Берти Эйхерн: Ирландияның бұрынғы таоисегінің өмірбаяны мен саяси мансабы

Кіріспе

1997 жылдан 2008 жылға дейін 11-ші Taoiseach Бартоломеу Патрик "Берти" Ахерн (туған 12 қыркүйек 1951) – 1997 жылдан 2008 жылға дейін Taoiseach қызметін атқарған, 1994 жылдан 2008 жылға дейін Fianna Fáil партиясының басшысы, 1994 жылдан 1997 жылға дейін оппозиция басшысы, 1994 жылдың қарашасынан желтоқсанына дейін Танаист және өнер, мәдениет және Gaeltacht министрі, 1992 жылдан 1994 жылға дейін Fianna Fáil партиясының жетекші орынбасары, 1993 жылдың қаңтарында өнеркәсіп және сауда министрі, 1991 жылдан 1994 жылға дейін қаржы министрі, 1987 жылдан 1991 жылға дейін еңбек министрі, 1982 жылдың наурызынан 1982 жылдың желтоқсанына дейін үкімет басшысы және Қорғаныс министрлігінің мемлекеттік министрі, 1986 жылдан 1987 жылға дейін Дублиннің лорд-мэрі. Ол 1977 жылдан 2011 жылға дейін Teachta Dála (TD) болып қызмет етті. 1994 жылы Ахерн Fianna Fáil партиясының алтыншы басшысы болып сайланды. Ахерннің басшылығымен Fianna Fáil үш коалициялық үкіметке жетекшілік етті. Ахерн Эмон де Валерадан кейін ең ұзақ қызмет еткен екінші Taoiseach. Ахерн 2008 жылдың 6 мамырында Махон трибуналында жарияланған мәліметтерден кейін Taoiseach лауазымынан кетті, ал оның орнына Қаржы министрі Брайан Коуэн келді. 2012 жылы Махон трибуналы Ахерн сыбайлас жемқорлыққа қатысқан жоқ екенін анықтады, бірақ ол құрылыс салушылардан ақша алғанын және трибунал оның осы төлемдерге берген түсіндірмелеріне сенбегенін мәлімдеді. Fianna Fáil трибунал тарапынан "ар-ұятсыз мінез-құлық" көрсеткен саясаткерлерді партиядан шығаруды ұсынды, бірақ Ахерн шығару туралы ұсыныс қарастырылмас бұрын партиядан кетіп қалды. 2016 жылдың қарашасында Fianna Fáil Ахернге партияға қайта қосылу мүмкіндігі берілгенін хабарлады. Ол 2023 жылдың ақпан айында қайтадан партияға қосылды. Оның басқа төрт баласы – Морис, Кэтлин, Ноэль және Айлин. Оның анасы да шаруалық отбасынан шыққан және Корк округінің батысындағы Кастелдонованның жанында туған. Ахерннің әкесі Кон бастапқыда Корк округінен Дублинге 1930 жылдардың басында дін қызметкері болу үшін оқуға кеткен, бірақ Винсент орденінде оқуын аяқтамаған. Ахерн Драмкондрадағы Сент-Патрик ұлттық мектебінде және Уайтхоллдағы Сент-Айдан христиан бауырластарында білім алған. Ол үшінші деңгейдегі білімін Дублин технология институтының бөлігі болған Ратминс сауда колледжінде алған. Ахерн өзінің өмірбаянында немесе басқалардың өмірбаянында Дублин университетінде және Лондон экономика мектебінде білім алғанын айтқан, бірақ екі университетте де Ахерннің студент болғанын көрсететін ешқандай жазба жоқ. Кейін ол Дублиндегі Mater ауруханасының есеп бөлімінде жұмыс істеді. Ахерн спорттың жанкүйері және оны жақсы көреді. Ол Дублин GAA командасын қолдайды және Крок Паркте Дублиннің матчтарын тамашалайды. Ол сондай-ақ «Манчестер Юнайтед» футбол клубының жанкүйері және Олд Траффордтағы матчтарға, ал Лансдаун Роудтағы регби матчтарына қатысады. Ол 2001 жылы RTÉ Two арнасының «The Premiership» бағдарламасында сарапшы ретінде пайда болды.

11th Taoiseach from 1997 to 2008

Bartholomew Patrick "Bertie" Ahern (born 12 September 1951) is an Irish former Fianna Fáil politician who served as Taoiseach from 1997 to 2008, Leader of Fianna Fáil from 1994 to 2008, Leader of the Opposition from 1994 to 1997, Tánaiste and Minister for Arts, Culture and the Gaeltacht from November 1994 to December 1994, Deputy Leader of Fianna Fáil from 1992 to 1994, Minister for Industry and Commerce in January 1993, Minister for Finance from 1991 to 1994, Minister for Labour from 1987 to 1991, Government Chief Whip and Minister of State at the Department of Defence from March 1982 to December 1982 and Lord Mayor of Dublin from 1986 to 1987. He served as a Teachta Dála (TD) from 1977 to 2011. In 1994, Ahern was elected the sixth Leader of Fianna Fáil. Under Ahern's leadership, Fianna Fáil led three coalition governments. Ahern is the second longest serving Taoiseach, after Éamon de Valera. Ahern resigned as Taoiseach on 6 May 2008, in the wake of revelations made in Mahon Tribunal, and was succeeded by Minister for Finance Brian Cowen. In 2012, the Mahon Tribunal found that Ahern, while not judged corrupt, had received money from developers and the Tribunal disbelieved his explanations of those payments. Fianna Fáil proposed to expel politicians censured by the tribunal for "conduct unbecoming", but Ahern resigned his membership prior to the expulsion motion being moved. In November 2016, Fianna Fáil announced that it had given Ahern the option of rejoining the party. He rejoined in February 2023. The other four children are Maurice, Kathleen, Noel and Eileen. His mother also came from a farming background and was from near Castledonovan, west County Cork. Ahern's father, Con, initially left County Cork and went to Dublin in the early 1930s to train for the priesthood, but did not complete his studies with the Vincentian order. Ahern was educated at St. Patrick's National School, Drumcondra and at St. Aidan's Christian Brothers, Whitehall. He received his third level education at the College of Commerce, Rathmines, part of the Dublin Institute of Technology. Ahern has claimed or it has been claimed by others in circulated biographies that he was educated at University College Dublin and the London School of Economics, but neither university has any records that show Ahern was ever one of their students. He subsequently worked in the Accounts Department of the Mater Hospital, Dublin. Ahern is an enthusiastic and vocal fan of sport. He is a supporter of Dublin GAA and attends Dublin matches in Croke Park. He also supports Manchester United F. C. and attends matches at Old Trafford and rugby matches at Lansdowne Road. He appeared as a pundit on RTÉ Two's The Premiership programme in 2001.

Алғашқы саяси мансап

Ахерн алғаш рет 1965 жылы «Фианна Фейл» партиясының сайлау науқанына қатысып, Драмкондрада сайлау плакаттарын ілу үшін шам бағаналарына көтерілді. Науқан барысында Ахерн өзінің саяси ұстазы және болашақ Таоиш, Чарльз Хаухимен танысты. Ахерн 17 жасында «Фианна Фейл» партиясының мүшесі болды, ал 1969 жылғы жалпы сайлауда өз сайлау округіндегі сайлау науқанына көмектесті. Ахерн алғаш рет 1977 жылғы жалпы сайлауда үміткер болып түсті, сол кезде «Фианна Фейл» партиясы 20 орындық көпшілікпен соңғы бір партиялық үкіметті құрды, бұл партия тарихындағы ең ірі көрсеткіш болды. Ахерн жаңа құрылған Дублин Финглас сайлау округінде 4000 бірінші басымдық дауысын алып, басқа кандидаттардан дауыс ауысу арқылы сайланды. 1979 жылғы жергілікті сайлауда ол Кабра Шығыс–Финглас Батыс жергілікті сайлау аймағы (LEA) үшін Дублин корпорациясына сайланды. Кейін ол 1991 жылғы жергілікті сайлауға дейін Солтүстік Ішкі қалалық LEA-ға ауысты. Келесі сайлауларда Ахерн елдегі ең көп дауыс жинағандардың біріне айналды. Дублин Орталық сайлау округінде Ахерн былай сипатталды:
Тейхта Дала (TD) ретіндегі алғашқы жылдары Ахерн көзге түспейтін, бірақ амбициялы депутат болды. 1979 жылы сайлау округінің әріптестері Чарльз Хаухи мен Джордж Колли партия басшысы және Таоиш лауазымы үшін күрескен кезде, Ахерн Хаухиді қолдаған деп есептеледі. Ахерн 1970-ші жылдардың ортасында Хаухимен бірге денсаулық сақтау комитетінде жұмыс істеген. Хаухи жеңіске жеткеннен кейін Ахерн Үкіметтің Бас қамшысының көмекшісі болып тағайындалды. 1980 жылы Бас қамшы Шон Мурдың ауруына байланысты ол, іс жүзінде, осы лауазымды атқарды. Ахерн 1981 және 1982 жылдардағы үш жалпы сайлауда жеке дауысын арттырды, тіпті бұрын Таоиштік лауазымға үміткер болған Джордж Коллиден де көп дауыс жинады. 1982 жылы қысқа мерзімге созылған «Фианна Фейл» үкіметінде Ахерн Үкіметтің Бас қамшысы қызметін атқарды. Содан кейін «Фианна Фейл» партиясы бес жылға оппозицияға кетті. Осы кезеңде Ахерн «Фианна Фейл» партиясының Еңбек жөніндегі өкілі болды. 1986 жылы ол Дублиннің лорд-мэрі болды. Ол қызмет еткен кезеңде Дублин мыңжылдық фестивалін ұйымдастырды.

