Кіріспе

Әйелдер бостандық лигасы – 1907 жылдан 1961 жылға дейін Ұлыбританияда әйелдердің сайлау құқығы, бейбітшілік және жыныстық теңдік үшін күрескен ұйым. Ол әйелдер әлеуметтік және саяси одағының бұрынғы мүшелері Панкхерстер мүшелерінен демократиялық қолдаусыз билік етуді шешкеннен кейін құрылды.

Құрылтай және атау

1907 жылы Әйелдер әлеуметтік және саяси одағының (WSPU) жылдық конференциясының тоқтатылатыны және ұйым комитетінің Эмелин Панкхерст таңдаған адамдармен ауыстырылатыны туралы хабарланғаннан кейін, Штрандқа жақын, Чарлинг-Кросс қаласындағы Чандос көшесіндегі вегетариандық Эстис Майлз мейрамханасында конституцияға қайшы келетін әрекеттерді талқылау үшін кездесу өтті. Нәтижесінде, 1907 жылдың 14 қыркүйегінде Шарлотта Деспард, Эдит Хоу Мартин, Каролина Ходжсон, Элис Абадам, Тереза Биллингтон Грейг, Марион Коутс Хансен, Айрин Миллер, Бесси Драйсдейл және Мод Фицхерберт қол қойған хат Панкхерстке жолданды. Аталған хатта конституцияны құрметтеуді және конференцияның өтуіне рұқсат беруді талап етті. Панкхерстер бұл өтінішті қабылдамады, алайда кездесу 1907 жылдың 12 қазанында Какстон-холлда өтті. Жаңа ұйым үшін лауазымды тұлғалар мен комитет мүшелері сайланды. Ұйымның алғашқы қадамдарының бірі – филиалдар арасында референдум өткізіп, жаңа ұйымға атау таңдау болды. 1907 жылдың 28 қарашасында «Әйелдердің еркіндік лигасы» деген атау «Women’s Franchise» газетінде жеңімпаз деп жарияланды. 1928 жылғы «Халық өкілдігі туралы (Тең құқықтар)» заңы күшіне енгеннен кейін, 1928 жылдың 13 шілдесіндегі санында баннерде мына жазу пайда болды: МАҚСАТТАРЫ: Парламенттік дауыс беру құқығының күшін, енді әйелдерге ерлермен тең жағдайда берілгенін, әйелдерді Парламентке және басқа да мемлекеттік органдарға сайлау үшін пайдалану; жыныстар арасындағы құқықтар мен мүмкіндіктердің теңдігін орнату және қоғамның әлеуметтік және өндірістік әл-ауқатын арттыру. Лига зорлық-зомбылыққа қарсы болды және салық төлеуден бас тарту, халық санағына қатысудан бас тарту және демонстрациялар ұйымдастыру сияқты зорлықсыз наразылық формаларын қолдады, соның ішінде ұйым мүшелері Парламент ғимаратындағы заттарға тізбектеліп байлады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лига бейбітшілік ұстанымын сақтап, Әйелдердің бейбітшілік кеңесін қолдады. Соғыс басталғанда олар өз науқандарын тоқтатты және ерікті түрде жұмыс істеді.

Әйелдер бостандық лигасының өсуі

Әйелдер бостандық лигасы бүкіл Ұлыбритания бойынша қарқынды өсті. 1909 жылдың қазан айында Хау Мартин "Таймс" газетінде Лиганың алпыс бес филиалы бар екенін, сондай-ақ бес мыңға жуық мүшесі мен одан да көп қолдаушысы бар екенін жазды.

