Кіріспе

1961–1999 жылдары АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттігі

АҚШ-тың Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру агенттігі (ACDA) – 1961 жылдан 1999 жылға дейін болған АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттігі. Оның мақсаты – «тиімді қару-жарақтарды бақылау, қару-жарақтың таралуына жол бермеу және қарусыздандыру саясатын, стратегияларын және келісімдерін жасау, жақтау, келіссөздер жүргізу, іске асыру және тексеру арқылы» АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігін нығайту болды. Осы арқылы ACDA қару-жарақтарды бақылаудың АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік саясатын әзірлеуге және іске асыруға толыққанды енгізілуін қамтамасыз етті. ACDA сонымен қатар қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру саясатын қалыптастыру үшін зерттеулер жүргізіп, қолдады және үйлестірді, халықаралық қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру келіссөздеріне АҚШ-тың қатысуын дайындады және басқарды, сондай-ақ халықаралық қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру жүйелеріне АҚШ-тың қатысуын дайындады, ұйымдастырды және басқарды.

1961 жылы құрылған

Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру агенттігі Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру туралы заңмен құрылды. Оның бұрынғысы – АҚШ Мемлекеттік департаментінің құрамындағы (1960–1961 жылдары) АҚШ қарусыздандыру басқармасы болды.

Алғашқы миссиясы

1970 жылдары агенттік Кеңес Одағы мен Қытай Халық Республикасының стратегиялық қару-жарақтарының мүмкіндіктерін анықтауға баса назар аударды. АҚШ-тың электрондық барлау мүмкіндіктері федералдық агенттіктердің және жеке келісімшарттар бойынша жүргізілген зерттеулер арқылы кеңейтілді, соның ішінде радиожиілік және оптикалық технологиялар қолданылды. Осы миссияның негізгі идеясы – басқа елдердің стратегиялық қабілеттерін толық түсіну ядролық соғыстың алдын алу үшін маңызды бастапқы қадам еді.

1997 жылғы қайта ұйымдастыру

1997 жылы Клинтон әкімшілігі ACDA-ны Мемлекеттік департаментпен ішінара біріктіруді жариялады, бұл елдің сыртқы саясатын іске асыратын мекемелерді жаңартудың бір бөлігі болды. ACDA директоры қару-жарақты бақылау және халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары, сондай-ақ президент пен қару-жарақты бақылау, таратпау және қарусыздандыру жөніндегі мемлекеттік хатшының аға кеңесшісі болып қызмет атқарды. Ол президентпен мемлекеттік хатшы арқылы байланыс жасады. Президентке аға кеңесші ретінде мемлекеттік хатшы қару-жарақты бақылау, таратпау және қарусыздандыру мәселелеріне қатысты Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (ҰҚК) және оның қарастыратын отырыстарына президенттің тапсырмасы бойынша қатысып, Мемлекеттік хатшы арқылы президентке және ҰҚК мүшелеріне қару-жарақты бақылау, таратпау және қарусыздандыру туралы ақпарат жеткізуге құқылы болды.