Ahern first became involved in a Fianna Fáil by election campaign in 1965, climbing lamp posts to hang election posters in Drumcondra. During the campaign, Ahern met his political mentor and future Taoiseach, Charles Haughey. Ahern became a member of Fianna Fáil at the age of 17, and in the 1969 general election he assisted with the election campaign in his constituency. Ahern first ran for office during the landslide 1977 general election when Fianna Fáil formed the last single party majority government with a 20 seat Dáil majority, the largest ever. Ahern received 4,000 first preference votes in the newly created Dublin Finglas constituency and was elected with transfers from other candidates. He was elected to Dublin Corporation at the 1979 local elections for the Cabra East–Finglas West local electoral area (LEA). He later switched to the North Inner City LEA before standing down before the 1991 local elections. In subsequent elections Ahern became one of the highest vote getters in the country. In his Dublin Central constituency, Ahern was described as:
During his first years as a Teachta Dála (TD), Ahern was an anonymous backbencher, but did display ambition. In 1979, when Charles Haughey and George Colley, both constituency colleagues, fought a divisive battle for the position of party leader and Taoiseach, Ahern is believed to have backed Haughey. Ahern had served on a health committee with Haughey in the mid 1970s. Following Haughey's victory, Ahern was appointed Assistant Government Chief Whip. In 1980, due to the illness of the actual Chief Whip, Seán Moore, he was effectively running the office. Ahern increased his personal vote in all three general elections of 1981 and 1982, even out polling his running mate, George Colley, previously a candidate for Taoiseach. In the short lived Fianna Fáil government of 1982, Ahern served as Government Chief Whip. Fianna Fáil were then consigned to the opposition benches for five years. During this period Ahern became Fianna Fáil Spokesperson on Labour. In 1986, he became Lord Mayor of Dublin. During his tenure, he organised the Dublin Millennium festival.

Еңбек министрі

1987 жылы «Фианна Фейл» азшылық үкімет ретінде билікке оралды. Ахерн Еңбек министрі болды, бұл маңызды лауазым деп есептелмеді. Келесі жылдары министрлік Ирландияның қиын жағдайдағы экономикасын жандандыруда маңызды рөл атқарды. Үкімет атынан Берти Ахерн кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасындағы алғашқы ұлттық жалақы келісімін, Ұлттық жаңару бағдарламасын жүзеге асырды. Бұл және одан кейінгі ұлттық жалақы келісімдері «Ирландия моделі» деп аталды және бірқатар еуропалық елдер тарапынан қабылданып, қолданысқа енгізілді. 1989 жылы Хауги мерзімінен бұрын жалпы сайлауды жариялады. «Фианна Фейл» орын жоғалтып, Прогрессивті демократтармен коалициялық үкімет құруға мәжбүр болды. Ахерн 26-шы Дайл үкіметінде Еңбек министрі лауазымын сақтап қалды. 1990 жылы Ахерн Экономикалық және әлеуметтік прогресс бағдарламасы бойынша келіссөздер жүргізді. 1990 жылы Ахерн өзінің кабинетіндегі әріптесі Брайан Лениханның президенттік науқанына басшылық етті. Бұл Ахерннің ең сәтсіз науқаны болды, себебі жеңілмейтіндей көрінген Ленихан Еңбек партиясының үміткері Мэри Робинсоннан жеңіліс тапты. Ахерн президенттік сайлауда жеңілген алғашқы «Фианна Фейл» президенттік науқанының басшысы ретінде қысқа мерзімде беделін жоғалтты. 1991 жылы «Фианна Фейл» – Прогрессивті демократтар үкімет бағдарламасы қайта қарастырылды. Ахерн осы келіссөздерде де маңызды рөл атқарды. Оның қатысуы Хаугиді Ахерн туралы ойын айтуға итермеледі:

Қаржы министрі

1991 жылдың қараша айында сол кездегі Қаржы министрі Рейнольдс Хоухиге қарсы көшбасшылыққа талас жасады. Аерн Хоухиді жария түрде қолдады. Талас сәтсіз аяқталып, Рейнольдс және оның қолдаушылары үкіметтен алынды. Одан кейін болған қайта құруда Аерн Қаржы министрі болды. Қаржы министрі қызметін атқарып жүрген кезінде Аерн жеке банктік шотқа ие емес екенін мәлімдеді.

Рейнольдс жеңіске жетті

1992 жылдың басында Чарльз Хоги Таоиш лауазымынан кетті. Хауги және басқалар Ахернді осы лауазымға үміткер болуға ынталандырды. Ол тартынды және бәсекеден бас тартты, Рейнольдс партия басшысы және Таоиш болды. Рейнольдс пен Ахерн арасында Ахерн үкіметте қалып, кейін оның орнын басатын келісім жасалған деп есептеледі. Ахерн мен Майкл Вудс жаңа Рейнольдс кабинетінде қалған жалғыз екі жоғары лауазымды мүше болды, Ахерн өзінің Қаржы министрлігін сақтап қалды. 1992 жылғы жалпы сайлаудан кейін Фианна Фейл Лейбористтік партиямен коалициялық үкімет құрды. Бұл 1994 жылға дейін жалғасты, одан кейін Лейбористтік партия Рейнольдстың Жоғарғы Сот төрағасы кандидатурасына наразылық білдіріп, үкіметтен шықты. Ахерн қысқа мерзімге Лейбористтік партияның басшысы Дик Спрингтің орнын Танайст ретінде басты. Алайда, Фианна Гейл және оппозиция жетекшісі Джон Брутон ұсынған, ал Фианна Фейлдің бұрынғы коалициялық серіктесі – Лейбористтік партия қолдаған сенімсіздік дауысынан кейін үкімет құлады. Рейнольдс Таоиш және Фианна Фейл басшысы лауазымынан кетті. 1993 жылы, Қаржы министрі болып жұмыс істеген кезде Ахерн түрлі кәсіпкерлерден 39 000 фунт стерлинг көлемінде төлемдер алды: толық мәліметтер төменде берілген. Бұл төлемдер 2006 жылға дейін жұртшылыққа белгілі болған жоқ. 1993 жылы сұхбатында Ахерн салық төлемегендер түрмеге жабылатынын айтты. Ол сондай-ақ осы ақша төлемі және 2007 жылдың мамырында бизнесмен Мишель Уоллдан алынған ақша туралы ақпараттар үшін Махон трибуналының күзеуіне ілікті.

Фианна Фейл партиясының басшысы

Аерн Рейнольдстың орнына көшбасшы болды; 1959 жылы Сеан Лемастан бері алғашқы қарсылығы жоқ кандидат. Аерн 1994 жылғы 19 желтоқсанда «Фианна Фейл» партиясының алтыншы басшысы болып сайланды. Лейбористер партиясымен үкімет құру жөніндегі келіссөздер дереу басталды. Коалиция жаңарып, Аернның Taoiseach болуына жол ашылады деп күтілді. Бірақ, Рейнольдсты құлатып жіберген даудың бір қыры туралы Аерн бұрынғыдан көбірек білгені анықталған соң, лейбористер коалициядан шығып, оның орнына «Fine Gael» партиясымен коалиция құруды жөн көрді. Аерн оппозиция көшбасшысы қызметін атқарды. 1997 жылғы жалпы сайлауда «Фианна Фейл» партиясының науқаны Аерннің жеке танымалдығына бағытталды. Сайлау барысында «Фианна Фейл» орындар алса, оның басты коалициялық серіктесі – Прогрессивті демократтар өз орындарының жартысынан астамын жоғалтты. Алайда, лейбористер одан да ауыр үлкен шығынға ұшырады, нәтижесінде «Fine Gael» партиясы билікте қалу үшін қажетті қолдау таба алмады. Аерн тез арада төрт тәуелсіз депутаттың қолдауымен Прогрессивті демократтармен коалициялық үкімет құрды. 1997 жылғы 26 маусымда 45 жасқа толған Аерн В.Т. Косгрейвтен кейінгі ең жас Taoiseach атанды.

