбасылар бойынша тік құрылымда ұйымдастырылған. Тайпа (мела, кишо немесе кабила) кіші тайпаларға (гайша, харак немесе аре) немесе руларға (дик немесе аре) бөлінеді, бірақ бұл екі ұғым әрқашан нақтырақ ажыратылмайды, және олар ең маңызды деңгейлер болып табылады, себебі олар жеке адамның "тегін немесе шығуын" көрсетеді. Әулеттік тегі кем дегенде 30-40 буынға дейін жадта сақталады. Сондай-ақ заңдар мен әдет-ғұрыптар жадта сақталып, айтылады, ал туыстық байланыс осы дәстүрлерде маңызды рөл атқарады, бұл рулық және этникалық үйдестіктің бастапқы екенін тағы да көрсетеді.
According to Abdulkader Saleh Mohammad, most of the Saho (like the Afar and the Somali) have a primordial view of their own ethnicity, and claim to be descended from Arabian immigrants; this in turn allows for an identification with the family of Muhammad, and for an association of their history with that of the Near East. The societal structure is patrilineal and hierarchic, with society vertically organized in tribes and clans and families. The tribe (meela, kisho, or qabila) is organized into sub tribes (gaysha, harak, or are) or clans (dik or are), but these two concepts are not always clearly distinguished, which are the most important strata because they indicate an individual's "personal descent or origin". Family descent is memorized going back at least 30 or 40 generations. Also memorized and narrated are laws and customs, and consanguinity plays an important role in these traditions, indicating again the primordial quality of tribal and ethnic identity.
Экономика
Сахо халқының көп бөлігі мал шаруашылығымен айналысады, сонымен қатар кейбір егіншілікпен де шұғылданады, бірақ аздаған топтары тұрақты егіншілер болып табылады.
Most Saho are pastoralists that also engage in some agriculture but a few groups are settled farmers.
Демография
Сахо халқының жалпы саны әртүрлі мәліметтердің келіспеуіне байланысты белгісіз. Дегенмен, сахолардың көп бөлігі Эритреяда тұрады. 2015 жылғы есеп бойынша, жалпы саны 250 000-нан 650 000-ға дейін жетеді. Сахо халқын қолдайтын ұйымдардың мәліметінше, 2016 жылы Эритреядағы сахолардың саны шамамен 206 000 болған. 2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, сахолар Эритрея халқының шамамен 4% құрайды. 2012 жылғы бағалау бойынша, Эфиопияда сахо тілінде сөйлейтін халықтың саны 37 000 адамды құрады. Ethnologue мәліметінше, 2015 жылы сахо тілінде сөйлейтін адамдардың жалпы саны шамамен 220 000 болған. Олардың көпшілігі Эритреяда, ал қалғаны Эфиопияда тұрады. Эритрея ішінде сахолар негізінен Оңтүстік және Солтүстік Қызыл теңіз аймақтарында қоныстанған. Сахо тілі Афар және Сомали тілдерімен тығыз байланысты. Көптеген сахо халқы Джеберти (тигрин тілді мұсылмандар) және Тигре сияқты басқа мұсылман тайпаларымен араласып, нәтижесінде олардың тілдерін қабылдаған.
The total population of the Saho is unclear due to conflicting figures. However, most Saho reside in Eritrea. According to a 2015 estimate, the total population ranges anywhere from 250,000 to 650,000. According to Saho advocacy groups, they estimated that the population of Sahos in Eritrea was about 206,000 in 2016. The Saho represent about 4% of the population of Eritrea as of 2021. A 2012 estimate placed the Saho speaking population of Ethiopia at 37,000. According to Ethnologue, there are approximately 220,000 total Saho speakers as of 2015. Most are concentrated in Eritrea with the remainder inhabiting Ethiopia. Within Eritrea, the Saho primarily reside in the Southern and Northern Red Sea regions. and is closely related to Afar and Somali. Many Saho people have mingled with other Muslim tribes such as the Jeberti (Tigrinya speaking Muslims) and the Tigre and have as a result adopted those tribes languages.
Дін
Сахо халқының көпшілігі мұсылман. Араб түбегінен келген мистиктер мен саудагерлердің ықпалы артуының нәтижесінде Сахолардың басым бөлігі 13 ғасырға дейін ислам дінін қабылдады. Эфиопияның Тиграй аймағында және Эритреяның Дебуб аймағында Ироб деп аталатын аз ғана христиандар өмір сүреді.
The Saho are predominantly Muslim. Majority of the Saho had adopted Islam by the 13th century due to the growing influence of mystics and traders from the Arabian peninsula. A few Christians, who are also known as the Irob, live in the Tigray region of Ethiopia and the Debub Region of Eritrea.
Әдет-ғұрып құқығы
Сахо халқының әдет-ғұрып заңын қарастыратын болсақ, Сахода мәселе туындағанда олар рахбе деп аталатын жиналыс немесе кеңес шақырады. Мұндай жиналыстарда Сахо халқы су, жайылым немесе жерге қатысты мәселелерді, рулық дауларды қалай шешуге және осы қиындықтарды қалай жеңілдетуге болатынын талқылайды. Келісімге жету үшін бұл көрші тайпалармен немесе этностық топтармен, сондай-ақ кіші рулармен де талқыланады. Осы жиналысқа білікті өкіл сайланады, ол мадарре деп аталады. Мадарре өз аудиториясына және дауға қатысы бар кіші руларға немесе тайпаларға аргументтер келтіріп, оларды өз жағына көндіруге тырысады. Бұл мәселе рудың немесе тайпаның даналарымен, ақсақалдарымен, укалмен талқыланады. Екі адамның арасындағы ұсақ-түйек дауларда, олардың бірі өз шағымдарын укалға жеткізеді, ал ол өз кезегінде дауды шешу үшін шимағали немесе делдалдар тағайындайды.
Regarding the customary law of the Saho, when there is an issue the Saho tend to call for a meeting or conference which they call rahbe. In such a meeting the Saho people discuss how to solve issues related to water, pasture or land, clan disputes and how to alleviate these problems. This is also discussed with neighboring tribes or ethnic groups and sub clans to reach a consensus. A skilled representative is chosen for this meeting, this representative is called a madarre. A madarre brings forth arguments to his audience and sub clans or tribes who are involved and tries to win them over. This is discussed with clan or tribal wise men or elders, ukal. On smaller scale conflicts between 2 individuals, one of the 2 takes their grievances to the ukal, they in turn appoint shimagale or mediators for the dispute.