Техас ранчосының қасіреті

Кіріспе

1961 жылғы Макмертри романы «Жылқышы, өтіп бара жатқан» – америкалық жазушы Ларри Макмертридің 1961 жылы жазған батыс романы. Макмертридің тұңғыш романы, ол жас баяндаушы Лонни Бэннонның көзқарасымен мал шаруашылығындағы өмірді бейнелейді. 1954 жылы Техас штатында өтетін оқиғада Баннон ранчосы Лоннидің әкесі Гомер Баннонға тиесілі. Гомердің қатал әкесі Хад романның басты қарсыласы болып табылады. Роман 1963 жылы Пол Ньюманның бас рөлде ойнаған «Хад» фильмінің сценарийіне негіз болды. Романның атауы Уильям Батлер Йейтстің «Бен Булбен астында» атты өлеңінің соңғы үш жолынан алынған, бұл жолдар Йейтстің қабіріне қашалып жазылған:

Сюжет

1950 жылдардың басында Техас штатының ауылдық аймағындағы мал фермасында өтеді. 85 жастағы Гомер Бэннон әйелімен, өгей ұлы Хадпен, 17 жасар немересі Лоннимен және афроамерикандық үй шаруасының қызметкері Халмеамен бірге тұрады. Әке-шешесінің ерте қайтысынан жетім қалған Лонни кітаптың баяндаушысы, ал пролог оның жасөспірім шаққа өту кезеңіндегі күнделікті өмірін суреттейді. Хад – қабілетті шаруа, бірақ қатал мінезді, шексіз құмарлықтарына толыққанды беріледі, салдарына қарамастан қалағанын істейді. Хад пен Гомер арасындағы шиеленіс және Лоннидің ересек болуға ұмтылысы – романның негізгі қозғаушы күштері. Лонни уақытының көп бөлігін фермада жұмыс істеумен өткізеді, кейде қалаға барып бильярд ойнайды немесе достарымен сыра ішеді. Кешкі уақытта ол үйде Халмеамен бірге болады немесе АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы каубойлық және родеолық оқиғаларын бөлісетін екі шаруамен әңгімелеседі. Олардан Лонни Баннонның шалғайдағы фермасынан тыс әлемді ойлауға бастайды. Бір күні Гомердің жас төл сиыры өлген күйде табылады. Өлімнің себебін анықтау үшін штаттағы ветеринар шақырылады және ол сиырды ішек-өкпе ауруынан өлген болуы мүмкін деп алаңдайды. Ветеринардың салдарын күтіп тұрғанда, Хад Гомердің жағдайды басқаруын сынап, Гомердің қарттығы мен қабілетсіздігіне байланысты фермаға заңды талап етумен қорқытады. Лонни Хадтың мұндай қаулысын естіп таңғалады, ал Гомер оны бекер сөз деп есептейді. Ветеринар ірі қара малды ішек-өкпе ауруынан өлтіргенін анықтағаннан кейін, штат эпидемияның алдын алу үшін Гомердің қалған малын өлтіруге бұйрық береді. Гомер штаттің билігіне қарсы тұрудың заңды жолын таба алмайды, қалған малдар атып, көміледі. Мал-мүлігінен айырылған Гомер мақсатсыз және көңілсіз болып көрінеді. Осы уақытта Хад мас болып, Халмеаға шабуыл жасайды. Лонни шабуылға жол бермеуге тырысады, бірақ сәті түспейді және Хадтың Халмеаға зорлық көрсетуін көреді. Халмеа келесі күні Гомерге ештеңе айтпастан жұмыстан кетеді. Халмеаға жақын болған Лонни оны анасының үйіне апарып, шығарып салады. Бір күні таңертең қаладан қайтып келе жатқанда, Лонни Гомердің түнгі киіммен жол бойымен жүзіп бара жатқанын көреді. Ол қорқып, оны қағып кетпеу үшін пикапты арыққа бұрады. Хад Лоннидің артынан өз көлігімен келе жатып, пикапқа соғылады. Лонни мен Хад екеуі де көліктерінен шығып, Гомердің ауыр жарақат алғанын және қатты ауырсынуда екенін көреді. Олар жағдайды бағалап, Гомер таңертеңгі қараңғыда фермада бір жерде құлап қалған болуы мүмкін және дереу медициналық көмекке мұқтаж деген қорытындыға келеді. Екі көлік те істен шыққандықтан, Хад Лонниге басты жолға жүгіріп барып, көмек шақыруды бұйырады. Лонни жарақат алған әкесін тастап кетуге келіспейді, бірақ ақыры келіседі. Көмек таба алмаған соң, Лонни оқ атылғанын естиді. Ол оқиға орнына оралғанда, Хад Гомерді атып өлтіргенін біледі. Хад бұл Гомердің қатты ауыртпалығы мен аман қалу мүмкіндігінің жоқ болуына байланысты жасалған жалғыз қадам екенін түсіндіреді. Лонни Гомердің жерлеу рәсімінен көңіл көтере алмайды, оны екі жүзділік және әкесінің өміріне лайықсыз аяқталу деп санайды. Олар Гомердің табытын зиратқа алып кетуге дайындалып жатқанда, Лонни аза тұтқандардан бөлініп, шіркеуде жалғыз қалады, ал қызмет зиратқа өтеді. Кітап Гомердің өліміне қатысты тергеуге қатысқан Хадпен және Лоннидің досын көру үшін қаладан кеткенімен аяқталады. Хад Лоннидің кетуіне қарсы емес, бірақ оған тергеуге көмектесу үшін байланыста болуын өтінеді.