Алғашқы басылымдар

Ахерннің бірінші үкіметі алғашқы алты айда бірқатар қиындықтарға тап болды. Біріншіден, Ахерн Дэвид Эндрюсті Қорғаныс министрі және Сыртқы істер министрлігінде мемлекеттік хатшылыққа тағайындауға тырысты. Бұл конституцияға қайшы келеді, себебі бір министр екіншісіне бағынышты бола алмайды. Екіншіден, шілде айында Чарльз Хоуги Маккракен трибуналындағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты куәлік берді, ол бизнесмен Бен Даннен 1,3 миллион ирланд фунт стерлингі (1,7 миллион евро) сыйлық түрінде алғанын растады, бұрын оны жоққа шығарған болатын. Бұл Хоугидің беделіне үкіметке қарағанда зор зиян келтірді. Үшіншіден, Ахерннің Сыртқы істер министрі Рей Беркке қатысты бұрынғы айыптаулар қайта жаңғырды. Бёрк ақырында 30 000 ирланд фунт стерлингі (38 000 евро) көлеміндегі жемқорлық төлем алғанын мойындады және отставкаға кетті. Осы екі мәселе нәтижесінде үкімет Мориарти және Флуд трибуналдарын құрды. Алғашқы алты айдың маңызды оқиғаларының бірі – Солтүстік Ирландияда келіссөздерді қайта бастауға мүмкіндік берген Уақытша ИРА-ның атысты тоқтату режимін жаңаруы болды.

Экономика

Ахерннің бірінші лауазымдық мерзімі Ирландиядағы жоғары экономикалық өсім кезеңі болды, ол «Келттік жолбарыс» деп танылды. Одан кейін 2008–2010 жылдардағы экономикалық дағдарысқа әкелген мүлік бағасының өсуі болды, бұл 2010 жылы мемлекеттің ХВҚ мен ЕО-дан құтқару көмегі сұрауына әкеп соқты. Бірінші мерзімде «Келттік жолбарыс» экономикасының негізгі нәтижесі – өркендеу мен тұрмыс деңгейінің жақсаруы болды. Денсаулық сақтау және көлік салаларында инфрақұрылымды жеткілікті деңгейде қамтамасыз етуде елеулі кемшіліктер болды. Жақсы экономикалық жағдайлар қаржы министрі Чарли Маккривиге бірнеше кең бюджеттерді ұсынуға мүмкіндік берді. 1998 және 1999 жылғы қаржы заңдарында Жоғарғы Шаннон аймағына қатысты пилоттық ауылдық жаңару схемасы үшін арнайы салық жеңілдіктері қарастырылды. Бұл схема кейіннен «Мұра кеңесі» тарапынан «базалық аудит»сіз енгізілгені үшін сынға ұшырады, себебі бұл схема арқылы қолдау көрсетілетін даму деңгейі мен ауқымын анықтауға, дамуға ең қолайлы басымдықтарды анықтауға, Шаннон өзенінің бойын қоса алғанда, арнайы белгіленген аумақтарды стратегиялық тұрғыдан қорғауға, сондай-ақ жаңа құрылыс немесе жөндеу жобаларында тұрақты дизайн мен құрылыс материалдарын пайдалануға ынталандыруға мүмкіндік бермеді. 2008 жылы бұл өсім өзгерді, Ирландия рецессияға түскендіктен 2008 жылға арналған бюджет екі айға ертерек ұсынылды, жұмыссыздық деңгейінің 2008 жылы 5,6%-ға жетеді деп күтілді және құрылыс саласы құлдырады. 2008 жылғы экономикалық өсім де он жылдан астам уақыттың ішіндегі ең төменгі деңгейге жетті.

2002 жылғы жалпы сайлау

28-ші Дэйл өзінің толық мерзімін аяқтады, толық мерзімді аяқтаған екінші ең ұзақ Дэйл атанды. 2002 жылғы 17 мамырда өткен жалпы сайлауда «Фианна Файл» және «Прогрессивті демократтар» коалициясы күшейтілген көпшілік дауыспен қайта сайланды. «Фианна Файл» көпшілік орындарға үміттене бірақ, қажетті 84 орынның үш орынына жетпеді. «Fine Gael» партиясы ауыр жеңіліске ұшырады және көптеген жетекші өкілдерін жоғалтты. Коалициялық үкімет «Фианна Файл» және сегіз «Прогрессивті демократтар» депутатынан тұра отырып, қайтадан билікке оралды. Бұл 1969 жылы Джек Линчтің үкіметінен бері үкіметтің қайта сайлануының алғашқы жағдайы болды.

Екінші мерзім (2002-2007)

Көп ұзамай халықаралық және Ирландия экономикасының төмендеуіне байланысты қаржылық қысқартулар қажеттігі туралы хабарлама тараған кезде дау туды. Бұл, сайлау кампаниясы кезінде «Фианна Фейл» партиясының берген уәдесіне қайшы келді, онда Қаржы министрі Маккриви бірнеше рет «ешқандай жасырын немесе басқа да қысқартулар жоспарланбаған» деген еді. Үкімет, әсіресе Ирак соғысы мәселесінде (төменде қараңыз) халыққа жалған айтқандығы үшін айыпталды. Үкіметке деген халықтың сенімі сауалнамаларда күрт төмендеді, ал Ахерннің танымалдығы ең төменгі деңгейге жетті. 2002 жылғы үкіметтің күн тәртібіндегі тағы бір маңызды мәселе – «Ницца 2» деген атпен белгілі 2002 жылғы референдум, ол Ницца шартын қабылдауға жасалған екінші әрекет болды. 2003 жылы үкімет тағы да дауға ұшырады, себебі 2003 жылғы Иракқа басып кіруге қарсы кеңінен наразылық болғанына қарамастан, көптеген әскерлерді тасымалдаған АҚШ әскери ұшақтары Шаннон әуежайында жанармаймен толықтырылып жатқаны белгілі болды. Ирландияның мемлекет құрылғаннан бергі саясаты – кез келген қақтығыста бейтараптық сақтау болып табылады. Үкімет әскерлер Шаннон әуежайын пайдаланбағанын мәлімдеген, бірақ бұл фактіге қарсы дәлелдер келтірілген соң, мұндай рұқсат 50 жылдан бері берілгенін айтты. 2002 жылғы сайлаудан кейін Ахерн мен оның үкіметінің рейтингісінің төмендеуі 2004 жылы «Фианна Фейлдің» 80 жылдағы ең нашар жергілікті сайлау нәтижесімен жалғасты. Күтілгенінің қарамастан, көшбасшылыққа қарсы күрес болған жоқ және Ахерн сауалнамаларда өзінің беделін қайта жаңартты. Оның кабинет министрлерін ауыстырудағы белсенсіздігі туралы пікір 2004 жылы Семус Бреннанды кабинеттен уақытында босата алмаған кең ауқымды кабинеттік қайта құрумен аяқталды. Қайта құру кейбір үміттенгендей кеңейтілмеді, себебі үкіметке тек үш жаңа мүше қосылды. Үкімет басымдықтарын қайта қарастырып, экономиканың өсуіне байланысты, жағымсыз кезең қысқа болды. Бұл үкімет қабылдаған маңызды заңдардың бірі – 2004 жылдың наурыз айында жұмыс орындарында және жабық кеңістіктерде темекі шегуге тыйым салу туралы заң болды. Көлік инфрақұрылымы да жақсартылды, Дублинде «Луас» жеңіл теміржол жүйесі іске қосылды, көптеген жаңа тас жолдар салынды және мемлекеттік әуежай басқару компаниясы «Aer Rianta» таратылды. 2004 жылдың қарашасында Ахерн «Фианна Фейл» партиясының төрағасы ретінде 10 жылдығын тойлады. 2006 жылдың сәуір айында ол Эмон де Валераннан кейін ең ұзақ қызмет еткен екінші Taoiseach атанды. Ахерннің 2004 жылғы жетістіктерінің бірі – Еуропалық Кеңестің төрағалығы болды, оның кезінде Еуропалық Одақ басшылары Еуропалық Конституцияны мақұлдады, Еуропалық Одақ пен АҚШ арасындағы қарым-қатынастар жақсарды, Еуропалық Одақ ресми түрде 10 жаңа мүшені қабылдады және Жозе Мануэл Баррозуды Еуропалық Комиссияның президенті етіп таңдады. Бір қысқа уақытқа Ахерннің өзінің Еуропалық Комиссияның президенті болуы мүмкін болғандай көрінді, бірақ ол отандық саясатқа қайта оралуды жөн көрді. Алайда, бұл келісім Нидерланды мен Францияда өткен референдумдарда қабылданбады. Ахерн үкіметі «Nedap» электрондық дауыс беру жүйесіне 52 миллион евро жұмсады. Бұл жүйе қауіпсіз емес және нәтижелерді өзгерту үшін қол сұғуға мүмкіндік беретін болып сынға ұшырады. Оның үкіметтегі коалициялық серіктесі, «Прогрессивті демократтар» партиясы, 1994 жылы Манчестерде сөз сөйлегені үшін 8000 фунт стерлинг (11 800 евро) төленгені туралы мәліметтер пайда болғаннан кейін, оған жауап беруге тиіс сұрақтары бар екенін мәлімдеді. Манчестердегі кездесулерінің егжей-тегжейлі мәліметтері мен іс-шараларға қатысқандардың есімдері оның коалициялық үкіметін тұрақсыздандыру қаупін тудырды, әсіресе, бизнесмендердің бірі Мишеал Уолл кейіннен Ахернге үй сатқандығы белгілі болған кезде. Ахерн Дэйлде екінші рет кешірім сұрағаннан кейін және этика заңнамасын күшейтуге келіскеннен кейін коалициядағы шиеленіс азайды. 2006 жылдың желтоқсанында жарияланған бір мақалада Ахерн сол кездегі партия басшысы Чарльз Хоугиге бос чектерге қол қойғаны үшін сынға ұшырады, ол жеке пайдалану үшін салық төлеушілердің ақшасын жымқырып алған. «Фианна Фейлге» қаражат бөлу және олардың трибуналда тергелуі Ахерннің осы қаражатты басқаруға қатысуы туралы сұрақтар тудырды. 2007 жылдың мамыр айында ол Ұлыбритания Парламентінің бірлескен отырысында сөз сөйлеген алғашқы ирландтық көшбасшы болды.