Басшылық және ұйымдастыру

Сара Бенетт 1910 жылы отставкаға кеткенге дейін Лиганың қазынашысы болды. 1912 жылы доктор Элизабет Найт Констанс Титтен қазынашылық қызметін қабылдап, WFL-дің қаржылық жағдайын жақсартты. Оның тағайындалуына дейін Лига ауыр қаржылық қиындықтарға тап болды және кейде мүшелерінен қарыз сұрауға мәжбүр болды. Найт Лига үшін жаңа қаржы жинау жолдарын енгізді. Дегенмен, қаржыны "аты-жөні белгісіз" біреудің ірі қайырымдылығы да жақсартты. Бұл адамның Найт екені күдіктенуде. 1912 жылы Нина Бойль WFL-дің саяси және белсенді бөлімінің жетекшісі болды. Бойл әйелдердің арнайы констебльдер болуы үшін үгіт бастады. Бұл үгіт 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған және соғысқа еріктілер шақырылған кезбен бірге келді, Бойл бұл шақыруды ерлермен қатар әйелдердің де қабылдауын қалады. Өтініш ресми түрде қабылданбаған соң, Бойл Маргарет Дамер Доусонмен бірлесіп, әйелдердің құқықтары үшін күрескен бай демеушімен бірге, ерікті әйелдер полиция күшін – Әйелдер Полиция Еріктілерін (WPV) құрды. Атқару комитетіне бүкіл елден келген әйелдер кірді, мысалы, шотланд суфражисткасы Эми Сандерсон.

Хабарламалар мен жарияланымдар

Бастапқыда лига өздерінің хабарламаларын және жарияламаларын «Women’s Franchise» басылымында жариялады. Бұл 1907 жылдың қазан айынан бастап 1909 жылдың қазан айына дейін, Лига өз газетін – «Дауыс» газетін шығарғанға дейін, Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қоғамы мен Әйелдер сайлау құқығы үшін ерлер лигасының жаңалықтарымен бірге жарияланды. Газеттің дайындалуымен Лига мүшелері, жазушылар айналысты. Луиза Томсон Прайс 1909 жылы алғашқы карикатураны ұсынды. «Дауыс» газеті қоғаммен байланыс құралына айналып, оқырмандарға науқандар, наразылықтар мен шаралар туралы хабарлады. 1908 жылдың 28 қазанында Әйелдер еркіндігі лигасының үш мүшесі – Мюриэл Мэттерс, Вайолет Тиллард және Хелен Фокс Парламент үйінің алдында лозунг таратты. Әйелдер терезенің жоғары жағындағы торға тізбектеп байланды. Құқық қорғау органдары олардың тізбегін шешіп, торды алып тастауға мәжбүр болды. Бұл наразылық «Тор оқиғасы» деп аталды. Кейін олардың әрқайсысы үш айға Холлоуэй түрмесіне сотталды. Суфражистка әпкелер Мюриэл мен Арабелла Скотт саяси шаралардың бірінде өздерін орындықтарына тізбектеп, Шотландиядағы сайлау округтерінде WFL және WSPU саясатын қолдады. 1912 жылы актриса Флоренс Гертруда де Фонбланк Эдинбургтен Лондонға дейін 400 мильдік жаяу марш ұйымдастырды. Анна Мунро 12 қазанда Шарлотта алаңынан аттанғанда сөз сөйледі. Жаяу жүргіштер қоңыр киім киіп, марштарының бағытын және мақсатын көрсететін баннер астында жүрді, оның мақсаты петицияға қол жинау болды: «Біз, төменде қол қойғандар, Үкімет осы сессияда әйелдерге дауыс беру туралы заң жобасын қабылдауға жауапкершілік тартады деп тілейміз». «Қоңыр әйелдер» атты есім жаяу жүргіштер киген қоңыр пальтодан шыққан. Агнес Браун (сәйкес келіп), Изабел Коу және тағы төрт адам Эдинбургтен Лондонға жаяу аттанды. Олар ақ шарф пен жасыл шляпа киіп, саяхаттары барысында әйелдер құқығы үшін петицияға қол жинады. Жаяу жүргіштер күніне 15 шақырым жол жүріп, сондай-ақ жиналысқа қатысты, осылайша Лондонға жетулеріне бес апта кетті. Олар 16 қарашада Лондонға келді, онда оларды Трафальгар алаңына алып жүрген салтанатты шеру өтті. Доктор Этель Смиттың «Әйелдер маршы» әні оларды сүйемелдеді. Де Фонбланк петицияны Даунинг-стритке жеткізді. Кейін WFL мүшесі Хелена Нормантонды Ұлыбританиядағы алғашқы екі әйел адвокаттың бірі болуына қолдау көрсетті. Топтың мүшелері азайды, бірақ Мариан Ривз басшылығымен Деспардтың жылдық туған күнін тойлау және Брансуик алаңындағы Минерва клубын ұйымдастыруды жалғастырды. 1961 жылы Ривз қайтыс болғаннан кейін ұйым өзін таратуға дауыс берді.