Генерал Йеннің ащы шайы (General Yenning ashy shayı)

Кіріспе

1933 жылғы фильм Генерал Йеннің ащы шайы - 1933 жылғы америкалық пре-кодтық драмалық соғыс фильмі, режиссері Фрэнк Капра, басты рөлді Барбара Стэнвик, Нилс Астер және Уолтер Коннолли ойнады. Грейс Заринг Стоунның 1930 жылы шыққан сол атты романының желісі бойынша түсірілген фильм Қытайда азаматтық соғыс кезінде Шанхайда американдық миссионердің жетім балалар тобын құтқару үшін шайқасқа түсіп қалуы туралы. Ол есінен танып, қытайлық генерал-майор құтқарып, сарайына алып келеді. Генерал надан жас әйелге ғашық болған кезде, ол өзінің күшті генералға деген қызығушылығымен күреседі және оның флирттеріне қарсы тұрады, бірақ оның тағдыры өзгерген кезде оның қасында қалады. "Генерал Йеннің ащы шайы" 1933 жылы 6 қаңтарда ашылғанда Радио Сити Музыка залында ойналған алғашқы фильм болды. Бұл сондай-ақ нәсілдер арасындағы жыныстық тартылыс туралы ашық сөйлейтін алғашқы фильмдердің бірі болды. Фильм жарық көргеннен кейін кассалық табысты болмады және содан бері Капраның кейінгі еңбектерімен көлеңкеленді. Соңғы жылдары фильмге сыншылар көптеп келіп отыр. 2000 жылы фильмді кино сыншысы Дерек Малколм "Фильмдер ғасыры" атты жинақтағы ең үздік жүз фильмнің бірі ретінде таңдады.

Сюжет

1920 жылдардың соңында Қытайдағы Азамат соғысы кезінде Шанхайда, жаңбырлы қаладан қашып келген босқындар қалың тобы, қарт христиан миссионерлер жұбы үйлеріне қонақтарды қабылдады. Олар бірге миссионерлік қызметте жүрген доктор Роберт Стрик пен оның бала кезінен сүйген Меган Дэвистің үйлену тойына келеді. Кейбір миссионерлер құтқаруға келген қытайлықтарға күмәнмен қарайды. Меган келгеннен кейін көп ұзамай оның күйеуі Боб үйге келіп, үйлену тойын кейінге қалдырады, сонда ол өршіп келе жатқан азаматтық соғыстан қауіп төндіретін жетімдерді құтқара алады. Меган оның тапсырмасына еріп баруды талап етеді. Жолда олар Шанхай аймағын басқаратын қытайлық қуатты әскербасы генерал Йеннің штаб-пәтерінде аялдайды. Меган машинада күтіп тұрғанда, Боб жетімдерді құтқаруға арналған қауіпсіз жолды табуға генералдан рұқсат сұрайды. Генерал Йен Бобтың миссионерлік құлшынысына қарамай, оған Бобтың ақымақтығын сипаттайтын құнды емес қағаз береді. Боб пен Меган Сент-Эндрюс жетімханасына аман-есен жетеді, бірақ рұқсат қағазы тек солдаттарды күлдіреді және балаларды алып кетуге тырысқанда олардың машинасын ұрлайды. Миссионерлер мен балалар ақырында теміржол станциясына жетеді, бірақ бұзылмашылықта Боб пен Меган есінен танып, бір-бірінен бөлініп кетеді. Кейінірек Меган генерал Йеннің жеке пойызында есін жинайды, оған оның кәнизагы Ма Ли қатысады. Олар генералдың жазғы сарайына келгенде, оларды Джонс деген кісі қарсы алады. Ол Йеннің америкалық қаржы кеңесшісі. Ол оған жақын маңдағы жүк вагонында жасырылған алты миллион долларды жинап, генералдың соғыс қазынасына табысқа жеткенін айтады. Меган терезе алдындағы өлім жазаларының қатыгездігіне таңғалады. Жас, әдемі миссионердің қызығушылығына ұшырап, генерал өз адамдарына өлім жазасын естімейтін жерге көшіріп, оны қауіпсіз болған кезде Шанхайға қайтарып жіберемін деп сендіреді. Бір күні Меган ұйықтап кетеді де, генералдың құтқарып, қызғана сүйгенін көріп, еротикалық армандайды. Көп ұзамай ол генералдың кешкі асқа шақыруын қабылдайды. Олар тамақтанып жатқанда генерал оның кәнизагы Ма Лидің оны өзінің сарбаздарының бірі капитан Лимен сатқандығын біледі. Кейін генерал Йен Ма Лиді тыңшы деп тұтқындағаннан кейін Меган оның жақсы табиғатына жүгіну арқылы араласуға тырысады. Генерал оны Мәх Ли тағы да адал емес деп таныса, өз өмірінен айырылып, христиандық идеалдарын дәлелдеуге шақырады. Меган нағыз ақылдылықпен келіседі және Ма Лиге генералға сатқындық жасауға көмектеседі, ол жауларына оның жасырын байлығының орналасқан жері туралы ақпарат береді. Ма Ли берген ақпаратпен генералдың жаулары оның байлығын ұрлап, оны қаржы жағынан құртты және сарбаздары мен қызметшілері тастап кетті. Генерал Меганның өмірін алып тастай алмайды, ол оған тым қымбат. Ол жылап бөлмеден шыққанда, ол өзіне уланған шай дайындап береді. Меган қайтып келеді, ол өзіне берген қытайлық киімдерді киіп. Ол оған нағашы әйелдей мейіріммен қызмет етеді. Ол қыздың оны тастап кете алмайтынын айтса, жігіт тек күлімсіреп, уланған шайды ішті. Кейін Меган мен Джонс Шанхайға қайтып бара жатқан қайыққа отырды. Генералдың өмірінің сұлулығы мен қайғылы оқиғасын талқылай отырып, Джонс Меганды бір күні басқа өмірде онымен бірге болатынын айтып жұбатады.