Controversy arose when it was announced shortly afterwards that financial cutbacks were needed due to the drop in the international and Irish economies. This contradicted Fianna Fáil's promise during the election campaign when Finance Minister McCreevy was quoted several times saying that "no cutbacks, secret or otherwise, were planned". The government was accused of lying to the public, particularly concerning the war in Iraq (see below). The Government's rating fell badly in opinion polls and Ahern's popularity dropped to its minimum. Another issue in the government's agenda for 2002, was the upcoming 2002 Referendum nicknamed "Nice 2", this was a second attempt to pass the Treaty of Nice. During 2003, the government was subject to more controversy when it became public that US military aircraft, carrying large numbers of troops, were refuelling at Shannon Airport, despite widespread opposition to the 2003 Invasion of Iraq. Ireland's policy since the foundation of the State has been to be a neutral party in any conflict. The Government had maintained that troops had not used Shannon but when this was disproved, it then claimed that such permission had been available for 50 years. The drop in opinion poll ratings for Ahern and his government after the 2002 election, was followed in 2004, by Fianna Fáil's worst local election results in 80 years. Despite speculation, no leadership challenge occurred and Ahern recovered in the polls. His reputation for inaction in changing cabinet Ministers ended with his long heralded 2004 Cabinet reshuffle in which he failed to sack Séamus Brennan from the cabinet. The reshuffle was not as extensive as some had hoped as only three new members entered government. The unpopular phase seemed short lived as the government rearranged its priorities and the economy grew. A notable law enacted by this government was the ban on smoking in workplaces and enclosed areas in March 2004. Improvements had been made in the transport infrastructure with the launch of the Luas light rail system in Dublin, many new motorways being built and the break up of Aer Rianta, the state owned Airport Management company. In November 2004, Ahern celebrated ten years as leader of Fianna Fáil. In April 2006, he became the second longest serving Taoiseach, after Éamon de Valera. One of Ahern's achievements in 2004, was his Presidency of the European Council, during which EU leaders agreed a European Constitution, there was recovery in EU US relations, the EU formally admitted 10 new members, and selected José Manuel Barroso as President of the European Commission. Briefly, it appeared as if Ahern himself might become President of the European Commission, however, he declined in favour of domestic politics. The treaty was subsequently defeated in referendums in the Netherlands and France. Ahern's government spent €52 million on the Nedap Electronic Voting system. This was challenged as being insecure and could have been tampered with to change results. His coalition partners in government, the Progressive Democrats, said that he had questions to answer as details of an £8,000 (€11,800) payment for speaking engagements, in Manchester in 1994, emerged. The continued appearance of details of his appearances in Manchester and the names of those who were present at functions threatened to destabilise his coalition government, especially so when it transpired that one of the businessmen Micheál Wall subsequently sold a house to Ahern. The strains in the coalition eased after Ahern apologised for the second time in the Dáil and agreed to tighten up on ethics legislation. reporting in December 2006, criticised Ahern for having signed blank cheques for the then party leader Charles Haughey, who misappropriated taxpayers' funds for personal use. The disbursement of funds to Fianna Fáil and their investigation by the tribunal have raised questions about the involvement of Ahern in the administration of these funds. In May 2007, he became the first Irish leader to address a joint session of the UK Parliament.

2007 жылғы жалпы сайлау

Ахерн 2007 жылы үшінші жалпы сайлауда жеңіске жетеді деп үміттенген. Бірақ 2007 жылдың сәуір айында жасалған сауалнамалар мұның қиын екенін көрсетті. 2007 жылдың сәуіріндегі сауалнамалар оның «Фианна Файл» және «Прогрессивті демократтар» коалициясын тиісінше 35% және 3% деңгейінде көрсетті, ал «Файн Гейл» – «Лейборист» партиясының балама үкіметіне қолдау 38% болды. 2007 жылдың 27 сәуірінде жарияланған тағы бір сауалнамада «Фианна Файл» және «Прогрессивті демократтар» тиісінше 34% және 3% дауыс алды, ал «Файн Гейл» және «Лейборист» партиясы 31% және 10% көрсетті. «Лейборист» партиясы 2007 жылдың ақпан айында өткен партиялық конференциясында жұмыс істейтін халықтың 80% төлейтін табыс салығының базалық ставкасын 20%-дан 18%-ға дейін төмендету туралы уәде берді, бұл саяси және медиада қызығушылық тудырды. «Фианна Файл» – «Прогрессивті демократтар» үкіметінің табыс салығын төмендетуі салықтың жоғары ставкасына бағытталған еді, ал «Лейборист» партиясы өз ұсынысын «Фианна Файлдың» қарсылығына қарай прогрессивті деп көрсетуге мүмкіндік алды. Ахерн науқан кезінде «Sunday Independent» газетінде жазған Эоган Харристен күшті қолдау алды. Харрис Ахернге қарсы науқанның өмірінде көрген ирландиялық медианың ең қастандық манипуляциясы екенін және Ахерн мен «Фианна Файлға» қолдаудың төмендеуінен «Синн Фэйн» ең көп пайда көретінін мәлімдеді. 2007 жылдың 3 тамызында Ахерн Харристі Сенатқа сенатор ретінде ұсынды. Ахерн 2007 жылдың сәуірінде Дэйлді таратып, 2007 жылдың 24 мамырына сайлау жариялады. Көбінесе болмайтын жағдай, Ахерн Дэйлді жексенбі күні таңертең таратып, президент МакАлиздің сол аптадағы шетел сапарының қажеттілігін, сапар ұзақ уақыттан бері жоспарланған болса да, баяндады. Бұл уақыттың таңдалуы Махон трибуналының сол аптада жоспарланған Quarryvale модулінің басталуымен байланысты болды, әсіресе Том Гилмартиннің куәлігі – осы тыңдау сайлау біткенге дейін кейінге шегерілді. Ахерннің партиясы 78 орын алды, бұл 2002 жылғы сайлау нәтижесімен салыстырғанда үш орынның жоғалғанын білдірді. Бұл «Фианна Файлдың» жеңісі деп есептелді, өйткені Ахерннің қаржылық мәселелеріне қатысты сұрақтар сайлау науқанының басында үлкен шығынға ұшырауы мүмкін болған Ахерннің партиясына қаулы келтірді. Оның үкіметтегі серіктесі «Прогрессивті демократтар» өкілдігін 8 орыннан 2 орынға дейін қысқарды, соның ішінде олардың жетекшісінен де айырылды.

Ahern hoped to win a third general election in 2007. While opinion polls, in April 2007, suggested that this was improbable. Polls in April 2007, showed his coalition of Fianna Fáil and the Progressive Democrats at 35% and 3% respectively against the Fine Gael–Labour Party alternative government figure of 38%. A further poll published 27 April 2007, shows Fianna Fáil and Progressive Democrats at 34% and 3% respectively compared to Fine Gael and Labour at 31% and 10%. A promise by the Labour Party, at their February 2007 party conference of a cut in the basic rate of income tax, paid by 80% of workers, from 20% to 18% created some excitement in political and media circles. Income tax cuts by the Fianna Fáil–Progressive Democrats government had concentrated on the top rate of tax and Labour were able to portray their proposal as progressive to the discomfiture of Fianna Fáil. Ahern received staunch support during the campaign from Eoghan Harris, writing in the Sunday Independent. Harris declared that the anti Ahern campaign was the most sinister manipulation of the Irish media that he had seen in his lifetime and that Sinn Féin would be the main beneficiaries of a fall in support for Ahern and Fianna Fáil. Harris was nominated to Seanad Éireann as a Senator on 3 August 2007 by Ahern. Ahern dissolved the Dáil in April 2007 and called an election for 24 May 2007. Unusually, Ahern dissolved the Dáil on a Sunday morning, claiming that President McAleese's foreign trip that week made it necessary despite the trip having been long planned. There was speculation that the timing was instead motivated by the commencement of the Mahon Tribunal's Quarryvale module scheduled for that week, particularly Tom Gilmartin's evidence – the hearing thus had to be postponed until after the election was over. Ahern's party received 78 seats a loss of three seats from the 2002 election result. This was regarded as a Fianna Fáil 'victory', as questions about Ahern's finances overshadowed the early part of the election campaign, which threatened to cause huge losses for Ahern's party. His partners in the government, the Progressive Democrats suffered a reduction in representation from 8 to 2 seats including the loss of their leader.

