Кіріспе

Теріс қайталау (негативтік қайталау) – ауырлық көтерудегі техниканы қайталау, онда көтеруші көтерудің эксцентрикалық фазасын орындайды. Салмақты дұрыс формада баяу көтерудің орнына, көмекші көтеруші концентрикалық, яғни көтеру бөлігінде көмектеседі, ал көтеруші эксцентрикалық фазаны 3–6 секунд бойы баяу орындайды.

Функция

Теріс қайталаулар адамдардың бұлшықет күшін және қуатын арттыру үшін қолданылады. Механикалық қасиеттеріне байланысты, осы жаттығу түрін сау адамдар да, оңалту кезеңіндегілер де пайдалана алады. Зерттеулер көрсеткендей, теріс қайталаулар немесе "эксцентрикалық фазалық жаттығулар" бұлшықетке жоғары күш түсірумен қатар, қалыпты концентрикалық жаттығуларға қарағанда энергияны төмен жұмсауға мүмкіндік береді, ал концентрикалық жаттығуларға 4-5 есе көп энергия қажет. Осы себепті, осы жаттығу түрі оңалтудан өтетін немесе физикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдар үшін тиімді әрі қауіпсіз болып табылады.

Тарих

Эксцентрикалық жаттығулар көбінесе "бұлшықет ауыруы" және "бұлшықет зақымдануы" терминдерімен байланыстырылады. 1902 жылы Теодор Хоуг спортшыларда теріс қайталамалы жаттығулар салдарынан бұлшықет ауыруы пайда болатынын анықтағаннан кейін DOMS (кешіккен бұлшықет ауыру синдромы) терминін ашты және дамытты. Хоуг бұл бұлшықеттерде жыртылуға себеп болатынына сенді; ол осы мәселені терең зерттегенде, эксцентрикалық жаттығулар жасағанда бұлшықеттің "жылдам бейімделіп, күштің артуына үйренетінін" байқады. Осының нәтижесінде бұлшықет ауыруы ғана емес, сонымен қатар бұлшықет зақымдануы да азайды.

Қарттарға берілетін медициналық жәрдемақылар

Эксцентрикалық қарсыласу жаттығулары егде жастағы адамдардың функционалдық жылдамдығын жақсартатыны дәлелденген. Зерттеулер көрсеткендей, дене төменгі бөлігінің, әсіресе тізе созғыштардың эксцентрикалық жаттығулары егде жастағы адамдарда құлаудың алдын алу және олардың тәуелсіздігін сақтау үшін маңызды. 65-87 жас аралығындағы адамдарға арналған эксцентрикалық жаттығуларға бағытталған зерттеу 12 апта ішінде тізе созғыштарының күшін 26%-ға дейін арттырғанын көрсетті. Осы деректерге сүйенсек, теріс қайталаулар егде жастағы адамдардың денсаулығын жақсартуға көмектеседі деп айтуға болады.

Тендинопатияны емдеу

Зерттеулер эксцентрикалық жаттығулардың белгілі бір тендониттерді емдеуде сәтті болатынын көрсетті. Зерттеулер сонымен қатар эксцентрикалық жаттығуды он екі апта бойы қолдану, Пателлярлы тендинопатия (секіргіштің тізесі) дертінен зардап шегетін адамдар үшін емге балама бола алатынын көрсетті. Экцентрикалық жаттығулар созылмалы Ахилл тендонитін емдеуде де тиімді екені дәлелденді, он екі апталық эксцентрикалық балдыр бұлшықеттері бағдарламасын қолдану арқылы түрлі зерттеулер адамдардың тендонитке дейінгі жағдайға оралу қабілетін көрсетті. Тендинопатияға эксцентрикалық жаттығудың тиімділігінің себебі әлі толыққанды түсініксіз.