In the late 1920s in Shanghai during the Chinese Civil War, as throngs of refugees flee the rainswept city, a couple of elderly Christian missionaries welcome guests to their home for the wedding of Dr. Robert Strike, a fellow missionary, and Megan Davis, his childhood sweetheart whom he has not seen in three years. Some of the missionaries have a cynical view of the Chinese people they have come to save. Shortly after Megan arrives, her fiancé Bob rushes in and postpones the wedding so he can rescue a group of orphans who are in danger from the spreading civil war. Megan insists on accompanying him on his mission. On the way they stop at the headquarters of General Yen, a powerful Chinese warlord who controls the Shanghai region. While Megan waits in the car, Bob pleads with the general for a safe passage pass so he can save the orphans. Contemptuous of Bob's missionary zeal, General Yen gives him a worthless paper that describes Bob's foolishness. Bob and Megan reach St. Andrews orphanage safely, but the pass only makes the soldiers laugh and steal their car when they try to leave with the children. The missionaries and children eventually reach the train station, but in the chaos, Bob and Megan are both knocked unconscious and are separated. Sometime later, Megan regains consciousness in the private troop train of General Yen, attended by his concubine, Mah Li. When they arrive at the general's summer palace, they are greeted by a man, Jones, Yen's American financial advisor, who tells him that he has succeeded in raising six million dollars, hidden in a nearby boxcar, for General Yen's war chest. Megan is shocked by the brutality of the executions conducted outside her window. Fascinated and attracted by the young beautiful missionary, the general has his men move the executions out of earshot and assures her that he will send her back to Shanghai as soon as it is safe. One evening, Megan drifts off to sleep and has an unsettling erotic dream about the general coming to her rescue and kissing her passionately. Soon after, she accepts the general's invitation to dinner. While they are dining, the general learns that his concubine Mah Li has betrayed him with Captain Li, one of his soldiers. Later, after General Yen arrests Mah Li for being a spy, Megan tries to intervene, appealing to his better nature. The general challenges her to prove her Christian ideals by forfeiting her own life if Mah Li proves unfaithful again. Megan naively accepts and ends up unwittingly helping Mah Li betray the general by passing information to his enemies about the location of his hidden fortune. With the information provided by Mah Li, the general's enemies steal his fortune, leaving him financially ruined and deserted by his soldiers and servants. General Yen is unable to take Megan's life—it is too precious to him. When she leaves his room in tears, he prepares a cup of poisoned tea for himself. Megan returns, dressed in the fine Chinese garments he gave her. She waits on him in the gentle manner of a concubine. When she says she could never leave him, he only smiles, then drinks the poisoned tea. Sometime later, Megan and Jones are on a boat headed back to Shanghai. While discussing the beauty and tragedy of the general's life, Jones comforts Megan by saying that one day she will be with him again in another life.