Үшінші мерзім (2007-2008)

2007 жылғы жалпы сайлаудан кейін Ахерн үшінші мерзімге Таоишик болып сайланды, ол Фианна Фейл, Жасылдар партиясы және Прогрессивті демократтардың көкжиекті коалициясын басқарды, сондай-ақ бірнеше тәуелсіз депутаттар қолдады. Бұл Фианна Фейлді қамтитын алғашқы «Радужный» коалициясы болды, ал оның бұрынғы барлық коалициялары бір ғана серіктес партиядан тұрған. Үкімет құру үшін 83 орын қажет болғандықтан, Ахерннің баламалары прогрессивті демократтармен және екі «туыстық желі» тәуелсіз депутатымен (Джеки Хили Рей және Беверли Флинн; екеуі де бұрынғы Фианна Фейл мүшелері) және қалған үш тәуелсіз депутаттың бірі немесе бірнешесімен – Майкл Лоури, Финиан Макграт немесе Тони Грегоримен (екіуі де солшыл тәуелсіздер) бірлесіп үкімет құруға тырысу болды. Басқа баламалар – Жасылдар партиясымен немесе Лейборист партиясымен одақтасу. Нәтижесінде Фианна Фейл Жасылдар партиясымен үкіметтік бағдарлама бойынша келісімге келді және Хили Рей, Флинн, Лоури және Макграттың қолдауымен Жасылдар партиясы мен Прогрессивті демократтармен жаңа көкжиекті коалиция құрды. Ахерннің беделіне бизнесмендерден алған ақшалай сыйлықтар, кейін несиеге айналғандары туралы айыптамалар нұқсан келтірді. Оның «тефлон Таоишик» репутациясы (2006 жылдың қыркүйегіне дейін оған этикалық емес мінез-құлық туралы ешқандай айып тағылмаған) зардап шекті. Ол ирландиялық және шетелдік баспасөздерде сынға ұшырады. Көптеген сарапшыларды таң қалдырғандай, төлемдер дағдарысы кезінде және одан кейін жүргізілген сауалнамалар Ахерн үкіметіне қолдаудың күрт өскенін және оппозициялық партияларға қолдаудың сәйкесінше төмендегенін көрсетті. Халықтың 55-64%-ы оның төлемдерді қабылдауы дұрыс емес деп санайды, ал оның партиясына қолдау 39-42%-ға дейін өсті, ал негізгі оппозициялық партиялар – Fine Gael және Лейборист партиясына қолдау 20-26% және 10-11%-ға дейін төмендеді. Үштен екісі оның отставкаға кетуі керек емес деп ойлады. Сауалнамалар БАҚ өкілдерінің наразылығын тудырды. «Айриш Таймс» газеті бұл «өзіміздің нашар бейнесіміз» деп мәлімдеді. Ахерн 2007 жылдың 22 мамырында «Виллидж» газетіне берген сұхбатында 60 жасқа толғанда саясаттан кетуді жоспарлап отырғанын айтты. Ол бұл ең кеш 2012 жылы аяқталатын Дайл мерзімінің аяқталуына дейін Таоишик қызметін тоқтатуды білдіредінін атап өтті. 2007 жылдың 4 шілдесінде Ахерн Донегал графтығындағы конференцияда экономика туралы «күлкілеп, күңіреніп» отырған адамдардың неге өзін-өзі өлтірмегенін түсінбейтінін айтты. Бұл пікірлер Ирландия экономикасының құлдырауын басталған кезде және ирландиялық жылжымайтын мүлік көпіршігінің бөлігі ретінде жылжымайтын мүлік бағалары 10%-ға дейін төмендеген кезде айтылды. Кейіннен Ахерн жылжымайтын мүлік секторының қызып кетуіне жауапкершілікті мойындады, бірақ Ирландияның Орталық банкінің кемшіліктері үшін жауапкершілікті қабылдамады. 2007 жылдың қыркүйегінде Ахерннің Махон трибуналындағы алғашқы екі күндік кездесуінен кейін жүргізілген сауалнамада сайлаушылардың үштен бірінен азы ғана Ахерннің қаржысы туралы есептеріне сенді. Оппозициялық партиялар бұған дейін өздерінің реакциясында тартымды болды, бірақ 2007 жылдың қыркүйегінде Лейборист партиясының басшысы Эймон Гилмор Ахерннің Махон трибуналындағы куәлігіне байланысты отставкаға кетуге шақырды, ал 2007 жылдың 23 қыркүйегінде Оппозиция басшысы Энда Кенни Ахерннің 2007 жылдың қыркүйегінде Махон трибуналына берген «қаңқалақ, тұжырымсыз» жауаптарын қатты сынға алды. Кеннидің айтуынша, қазіргі жағдайда трибунал алдында антпен куәлік беретін куәгер «үнемі өзінің айтқанын өзгертіп отырады». Бұл «сенімділік проблемасын тудырады және бұл Таоишиктің шешуі керек мәселе». 26 қыркүйекте Дайл қайтадан жұмысын бастағанда, Ахерннің Махон трибуналындағы мәлімдемелеріне байланысты Fine Gael көшбасшысы Энда Кенни ұсынған және Лейборист партиясы қолдаған Ахерн үкіметіне сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс қабылданды. Үкіметке қолдау көрсеткен Жасылдар партиясы, ДП және тәуелсіз депутаттар сенімсіздік білдіру туралы ұсынысқа қарсы дауыс берді. Үш сағаттық қызу пікірталас кезінде Ахерн «жалғанды айтқандығы» айыпталды және отставкаға кетуге шақырылды. Сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс 81 дауысқа қарсы 76 дауыспен жеңілді, ал барлық алты Жасылдар партиясының депутаты, екі ДП депутаты және төрт тәуелсіз депутат – Финиан Макграт, Беверли Флинн, Майкл Лоури және Джеки Хили Рей үкіметпен бірге дауыс берді. 2007 жылдың қарашасында жарияланған сауалнама көрсеткендей, сайлаушылардың үштен екісі Ахерн өзінің жеке қаржысы туралы Махон трибуналына толық ақпарат бергеніне сенбейді. Сонымен қатар, сауалнама көрсеткендей, сайлаушылардың жартысынан астамы бұл оқиғаны Ахерн үшін маңызды саяси мәселе деп санайды. 2008 жылдың 22 қаңтарында Ахерн мырзаның жеке қаржысы және салық міндеттемелері туралы мәселе бойынша жүргізілген сауалнама көрсетті, «78% адам оның толық суретті көрсеткеніне сенбейді (6% өсім), ал тек 14% оның толық суретті көрсеткеніне сендіреді (3% төмендеу)». Қоршаған орта министрі және Жасылдар партиясының басшысы Джон Гормли 2008 жылдың 22 ақпанында Махон трибуналында Таоишик туралы ашықталған мәліметтер үкімет жұмысынан алаңдататынын айтты. Оппозициялық партиялар 2008 жылдың 22 ақпанында Таоишиктің қаржылық мәселелерін «ұлттық ұят» деп атады, бұл оның дереу отставкаға кетуіне себеп болуы керек. Грэйнн Карруттың 1990 жылдары Ахерннің Drumcondra филиалындағы Irish Permanent Building Society шотына стерлинг сомаларын сақтағаны туралы азаматтық ықтималдық ретінде қабылдауы Фианна Фейл қатарында шок тудырғандығы хабарланды. 2008 жылдың 27 наурызында Ахерннің Махон трибуналындағы мәлімдемелеріне қатысты алаңдаушылық, оның бұрынғы хатшысы трибуналда оған қайшы келгенде, Прогрессивті демократ коалициясының басшысы Мэри Харни, дәстүрлі түрде бұрынғы әріптесінің жақтасы, Ахернге мәлімдеме жасауға шақырды. Коалициядағы алаңдаушылық одан әрі күшейді, Жасылдар партиясының басшысы Джон Гормли Ахерннің куәлігі мен оның бұрынғы хатшысы Грэйнн Карруттың куәлігі арасындағы қайшылықты түсіндіруі керек деді. 2007 жылдың 25 қарашасында жарияланған сауалнама көрсеткендей, үкімет пен жоғары мемлекеттік қызметкерлердің жалақысының үлкен өсімдері туралы хабарламадан кейін Фианна Фейлге қолдау 7%-ға төмендеді, бұл экономикалық белгісіздік пен денсаулық сақтау саласындағы жоғары беделді сәтсіздіктердің фонында болды. 2008 жылдың 2 сәуірінде Ахерн 2008 жылдың 6 мамырында Таоишик және Фианна Фейл басшысы қызметінен кету ниетін жариялады. 2008 жылдың 30 сәуірінде Вашингтон қаласында Ахерн АҚШ Конгресіне сөз сөйлеген алтыншы ирландиялық көшбасшы болды. Ол сондай-ақ Ұлыбритания Парламенті мен АҚШ Конгресіне сөз сөйлеген алтыншы адам. 2008 жылдың 6 мамырында ол Таоишик ретіндегі соңғы ресми міндетін орындады, сол кездегі Солтүстік Ирландияның бірінші министрі Иэн Пейслимен бірге Battle of the Boyne келушілер орталығын ашты.

