Кіріспе

Матабеле патшалығындағы жер және кен концессиясы

Тати концессиясы – Матабеле патшалығының батыс шекаралық аймағында құрылған жер және кен пайдалануға берілген құқық. Бұл концессия бастапқыда Матабеле патшасы Лобенгула, Мзиликазидің ұлы, оны алтын мен қару-жарақ алмастырып, сэр Джон Суинбернге берген. 1893 жылдан бастап ол Бечуаналэнд протектораты деп аталған аумақпен басқарылды, бірақ 1911 жылғы №2 жарлық арқылы Бечуаналэнд жоғары комиссары оны ресми түрде оған қосты. Оны жергілікті әділет судьясы басқарды. Бұл аймақтың ірі қаласы – Францистаун, қазір Ботсвананың маңызды елді мекендерінің бірі.

Хронологиясы

1864: Еуропалықтар Тати өзені аймағында (Тати алтын кен орындары) алтынды тапты, бұл кезде ол Матабеле патшалығының бір бөлігі болған. 1870: Сэр Джон Суинберннің «Лондон және Лимпопо» тау-кен компаниясына концессия берілді. 1880: Жылдық төлемді төлемегендіктен концессия күшін жойды, және оның орнына Даниал Фрэнсис, Сэмюэл Говард Эдвардс (1827–1922) және басқалар құрған «Солтүстік жарық» тау-кен компаниясына концессия берілді.

Тарих

Тати концессиялар лимитті сэр Джон Суинберн, Матабеле патшасы Мзиликазе ұлы Лобенгуламен келісімге келгеннен кейін құрылды. Осы келісім бойынша Лобенгула мен Матабеле алтын мен қару-жарақ алды, ал олар Батыс Матабелеленд аймағындағы жерді кендеу және иелену құқықтарын берді. 1896 жылы британ үкіметі де оларға заңды құжаттарда қолдану үшін өздерінің кіріс маркаларын шығаруға рұқсат берді. 1914 жылы компания қаржылық қиындықтарға тап болды және жерінің көп бөлігін Tati Company Limited деген мұрагер компанияға сатты. Бұл компания бастапқыда Ұлыбританияда тіркелген, бірақ қазір Ботсванада орналасқан. Тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа иелері Серсесе Хама басшылығымен Ботсвана үкіметімен кеңпейілді жер келісімдерін жасады. Осы келісімдерге сәйкес Францистаундағы барлық дамытылмаған жерлер мен компанияның көптеген ауылшаруашылық жерлері Ботсвана халқының, әсіресе мүмкіндігі шектеулі азаматтардың игілігі үшін үкіметке сыйға тартылды немесе номиналды құнға сатылды. Осының нәтижесінде қазіргі заманғы дамыған Францистаун қаласы құрылды. Бұл келісімдер 1974 жылы компанияның минералдық құқықтарын үкіметке номиналды құнға сатып алу туралы келісіммен жалғасты. Барлық минералдық құқықтар мемлекеттің меншігінде, және бұл бүкіл елдегі қалыпты жағдай.