Set on a cattle ranch in rural Texas in the early 1950s. 85 year old Homer Bannon lives with his wife, his stepson Hud, his 17 year old grandson Lonnie, and Halmea, a maternal African American housekeeper. Lonnie, orphaned by the premature deaths of his parents, is the book's narrator and the prologue explains his day to day life as he transitions through adolescence. Hud is a capable ranch hand but has a ruthless character and he indulges his often extreme appetites with no restraint, doing what he pleases regardless of the consequences. The tension between Hud and Homer and Lonnie's struggle to reach maturity are the key elements that drive the novel. Lonnie spends most of his time working on the ranch while sometimes driving to town to shoot pool or drink beer with his friends. In the evenings at home, he frequently spends time with Halmea or talks to a pair of ranch hands who share their stories of cowboying and rodeoing all over the southwestern US. From them, Lonnie begins to consider a world beyond the remote Bannon ranch. One day, one of Homer's young heifers is found dead. The state veterinarian is called in to determine the cause of death and is concerned that hoof and mouth disease may have killed the cow. While waiting for the vet to complete his analysis, Hud objects to Homer's handling of the situation and threatens to make a legal claim on the ranch based on Homer's advanced age and incompetence. Lonnie is shocked to hear Hud make such a threat and is surprised when Homer quickly dismisses it as mere talk. After the vet determines that hoof and mouth disease killed the cow, the state orders the rest of Homer’s cattle to be put down to prevent an epidemic. Homer is unable to find a legal way to resist the state’s authority and the remaining cattle are shot and buried. After losing his cattle, Homer becomes aimless and increasingly depressed. During this time, Hud gets drunk and assaults Halmea. Lonnie attempts to prevent the assault but fails and can only watch as Hud rapes Halmea. Halmea quits the next day without telling Homer what happened. Lonnie, who was drawn close to Halmea, drives her to her mother’s house to see her off. Driving back from town very early one morning, Lonnie sees Homer crawling along the road in his nightclothes as he approaches the ranch. He panics and while trying to stop, steers his pickup into the ditch to avoid hitting him. Hud, following close behind Lonnie in his own car, rear ends the pickup. Both Lonnie and Hud exit their cars and find Homer seriously injured and delirious with pain. Assessing the situation, they conclude that Homer probably fell somewhere on the ranch in the early morning darkness and desperately needs a doctor. With both cars inoperable, Hud tells Lonnie to run to the main road and get help. Lonnie is reluctant to leave his injured grandfather but soon agrees. After failing to find help, Lonnie hears a gunshot. Returning to the scene, he finds that Hud has shot and killed Homer. Hud explains that it was the only thing to do given Homer’s extreme pain and the unlikely chance of survival. Lonnie takes little comfort from Homer’s funeral, finding it hypocritical and an unfitting end to his grandfather’s life. As they prepare Homer’s casket to depart for the cemetery, Lonnie breaks off from the mourners and remains alone at the church while the service moves to the cemetery. The book ends soon after the funeral with Hud facing an inquiry into Homer’s death and Lonnie leaving town to visit a friend. Hud doesn't object to Lonnie leaving but tells him to stay in touch so that he can assist with the inquiry.