Following the general election of 2007 Ahern was elected to a third term as Taoiseach, leading a rainbow coalition of Fianna Fáil, the Green Party and the Progressive Democrats, and also supported by several Independent TDs. This was the first Rainbow coalition comprising Fianna Fáil, with all their previous coalitions comprising just one partner. Requiring 83 seats to return the government, Ahern's options were to attempt to govern with the Progressive Democrats plus two "gene pool" Independents (Jackie Healy Rae and Beverley Flynn; both former Fianna Fáil members) and one or more of the other three Independents, Michael Lowry, Finian McGrath or Tony Gregory (both left wing Independents). The other options were an alliance with the Green Party or the Labour Party. In the event, Fianna Fáil negotiated a programme for government with the Green Party and formed a new rainbow coalition with the Green Party and the Progressive Democrats, supported by Healy Rae, Flynn, Lowry and McGrath. Ahern's reputation was damaged by the accusation of cash gifts received that have transmuted to loans from businessmen. His reputation as the Teflon Taoiseach (no allegation of unethical behaviour had stuck to him until September 2006) was damaged. He was criticised in the foreign press as well as in the Irish media. To the surprise of many observers, polls taken during and after the payments' crisis indicated a sharp rise in support for the Ahern government and a corresponding fall in support for the Opposition parties. While 55–64% of the public believed that he was wrong to accept the payments, support for his party rose to 39–42%, while support for the main Opposition parties Fine Gael and the Labour Party fell to 20–26% and 10–11%. Two thirds believed he should not have resigned. The polls provoked complaints from the media. The Irish Times commented they were a "poor reflection of ourselves". Ahern stated in an interview in the Village on 22 May 2007, that he intended to retire from politics when he turned 60 years of age. He stated this would mean standing down as Taoiseach before the end of the Dáil term, which would have ended in 2012 at the latest. On 4 July 2007, Ahern stated at a conference in County Donegal, that he did not understand why people sitting on the sidelines, "cribbing and moaning" about the economy, did not commit suicide. These comments came at a time when Ireland's economy was beginning to falter, and with property prices falling by up to 10% as part of the Irish property bubble. Ahern later accepted responsibility for the overheating of the property sector but took no responsibility for the failings of the Central Bank of Ireland. In an opinion poll taken in September 2007, subsequent to Ahern's initial two day appearance at the Mahon Tribunal, fewer than one third of voters believed Ahern's accounts of his finances. Opposition parties had previously been muted in their reaction but in September 2007, Labour Party leader Eamon Gilmore, called for Ahern to resign in light of his appearance at the Mahon Tribunal and on 23 September 2007, Leader of the Opposition Enda Kenny was heavily critical of the "rambling, incoherent" answers offered by Ahern to the Mahon tribunal in September 2007. Kenny said there was now a situation whereby a witness before a tribunal, testifying under oath, "is continually changing his story". It "create[s] a credibility problem and that's the issue the Taoiseach has got to deal with". On resumption of the Dáil on 26 September a motion of no confidence in Ahern's government was moved by Fine Gael leader Enda Kenny and seconded by the Labour Party, based on Ahern's statements to the Mahon Tribunal. The Green Party, PDs and Independent TDs who supported the government voted for Ahern in the motion of no confidence. In a stormy three hour Dáil debate, Ahern was accused of telling "lies" and was called upon to resign. The no confidence motion was defeated by 81 votes to 76, with all six Green Party TDs, two PDs and four Independents, Finian McGrath, Beverley Flynn, Michael Lowry and Jackie Healy Rae voting with the Government. In an opinion poll published in November 2007, some three quarters of voters indicated that they did not believe that Ahern had given a full disclosure about his personal finances to the Mahon Tribunal. The opinion poll also showed more than half of the electorate believing that the whole episode was by then a serious political issue for Ahern. A later opinion poll taken on 22 January 2008, on the issue of Mr Ahern's personal finances and tax liabilities, found that "78% of people do not believe he has given the full picture (up 6%) while just 14% believe he has given the full picture (down 3%)." The Minister for the Environment and leader of the Green Party, John Gormley said on 22 February 2008, that revelations concerning the Taoiseach at the Mahon Tribunal were distracting from the work of government. Opposition parties on 22 February 2008, branded the Taoiseach's financial affairs as a "national embarrassment", which should prompt his immediate resignation. Grainne Carruth's acceptance as a matter of civil probability that she had lodged sterling sums to Ahern's account at the Drumcondra branch of the Irish Permanent Building Society in the 1990s had reportedly sent shock waves through the ranks of Fianna Fáil. On 27 March 2008, the unease at Ahern's declarations at the Mahon Tribunal, as contradicted by his former secretary at the tribunal, were highlighted when Progressive Democrat coalition partner leader Mary Harney, traditionally a stern supporter of her former colleague, called on Ahern to make a statement. The disquiet within the coalition was further emphasised when Green Party leader John Gormley, said that Ahern should clarify the contradiction between his evidence and that of his former secretary Grainne Carruth. An opinion poll published on 25 November 2007, showed that support for Fianna Fáil had dropped by seven per cent, "following the announcement of large pay increases for the government and senior public servants against a backdrop of continuing economic uncertainty and high profile failures in the health service." On 2 April 2008, Ahern announced his intention to resign as Taoiseach and as leader of Fianna Fáil on 6 May 2008. On 30 April 2008, in Washington D. C., Ahern became the sixth Irish leader to address the United States Congress. He is also the sixth person who has addressed both the UK Parliament and the United States Congress. On 6 May 2008, he performed his last official duty as Taoiseach in opening the Battle of the Boyne visitors centre with then First Minister of Northern Ireland Ian Paisley.

Даулар

2009 жылдың қарашасында VIP журналына берген сұхбатында Ахерн экономикалық дағдарыс үшін үкіметті кінәлайтын сыншыларға «бақша қазып, көк шаңырақ өсірсін немесе пайдалы бірдеңе жасасын» деген кеңес берді. Ол 2009 жылы өткен жылы Таоишик лауазымынан кеткеннен кейін «өмір бұрынғыдай қатаң бақыланбайды. Мен түрлі істермен айналысып жүрмін, олардың кейбіреулері өте маңызды, бірақ бұрынғыдай емес. Ойынға барғым келсе, барамын, ертең достарыммен кездескім келсе, кездесе аламын, сондықтан бұл үлкен өзгеріс» деді. Одан әрі ол: «Негізгі мәселе – тұтынушылардың мүддесін қорғау емес, банктің қауіпсіздігі мен реттелуі болды» деді. Ахерн мырза адамдардың «құрылысшыларды елемейтінін», бірақ олардың 200 мың адамды жұмыспен қамтып отырғанын «естен шығармау керектігін» айтты. Ол Брайан Коуэннің Қаржы министрі болғаннан кейін жасаған алғашқы қадамдарының бірі – жылжымайтын мүлік салығы бойынша көптеген жеңілдіктерді жою болғанын атап өтті. Сондай-ақ ол жылжымайтын мүлік саласын дамытуға бағытталған көптеген ынталандыруларға жетекшілік етті. «Оларды енгізген кезде, жағдай өте қиын еді. Мысалы, Дублиндегі кемежайларға қараңыз. 40 жыл бойы оларға бірдеңе жасау керек деп айтылып келді, бірақ біз қалалық жаңару статусын беріп, салық жеңілдіктерін ұсынғанға дейін ештеңе өзгерген жоқ» деді. Ахерн 2001 жылы жаңа қаржы реттеушісін құру туралы шешімі Ирландияның банк секторының құлдырауына себеп болғанын айтып, «егерде маған тағы бір мүмкіндік берілсе, мен оны қайта жасамас едім» деді. «Банктер жауапкершіліксіз болды», – деп мойындады ол. «Бірақ Орталық банк пен Қаржылық реттеуші оған риза болған сияқты. Олар ешқашан бізге – ешқашан – «Банктерге заңнама мен бақылау енгізуіміз керек» демеді. Мұндай жағдай ешқашан болған емес».

