Батыс Ириан рупиясы: Тарих және айырбас бағамы

Кіріспе

Батыс Ириан рупиясы 1963 және 1973 жылдар аралығында Батыс Ирианның (бұрынғы Батыс Жаңа Гвинея) жеке валютасы болды. Ол Батыс Жаңа Гвинея гульденін тең құнмен алмастырды және 1 Батыс Ириан рупиясы 18,9 Индонезия рупиясына тең болатын шарт бойынша Индонезия рупиясымен алмастырылды.

Тарих

Голландияның Жаңа Гвинеядағы болуы 1949 жылы Голландияның Индонезиядан кетуі туралы келісімге қол қойылғаннан бері дау тудырды. Голландиялықтар Индонезияның бақылауына өткізуге құлықсыздық танытты, оның орнына Папуа мемлекетін құруды қалаған. Индонезиялықтар 1960 жылдың 17 тамызында Голландиямен дипломатиялық қатынастарын үзді. Индонезиялықтардың бүліктері мен провинцияның мәртебесіне қатысты түсініспеушіліктерге байланысты, БҰҰ 1962 жылдың 1 қазанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Уақытша Басқару Органының өкілеттігімен Батыс Жаңа Гвинеяны өзіне қаратып алды. 1963 жылдың 1 мамырында ЮНТЕА провинцияны Индонезияға беруге келісті, ол Индонезияның провинциясы ретінде Ириан Барат (Батыс Ириан) аталады. Сукарноның Президенттік жарлығымен 1963 жылдың 1 мамырында Нидерланд Жаңа Гвинеясының гульдені қолданыстан алынып, үкімет шығарған монеталармен, 1 және 2½ рупиялық банкноттармен, сондай-ақ Банк Индонезия шығарған ірі номиналды банкноттармен алмастырылды (Индонезия рупиясы үшін үкіметтік (қазыналық) және банкноттар арасындағы осы бөлініс сақталды). Батыс Ириан рупиясы Индонезия рупиясынан әлдеқайда күшті болған гульденді алмастырғандықтан, Ириан валютасының құнын сақтау үшін Индонезия валютасы Ирианда қолданылмайтын еді. Индонезиядағы жоғары инфляция (жеке ақша-кредит саясаты мен валютасының арқасында Ирианға әсер етпеді, бірақ инфляция болды) 1965 жылдың желтоқсанында ұлттық валютаны 1000:1 есебімен девальвациялауға әкелді. 1965 жылғы 13 желтоқсандағы Президенттік жарлықта «жаңа рупия» (рупия бару) бүкіл Индонезияның бірыңғай ұлттық валютасы болуы және Ириан Барат рупиясына тең бағамен айырбасталуы көзделген. Алайда, 1966 жылғы 15 қыркүйектегі жарлық Ириан ақшасының қолданылуын қалпына келтіріп, Индонезия рупиясын Индонезиядан қайтарып алды. Индонезия рупиясы тек 1971 жылдың 18 ақпанында ғана Ирианда заңды төлем құралы болды. Іріан Бараттың қолданыстағы ақшасы 1971 жылдың мамырынан бастап 1 Іріан Барат рупиясы 18,9 Индонезия рупиясынан есебімен айырбасталды. Сол кездегі 1 АҚШ доллары 378 Индонезия рупиясына тең болғандықтан, Іріан Барат рупиясының құны шамамен 0,05 АҚШ долларына тең болды. Нидерланд Жаңа Гвинеясының гульдені голланд гильдеріне тең бағамен бекітілді және 1963 жылғы бастапқы айырбастау кезінде АҚШ долларына 3,62 бағамымен айырбасталды. Осылайша, долларға шаққанда валюта 8 жыл ішінде құнының 82%-ын жоғалтты. Іріан Барат рупиясы Индонезия рупиясымен бірге заңды төлем құралы ретінде тағы екі жыл, 1973 жылдың 1 сәуіріне дейін қолданыста болды.

The presence of the Dutch in Netherlands New Guinea had been a subject of disagreement ever since the treaty that negotiated the Dutch withdrawal from Indonesia in 1949. The Dutch were unwilling to cede to Indonesian control, preferring instead to establish a state of Papua. The Indonesians eventually broke off diplomatic relations with the Dutch, on 17 August 1960. Due to the Indonesians insurgency and confusion over the status of the province, the UN took control as West New Guinea under the authority of the United Nations Temporary Executive Authority on 1 October 1962. On 1 May 1963, UNTEA agreed that the province would be transferred to Indonesia, as Irian Barat (West Irian), a province of Indonesia. By Presidential decree of Sukarno, on the day of May 1, 1963, the existing Netherlands New Guinean gulden was to be withdrawn, replaced at par, with government issued coinage, government 1 and 2½ rupiah notes, with larger denomination notes to be issued by Bank Indonesia (the same division between government (aka treasury notes) and bank notes as existed for the Indonesian rupiah). Since the West Irian rupiah was replacing the gulden, which was a much stronger currency than the Indonesian rupiah, the Indonesian currency was not valid tender in Irian, in order to preserve the value of the Irian currency. Hyperinflation in Indonesia (which due to the separate monetary policy and currency, did not afflict Irian, although inflation was certainly still present) had necessitated a 1000 to 1 devaluation of the national currency in December 1965. It was the intention of the Presidential decree of 13 December 1965 that the 'rupiah baru' (new rupiah) become the unified national currency of all of Indonesia, exchangeable for the Irian Barat rupiah at par. However, a subsequent decree of 15 September 1966 restored the validity of the Irian money, recalling the Indonesian rupiah from Indonesia. The Indonesian rupiah only finally became legal tender in Irian on 18 February 1971. The existing Irian Barat money was exchangeable from May 1971 at the rate of 1 Irian Barat rupiah to 18.9 Indonesian rupiah. Thus given the official exchange rate of 378 Indonesian rupiah to 1 US$ at the time, it can be seen that the Irian Barat rupiah was ultimately worth exactly US$0.05. The Netherlands New Guinea gulden, fixed at par to the Dutch guilder, was exchangeable at 3.62 to the US dollar at the time of original conversion in 1963. Relative to the dollar therefore the currency had lost 82% of its value in 8 years. The Irian Barat rupiah circulated alongside the Indonesian rupiah as legal tender, for a further two years, until 1 April 1973.

Монеталар

Монеталар 1, 5, 10, 25 және 50 сен номиналында шығарылды. Барлығы алюминийден соғылды және 1962 жылмен даталанды. Риу үшін шығарылған монеталардан айырмашылығы, олардың шетінде жазу болған жоқ.