Өндіріс

Фильм негізделген Грейс Заринг Стоунның 1930 жылғы сол аттас романына. Стоун кітапты Қытайда тұрғанда жазды, ал оның күйеуі, капитан Эллис Стоун, USS Isabel кемесінің командирі болып Янцзы өзенінде патрульдік сапар жүргізді. Роман Меган мен генерал Йен арасындағы махаббат туралы емес, керісінше Меганның христиандық көзқарасы мен Йеннің «әдемі, білімді, дана, сезімтал емес» философиясы арасындағы философиялық тартысқа арналған. Романның Меганы Йенді түсінгісі келетінін айтады. Бірақ Меган Йеннен Ма Лиді кешіруін және оның жанын сақтауын өтінгенде, Йен Меганды оны өзгертуге тырысқаны үшін айыптайды. Сценарист Эдвард Парамор романың философиялық мәнін жойып, оны экзотикалық азиялықтың құмарлық табиғатына бой алдырған, қорғалған ақ әйел туралы әңгімемен ауыстырды. Режиссер Франк Капра Колумбия Пикчерс компаниясының басшысы Гарри Коунға «Оскар» номинациясын алуға ниеттенгенін айтты. Коун оған тек «көркем» фильмдер ғана ұсынылатынын мәлімдеді. Капра жанрға сәйкес келетін романды іздеді және Стоунның «Генерал Йеннің ащы шайы» романын таңдады. Бұл фильм Капраның режиссерлік шеберлігі мен фотосуреттегі әдістерін қолданатын сирек туындыларының бірі. Капра фильмге романтикалық, жұмсақ көрініс беру үшін линзаға жібек шұлық кигізіп түсірді. Егер адамды анық көрсету қажет болса, шұлыққа темекімен тесік жасалды. Меган Дэвис рөліне Капра Барбара Стэнвикті шақырды. Ол оны көрнекті актриса деп есептеді, ал «Ащы шай» олардың бірлескен төртінші фильмі болды. Капра Стэнвикті таңдаған себебі, ол бұрынғы фильмдерінде кедей немесе сұлу емес рөлдерді ойнағаннан кейін, оның сұлу болуы керек деп ойлады. Капра Стэнвикпен репетиция жасаудан бас тартты. Ол бұрын онымен жұмыс істегендіктен, оның ең жақсы ойнаған кадрлары бірінші қабылдауда түсірілгенін сендірді. Сондықтан Капра ең басты актерлерді алдымен репетициялады, содан кейін Стэнвик кіріп, камера алдында олармен бірге сахнаны орындады. 1 миллион долларлық бюджетпен фильм Капраның ең арзан бюджеттік жобаларының бірі болды. Ол екі апталық көрсетілімге жоспарланған, бірақ театр оны сегіз күннен кейін және 80 000 долларлық кассалық түсімнен кейін тоқтатты, жалға алу ақысы бойынша зиянға ұшырауға қарамастан. Стэнвик фильмнің нашар көрсеткішін нәсілшілдікке байланыстырады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің рецензенты Мордаунт Холл оны «Нилс Астер мен Уолтер Конноллидің керемет ойын көрсеткен әдемі қойылған туынды» деп сипаттады. Бұл оқиғаның логикасы шамалы, бірақ көңіл көтерерлік. Time журналының мәліметінше, «Стэнвик қанағаттанарлық, бірақ актерлік құрамның ең көрнекті мүшесі – жапон қызы Тошиа Мори». Фильм шыққан кезде Ұлыбританияның цензуралық кеңесі фильмді мақұлдамас бұрын оны қысқартуды талап етті. 1950 жылы Колумбия Пикчерс фильмді қайта шығаруға тырысқанда, өндірістік кодекс басқармасы американдықтар мен қытайлықтардың бейнеленуі және кейіпкердің өзін генералға ұсынған көрінісі «күмәнді» екенін айтты, сондықтан фильм қайта шығарылмады. Фильм соңғы жылдары әртүрлі пікірлерге себеп болды. «Кино сезімдері» журналында жазған Кевин Ли, нәсілдік және жыныстық нормалардың өзгеруіне байланысты кино зерттеушілері фильмнің шығыстанушылық көзқарасына және ақ актерлердің азиялық кейіпкерлерді сомдауына қарсылық білдіргенін атап өтеді. Ли бұл наразылықтарды мойындайды, бірақ «осы беткі реакциялардан асып түсуге дайын болғандар үшін, қалғаны – бәсекелес мәдени түсініктер, әлеуметтік және діни құндылықтар мен сексуалдық құштарлықтардан тоқылған күрделі желілі фильм» дейді. Лидің пікірінше, фильм «саяси, діни, мәдени және сексуалдық салаларда көптеген қауіп-қатерлерге толы диалогты құру үшін наразылық тудыру қаупі бар, егер ол қажет болмаса, онда оған тұруға тұрарлық емес».