Жалақының өсуі

2007 жылдың 25 қазанында Ахерн үкіметтің жоғары жалақыны қарау жөніндегі комиссияның жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер мен министрлердің жалақысын көтеру туралы ұсынысын қабылдағаны үшін сынға ұшырады. Оның лауазымына артық төлем (жылына 38 000 евродан 310 000 евроға дейін) оны АҚШ президентінен де көп жалақы алатын және Еуропалық Одақтағы ең көп жалақы алатын үкімет басшысы ететін еді. Оппозициялық партиялардың сыны жариялау уақытына (Денсаулық сақтау басқармасының бюджеттік мәселелері кеңінен талқыланғаннан кейін) және Ахерннің жалақысының өзі әлеуметтік жәрдемақының негізгі төлемінен шамамен төрт есеге жуық болатындығына бағытталды. 2007 жылдың 12 желтоқсанында жалақының бірінші бөлігінің бір жылға кейінге шегерілетіні, ал қалған бөлігінің 2009 және 2010 жылдары төленетіні туралы хабарланды.

Грегори келісімінің мақтанышын алуға тырысу

Тәуелсіз депутат Морин О'Салливан Ахернді өзінің өмірбаянында Грегори келісімінің еңбегін өз мойнына жаратуға тырысқандығын айыптады, Чарльз Хоги мен Тони Грегори арасындағы келіссөздерде қатысқанын және Хогиге Дублин қалалық кеңесінен алынған бағалау деректерін ұсынғанын мәлімдеді. Грегори келісімі – 1982 жылғы ақпан айында өткен жалпы сайлаудан кейін тәуелсіз социалистік депутат Тони Грегори мен Фианна Фейл партиясының жетекшісі Чарльз Хоги арасында жасалған келісім. Хогиді қолдау үшін Грегориге сол кезде 100 миллион фунт стерлингке бағаланған келісім ұсырылды, ол Солтүстік Дублиннің орталық бөлігін қайта жаңартуға, сондай-ақ Ирландияның ең кедей және ең қиын жағдайдағы аймағы саналатын бұл аймақтағы тұрғын үйлер мен жұмыс орындарының санын арттыруға жұмсалуға тиіс болды. Ахерн Хогимен бірге Грегоримен келіссөздерге барды, бірақ Грегори оны дереу кете беруге бұйырды және үш жарым сағат бойы көлігінде күтуге мәжбүр етті. Екеуі де бір сайлау округінен сайланғанмен, олар қатал бәсекелес болды және олардың арақатынасы көбінесе шиеленіскен болатын. О'Салливан Тони Грегоридің сайлау шаршысы және оның TD лауазымын мұрагері болды.

Төлемдер туралы аңыз

Ахерн Том Гилмартиннің Ахернге Оуэн О’Кэллаханның үлкен сома ақша бергені туралы айыптауынан кейін Махон трибуналымен тергелді. Трибунал Ахерннің әртүрлі шоттарына түскен қаражатқа берген түсіндірмелеріне сенуге болмайтынын анықтады, осылайша Гилмартиннің айыптауын жоққа шығару мүмкін болмады. 1994 жылы түскен 30 000 Ирланд фунт стерлингі Гилмартин сипаттаған оқиғалардан кейінгі апталарда болды, ал сол кездегі AIB банкінің жазбалары Гилмартиннің сөзін растады: Ахерн Оуэн О’Кэллаханға Бланчардстаундағы қарсылас жобаға салық жеңілдігі берілмейтініне кепілдік берген, және бұл кездесу Оуэн О’Кэллаханның сенімді адамы Франк Данлоппен болған кездесу күнімен бірге келді. Бірақ трибунал бұл қаражаттың кездейсоқ емес екенін нақты дәлелдей алмады. Сондай-ақ, трибунал Ахерннің премьер-министр болған кезінде Дунлоппен, Дунлоптың Оуэн О’Кэллахан атынан пара алғанын мойындағаннан кейін және оның куәгерлік беру үшін қайтадан сотқа шақырылғанға дейін кездескенін анықтады.

Құрылыс салушыдан ақша

Ол осы уақытта игіліктер үшін үй салушы Оуэн О'Кэллаханнан 50,000 фунт стерлинг (63,300 евро) алған деген айыптамалар таралды. Ахерн Корк бизнесмені Денис "Жұлдызды" О'Брайенге қарсы қылмыстық жала жабу ісін жеңіп алды, бұл айыптамадан өзін қорғады. Алайда, хабар таратушы Эмон Данфи Махон трибуналында Оуэн О'Кэллахан оған "Ахернге көмек көрсетілді" деп айтқанын куәландырды, бұл 1990 жылдардағы сауда орталығының құрылысын қолдау үшін жасалған. Бұл алғашқы айыптамалардан кейін болды, оған Ахерн мен О'Кэллахан бас тартысқан, зейнеткерлікке шыққан құрылысшы Том Гилмартиннің мәлімдемесіне сәйкес, О'Кэллахан 1989 жылы Ахернге 50,000 фунт стерлинг, ал 1993 жылы 30,000 фунт стерлинг төлегенін айтты, бұл төлемдер Дублиннің батысындағы Куорривейлдегі жерді дамытумен байланысты болды. Гилмартин одан әрі О'Кэллахан Ахернге Атлон қаласындағы жер учаскесіне салық статусын беруге байланысты 20,000 фунт стерлингтен астам төлегенін айтты, бұл белгілеу Ахерннің Қаржы министрі ретіндегі соңғы әрекеті болды, содан кейін 1994 жылдың желтоқсанында Фианна Фейл басқаратын үкімет құлады. Ахерн бұрынғы Дублин батыс депутаты Лиам Лаулорды Дайл этика комитетінің төрағасы етіп тағайындады, Гилмартин көп жылдар бұрын Лаулордың сыбайлас ақша талап еткенін және Гилмартин бас тартқан кезде оның жоспарларын тоқтатып қойғанын айтқан болатын. 2007 жылдың наурыз айында Ахерннің Манчестердегі демеушілерінің бірі, Пэдди "Пластерер" Рейлли Ахерннің Дублин орталық сайлау округінің сайлау директоры болып тағайындалды. 2007 жылдың сәуірінде оның бұрынғы ресми жүргізушісінің мәлімдемесінде Ахерн 1994 жылы Қаржы министрі болып жұмыс істеген кезде қолма-қол ақшаға толы портфелді Манчестерге алып кеткені айтылды. Ахерн бұл айыптаманы жоққа шығарды. Төлемдер туралы мәліметтер бастапқыда Ахерннің беделіне нұқсан келтіргендей болса да, 2007 жылғы жалпы сайлаудың нәтижесі зиянның шағын болғанын көрсетті. 2007 жылдың сәуірінде жүргізілген сауалнамада сайлаушылардың жартысына жуығы Ахерн төлемдерге қатысты мәселелер бойынша әлі де жауап беруі керек деп есептеді.

Allegations had been made that he had taken IR£50,000 (€63,300) from a property developer, Owen O'Callaghan, in return for favours at this time. Ahern won a libel action against a Cork businessman, Denis "Starry" O'Brien, defending himself against this allegation. However, broadcaster Eamon Dunphy, has testified in the Mahon Tribunal that he was told by developer Owen O'Callaghan, that Ahern was "taken care of" to support a shopping centre development in the 1990s. This followed the initial allegations, denied by Ahern and O'Callaghan, by retired developer Tom Gilmartin, that O'Callaghan told him that he had given Ahern a payment of £50,000 in 1989, and a payment of £30,000 in 1993, in connection with a development of lands at Quarryvale, west Dublin. Gilmartin further alleged being told that O'Callaghan had paid Ahern in excess of £20,000 in relation to tax designation of a site in which O'Callaghan had an interest in Athlone, the designation having been Ahern's last act as Finance Minister, before the Fianna Fáil led Government fell in December 1994. Ahern was responsible for placing disgraced former Dublin West TD Liam Lawlor, as head of the Dáil Ethics Committee, despite having been told by Tom Gilmartin many years beforehand that Lawlor had corruptly demanded money and had thwarted Gilmartin's plans when Gilmartin refused to comply. In March 2007, one of Ahern's Manchester benefactors, Paddy "The Plasterer" Reilly, was appointed as the Fianna Fáil director of elections, for Ahern's Dublin Central constituency. In April 2007, it was alleged in a statement by his former official driver, that Ahern in 1994, while Minister for Finance, took a briefcase full of cash to Manchester. This has been denied by Ahern. While the payment details initially seemed to damage Ahern's standing, the result of the 2007 general election, indicated that the damage was minor. In April 2007, an opinion poll found that nearly half of voters believed Ahern still had questions to answer over the payments controversy.

