Кіріспе

1519-1533 жылдары испандарға қарсы көтерілген тайнолық кацик Энрикильо, испандар оны "Энрике" деп те атады. Энрикильо 1519-1533 жылдар аралығында испандарға қарсы көтерілді. Оның көтерілісі – Кариб аймағының ерте кезеңіндегі ең белгілі көтеріліс болып табылады. Ол Жарагуа көлінің (қазіргі Энрикильо көлі) жағасында дүниеге келген және Жарагуа патшалық отбасының мүшесі болған. Энрикильоның тәтесі Анакаона Жарагуа патшайымы, ал әкесі Магиокатекс – тақ мұрагері болған. Қазіргі Доминикан Республикасында ол жергілікті халықтардың мүддесі үшін күрескені үшін батыр ретінде құрметтеледі. Испандықтардың жергілікті халықтарға жасаған зұлпымдарын жазып, оларға қарсы күрескен доминикандық монах Бартоломе де лас Касас Энрикильо туралы жағымды пікір білдірген.

Ерте өмір

Энрикильо шамамен 1500 жылы Жарагуа көлінің (қазіргі Доминикан Республикасындағы Энрикильо көлі) жағасында дүниеге келді. Христофор Колумб пен үлкен аралдың, Колумб Испания деп атаған аралдың, жергілікті тайино халқы арасындағы жақсы қарым-қатынас бірнеше күнге ғана созылды. Тайинолар алтын кенінде жұмыс істеуге мәжбүр болды, қорқынышты жағдайларда еңбек етті, тауларда нашар тұрды, азық-түлік жетіспеді, тым көп жұмыс істеді және испандықтармен тығыз байланыста өмір сүрді. Сонымен қатар, ауылдардан ер адамдарды алып кету азық-түлік өндірісінің циклын бұзып, кең ауқымдағы нашар тамақтануға әкелді. Оның ұстаздарының бірі Бартоломе де лас Касас болды. Де лас Касас – испандық католик дін қызметкері, ол жергілікті американдықтардың құқықтарын қорғауға бағытталған. Энрикильоде жылқы болды және ол кастиль тілінде оқи да, жаза да білді. Колонияның азаматы ретіндегі өзінің құқықтары мен мүмкіндіктерін жақсы білді, ал басқа тайинолар оны басшы немесе нитаино деп таныды. Осы себепті ол энкомендероның жұмысшылар бригадасын басқарды. Энрикильонің Менсия есімді әйелі болды, кейіннен Энрикильоның жоғары мәртебесі мен испандықтармен жақын қарым-қатынасының арқасында ол Донья атағын алды. Оны Валенсуэла есімді испандық зорлады. Энрикильо бұл мәселені испан сотына жеткізуге тырысқанда, ештеңе істеуге болмады, себебі Донья Менсияның сөзі испандықтың сөзіне қарсы қойылды. Кейбір жазушылардың пікірінше, осы оқиға Энрикильо үшін Бахоруко тауларындағы көтерілісіне себеп болған шешімді қадам болды.

Көтеріліс

16 ғасырдың бірінші жартысында бірнеше көтерілістер болды; ең танымал 1519 жылы басталды. Бахоруко тауларынан келген көптеген тайно тайпасымен бірге, соңғы кациктердің бірі Энрикильо көтеріліс бастады. Тайно тайпасы аймақты жақсы білгендіктен, көтерілісті жалғастыра алды. Гуарокуя – Анаконаның жүрегі, Жаргуа кацигі Бохечионың сіңлісі және Бохечио қаза болғаннан кейін оның орнына отырған адам. Анакона көршілес Магуана патшалығының кацигі Каонабоға үйленген. Дегенмен, кейбір тарихшылар Гуарокуя тұтқындалып, дарға асылған, ал Энрикильо көтерілісін сәтті аяқтады деп санайды. Көптеген тарихшылар екі көтерілісші де бір адам болғандығына сенеді, себебі Гуарокуяның қазасына қатысты әңгімелер Анаконаның тұтқындалуы мен өлімі туралы нақты мәліметтерге ұқсас. Сондай-ақ, Энрикильо Анаконаның метис немересі Менсияға үйленгені де жақсы құжатталған. Оның Энрикильо деген есімі католик дініне өтіп, крещение алғаннан кейін қойылған. "Кішкентай Энрике" деген мағына беретін бұл есім, оның крещение алған кездегі жасына байланысты болуы мүмкін.

Энрикильо көлі

Доминикан Республикасының Баоруко провинциясындағы тұзды сулы Энрикильо көлі оның құрметіне аталған. Көрініс аясында оның көтеріліс кезінде лагерь құрған деген Труно-де-Энрикильо орналасқан.

Мұра

Доминикан скауттары қауымдастығының ең жоғары дәрежесі бұрын оның құрметіне аталған. 2022 жылы Жарагуа ұлттық паркінен гуарокуйус деген жаңа кесіртке туысы сипатталды және Энрикильоның болжамды таино есімі Гуарокуяның құрметіне аталды.