Кіріспе
Бауырдың хирургиялық жолмен алынып тасталуы (толығымен немесе бір бөлігі)
Гепатектомия – бауырдың хирургиялық резекциясы (толығымен немесе бір бөлігінің алынып тасталуы). Бұл термин көбінесе бауыр трансплантациясының донорынан бауырды алу кезінде қолданылады, алайда бұл мақалада бауыр тінінің ішінара резекциясы және гепатопортоэнтеростомияға назар аударылады.
Тарих
Алғашқы гепатектомиялар 1949 жылы (Киото университеті) доктор Икио Хонджо (1913–1987) және 1952 жылы Францияның доктор Жан Луи Лортат Якоб (1908–1992) есімдерімен тіркелді. Екінші жағдайда науқас 58 жастағы әйел болды, оған бауырға метастаз берген колоректальді қатерлі ісік диагнозы қойылған.
Көрсеткіштер
Гепатектомиялардың көпшілігі бауырдың жақсы немесе қатерлі ісіктерін емдеу үшін жасалады. Жақсы ісіктерге гепатоклеткалық аденома, бауыр гемангиомасы және ошақтық түйіндік гиперплазия жатады. Бауырдың ең көп кездесетін қатерлі ісіктері (қатерлі оғрықтар) – метастаздар, олардың ішінде колоректальды қатерлі ісіктен пайда болғандары ең көп таралған және хирургиялық жолмен кесіп алуға ең қолайлы. Бауырдың ең көп кездесетін бастапқы қатерлі ісігі – гепатоклеткалық карцинома. Бауырдың тағы бір бастапқы қатерлі ісігі – холангиокарцинома. Гепатектомия бауырдағы ішкі өт тастарын немесе паразиттік кісталарды емдеу үшін де таңдалып алынуы мүмкін. Сондай-ақ, трансплантация үшін тірі донордан бауырдың бір бөлігін алу мақсатында ішінара гепатектомия жасалады.
Техника
Гепатектомия – жалпы анестезиямен жүзеге асырылатын күрделі хирургиялық процедура болып саналады. Бауырға қол жеткізу лапаротомия арқылы жасалады, дәстүрлі түрде екі жақты қабырға асты ("шеврон") тілімі арқылы, мүмкін орталық сызықты кеңейтумен (Calne немесе "Mercedes Benz" тілімі). Бүгінгі таңда ашық бауыр резекциясы үшін кеңінен қолданылатын тәсіл – J тілімі, ол оң жақты қабырға асты тілімінен және орталық сызықты кеңейтуден тұрады. Алдыңғы тәсіл – ең инновациялықтарының бірі, ол бауырды ілгішпен ұстау маневрі арқылы жеңілдетіледі. Соңғы жылдары бауыр резекциясында лапароскопиялық және роботтық хирургияны қамтитын минималды инвазивті тәсіл кеңінен қолданылуда. Гепатектомиялар анатомиялық немесе анатомиялық емес болуы мүмкін. Анатомиялық гепатектомияда резекция шекаралары Куэно классификациясы бойынша анықталған бауырдың бір немесе бірнеше функционалдық сегменттерінің шектерімен сәйкес келеді (қ. бауыр#Функционалдық анатомия); ал анатомиялық емес гепатектомиялар – иррегулярлы немесе "кенелік" пішіндес болуы мүмкін. Қан кету және өт жолдары фистуласының қаупі аз болғандықтан анатомиялық резекциялар әдетте артықшылыққа ие; алайда, таңдалған жағдайларда анатомиялық емес резекцияларды да қауіпсіз жүргізуге болады. Гепатектомия кезінде қан жоғалтуды азайту үшін көбінесе Прингл маневрі қолданылады, бірақ бұл бауырдың ишемиясына байланысты реперфузиялық зақымдануына әкелуі мүмкін.
Асқынулар
Қан кету – қорқынышты техникалық асқыну және шұғыл қайта операция жасауға себеп болуы мүмкін. Бауыр резекциясы кезіндегі операциялық қан жоғалтуы, операциядан кейінгі аурушаңдық пен өлім-жітім көрсеткіштеріне әсер ететіні дәлелденген. Өт жолдарының фистуласы да мүмкін асқыну, бірақ оны хирургиялық емес әдістермен емдеуге болады. Ателектаз бен плевралық эффузия сияқты өкпе асқынулары жиі кездеседі және өкпе аурулары бар пациенттер үшін қауіпті. Жұқпану салыстырмалы түрде сирек. Бауыр жеткіліксіздігі – бауыр резекциясының ең қауіпті асқынуы; бұл циррозбен ауыратын науқастарда гепатоклеткалық карциноманы хирургиялық жолмен жоюға кедергі келтіретін маңызды фактор. Бұрын бауыр резекциясы жасаған (мысалы, колоректальды қатерлі ісіктің рецидиві үшін қайта резекция жасаған) науқастарда да бұл мәселе аз дәрежеде кездеседі.
Нәтижелер
Бауыр хирургиясы тәжірибелі хирургтар, тиісті технологиялық және институционалдық қолдаумен орындалғанда қауіпсіз. Көптеген ірі хирургиялық процедуралардағыдай, таңдалған орталықтарда (әдетте, қатерлі ісік орталықтары мен трансплантация орталықтарында) жоғары тәжірибелі хирургтардың қолынан оптималды нәтижелерге жетуге айқын бейімділік байқалады. Оптималды нәтижелерге қол жеткізу үшін жүйелік немесе аймақтық инфузия арқылы химиотерапия немесе биологиялық терапиямен бірге емдеуді қарастыру керек. Операцияға дейін, колоректальді метастаздар үшін жүйелік түрде берілетін оксалиплатин сияқты цитотоксикалық препараттар немесе гепатоцеллюлярлық карцинома үшін химиоэмболизация ісіктің көлемін айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді, содан кейін бауырдың тек бір сегментін немесе клиндік бөлігін алып тастауға болатын резекциялар жасауға болады. Бұл процедураларға қан жоғалтуды азайту үшін бауыр тұтқасын (Лин немесе Чу бауыр тұтқасы; Pilling No 604113 61995) қолдану арқылы да көмектесуге болады.
Этимология
"Гепатектомия" сөзі грек тілінен шыққан. Грек тілінде бауыр "гепар" деп аталады, ал "эктомия" грекше "эктоме" сөзінен келген, яғни "алып тастау" мағынасын білдіреді.