Силия Ларкинге берілген ақша

2008 жылдың 2 ақпанында Махон трибуналында Ахерннің бұрынғы серіктесі Селия Ларкиннің 1993 жылы Ахерннің Драмкондрадағы сайлау округі ұйымына сыйға берілген ақшаға үй сатып алғаны мәлім болды. Ларкинге берілген бұл қарызды немесе осы шоттан жасалған шамамен 30 000 ИР фунты сомасындағы басқа шығындарды растайтын ешқандай құжат табылмады. Дублин кәсіпкері Тим Коллинз Ахерннің Ларкинге 30 000 фунт стерлинг қарыз берілген, деп аталатын "БТ" шотының ортақ иесі болғанын жоққа шығарды. Коллинз "БТ" шоты Берти мен Тимге қатысты деген мәлімдемені де жоққа шығарды, тіпті ол Дес Ричардсонмен бірлесіп "DT" шоты деп белгіленген бірлескен шотты жүргізгені белгілі болса да.

Салықтық декларация

Мемлекеттік қызмет стандарттары жөніндегі комиссия 2002 жылғы жалпы сайлаудан кейін Ахерннің салық декларациясын тексеруді сұрады. 2008 жылдың қаңтар айының ортасында баспасөзде, Махон трибуналы тараптарынан ақпараттардың ағып кетуі нәтижесінде, Ахерннің этика заңнамасына сәйкес, салық төлеу туралы куәлігін Дайлге ұсына алмайтыны туралы хабар тарады. Бұл куәлік салық төлеушілерге, салық төлемдерінде өзін дұрыс көрсеткендерге ғана беріледі. Заң талаптарына сәйкес, бұл куәлік 2008 жылдың 31 қаңтарына дейін Дайл комитетіне Дайлге сайланғандардың барлығы ұсынған болуы керек еді. Егер куәлік болмаса, Дайл мүшесінің Салық комиссиясымен келіссөздер жүргізіп жатқанын растайтын құжат жеткілікті деп есептелді. Ахерн сияқты көрнекті тұлғаның салық төлеу туралы мәлімдеме жасай алмауы үлкен ұятқа алып келуі мүмкін еді, сондай-ақ одан да ауыр салдарларға соқтыруы ықтимал. Мемлекеттік қызмет стандарттары туралы заң (2001) Оирехтасқа сайланған адамдар және басқалары үшін салық төлеу талаптарын анықтайды. Қасақана жалған мәлімдеме жасау қылмыс болып есептеледі. Ахерннің салық төлеу туралы куәлік ұсына алмауы оның отставкаға кетуіне қосымша себеп болды. Ол сол кезде Оирехтас мүшелерінің арасында салық төлеу туралы куәлігі жоқ жалғыз адам еді. Ахерннің салық жағдайы туралы "ашық өтірік" айтылды. Ахерн мен Фианна Файл бұл мәселені шешуге тырысқан жоқ, керісінше Ахерннің салық істерінің ағып кетуіне шабуыл жасады, осылайша бұл мәселені назардан тыс қалдыруға ұмтылды. Ахерн 2008 жылдың 21 ақпанында Махон трибуналында алғаш рет 1990 жылдары Қаржы министрі қызметін атқарган кезінде алған айтарлықтай төлемдерге салық төлемегенін мойындады.

Махон сотының қорытынды есебі

2012 жылдың 22 наурызында Махон комиссиясының есебі жарияланды. Комиссияның маңызды тұжырымы: мырза Ахерннің комиссияның ашық тыңдауында анықталған және зерттелген ірі қаражаттың көзі туралы берген түсіндірмелерінің көп бөлігі шындыққа сай емес деп танылды.

Есепте Ахерн жемқорлыққа қатысты айыптамалар жоқ, бірақ оның және байланысты куәгерлердің өзінің және басқа банк шоттарындағы ақшаның көзі туралы куәліктері толығымен қабылданбағаны, сондай-ақ Ахерн өзімен байланысты шоттар арқылы өткен 165 214,25 ирланд фунтын толыққанды ашып көрсетпегені айтылды. 1993 жылы сол кездегі таоiseach Альберт Рейнольдс және сол кездегі қаржы министрі Ахерн дамытушы Оуэн О'Каллаханға үлкен қаржылық көмек сұраған. Ол кезде О'Каллахан Дублин графтығындағы Нилстаун қаласындағы стадион жобасына мемлекеттік қолдау көрсету үшін белсенді лоббилік жұмыс жүргізіп жатқан. Есепке сәйкес, О'Каллахан стадионға қаржы алу үшін Фианна Фейл партиясына 80 000 фунт стерлинг мөлшерінде қаржы жұмсауға мәжбүр болды. Махон комиссиясы бұл төлем жемқорлық емес екенін мәлімдеді. Алайда, есепте коммерциялық жобаға қолдау іздеп жүрген кәсіпкерге ақша беруге қысым жасау "толыққанды орынсыз, саяси билік пен мемлекеттік биліктің теріс пайдалануы" екені айтылды.

Саясаттағы қызметі

2010 жылдың 30 желтоқсанында Дублин орталық сайлау округінде партиясының жиынында сөйлеген сөзінде ол 2011 жылғы жалпы сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. Ахерн 2002 жылдан бері 60 жасқа толғанға дейін TD лауазымынан кетуді жоспарлап отырғанын айтты. Оған өкініш білдіріп пе екені туралы сұрағанда: "Егер банктік дағдарыстың болатынын білгенімде. Маған ешкім кеңес бермеді, бірде-бір экономист, қазір кітап жазып, 'Мен саған айттым' дейтін барлық адамдар – ешқайсысы да." Ол "Англо-Ирландия банкі" туралы: "Шын айтамын, маған келген ешбір адам немесе делегация 'Англоға көңіл бөл' демеді. Олар айтқанда еді!" деді. Қазіргі Ирландиядағы "үлкен экономикалық дауылға" тоқталып, ол шамадан тыс пессимизмге қарсы ескертті: "Біраз табыстар жоғалды, бірақ шындығында көптеген нәрселер сақталды. Мен дағдарыс болмағанын тілеймін. Кейбір нәрселерді басқаша жасағанда жақсы болар еді, бірақ жасалған жақсылықты кемсіртпеймін." Дегенмен, канадалық сарапшы Роб Райттің Ахерн үкіметтегі қызмет кезеңіндегі Қаржы министрлігінің жұмысын және он жылдық нәтижелерін тәуелсіз саралауы, гүлденген жылдары жүргізілген бюджеттік саясаттың қауіптері туралы үкіметке бірнеше рет берілген ескертулердің назарсыз қалғанын көрсетті. Ахерн бұл есепке түсініктеме беруден бас тартты. 2011 жылдың қаңтарында Ахерн Дублин орталық сайлау округінде "Фианна Фейлдің" екі орынды сақтап қалуға мүмкіндігі жоқ екенін айтты. Оның бұрынғы сайлау округінде партиялық кандидаттардың ешқайсысы сайланбады. Ол жылына 152 331 евро зейнетақы алады. Ахерн 2018 жылдың сәуірінде 2025 жылы президенттікке тәуелсіз кандидат ретінде қатысуды қарастырып жатқанын мәлімдеді. 2018 жылдың сәуірінде ол DW News телеарнасына берген сұхбатынан Махон трибуналының қорытындылары туралы сұрақтардан кейін шығып кетті. 2018 жылдың қазанында Ахерн Бугенвиль референдумы комиссиясының төрағасы болып тағайындалды, ол 2019 жылдың желтоқсанында Папуа-Жаңа Гвинеядағы Бугенвильде өткен тәуелсіздік референдумын дайындауға жауапты болды.

On 30 December 2010, in a speech to his party cumann in the Dublin Central constituency, he announced that he would not be contesting the 2011 general election. Ahern said he had made it clear as far back as 2002, that it was always his plan to step down as a TD before he was 60. Asked if he had any regrets, he said: "If I had seen the banking crisis coming. Nobody advised me, no economist, all those people now writing books saying 'I told you so' – none of them." On Anglo Irish Bank, he said: "I can honestly say that not once did anyone or any delegation that came in to see me ever say, 'Watch out for Anglo' I wish they had have." Referring to the "great economic storm" currently underway in Ireland, he warned against excessive pessimism: "Some gains have been lost, but in truth many remain. I dearly wish there was no crisis. I realise that it would have been better if some things had been done differently, but I will not denigrate the good that has been done." However an independent review of the operation of the Department of Finance during Ahern's tenure in government and its performance over the course of a decade, by Canadian expert Rob Wright, revealed how repeated warnings to the government of the dangers of the budgetary policies pursued during the boom years were repeatedly ignored. Ahern declined to comment on the report. Ahern said in January 2011, there was no hope of Fianna Fáil retaining two seats in his Dublin Central constituency. None of his party candidates were subsequently elected in his former constituency. He receives annual pension payments of €152,331. Ahern said in April 2018 that he is considering running for President in 2025 as an independent candidate. In April 2018, he walked out of an interview with DW News after being questioned on the findings of the Mahon Tribunal. In October 2018, Ahern was appointed to chair the Bougainville Referendum Commission, which is responsible for preparing an independence referendum in Bougainville, Papua New Guinea, which took place in December 2019.