The film is based on Grace Zaring Stone's 1930 novel of the same name. Stone wrote the book while living in China while her husband, Captain Ellis Stone, commanded the USS Isabel as it patrolled the Yangtze River. The novel is not about a romance between Megan and General Yen but rather concerns a philosophical contest between Megan's Christian worldview and Yen's "elegant, educated, wise, unsentimental" philosophy. The novel's Megan claims she wants to understand Yen. But when Megan pleads for Yen to spare Mah Li and save his soul, Yen accuses Megan to wanting to change him. Screenwriter Edward Paramore jettisoned the philosophical nature of the hit novel and replaced it with a tale about a sheltered white woman who succumbs to the sensual nature of an exotic Asian. Director Frank Capra bluntly informed Columbia Pictures' head Harry Cohn that he wanted to win an Academy Award nomination. Cohn told him that only "arty" films were nominated. Capra cast about for a novel that fit the genre, and chose Stone's The Bitter Tea of General Yen. The film is one of the few Capra films which uses directorial flair and photographic tricks. Capra had the film shot with a silk stocking over the lens to give the picture a diffused, romantic look. When a clearer image of an individual was needed, a cigarette was used to burn a hole in the stocking. For the role of Megan Davis, Capra cast Barbara Stanwyck. Capra considered her an outstanding actress, and Bitter Tea was the fourth film they did together. Capra also chose Stanwyck, she says, because he believed she needed to be glamorous after having played penniless or dowdy characters in all her prior films. Capra refused to rehearse Stanwyck. Having worked with her before, he believed she delivered her best performance on the first take. Therefore, Capra rehearsed his other cast together first, then had Stanwyck step in and do her scene with them before the camera. With a budget of $1 million, the film had one of the smallest budgets Capra ever worked with. It was scheduled for a two week run but the theater yanked it after eight days and $80,000 in grosses, despite the certainty of a loss on its rental fee. Stanwyck blamed its poor box office showing on racist backlash. The New York Times reviewer Mordaunt Hall said it was "a handsomely mounted affair with conspicuously good portrayals by Nils Asther and Walter Connolly It is a story that is scarcely plausible but which has the saving grace of being fairly entertaining." According to Time magazine, "Stanwyck is satisfactory but the most noteworthy female member of the cast is Toshia Mori, a sloe eyed Japanese girl." Upon release, the British Board of Censors required cuts before they approved the film. When Columbia Pictures sought to reissue the film in 1950, the Production Code Administration was adamant that its characterizations of Americans and Chinese and a scene in which the heroine offered herself to the general were both "very questionable", and the film was not rereleased. The film has produced different viewpoints in recent years. Kevin Lee, writing in Senses of Cinema, notes that with changes in racial and sexual conventions, film scholars have objected to its Orientalism and white actors portraying Asian characters. Lee grants these objections but argues that for "those who are willing to plough beyond these surface reactions, what's left is a film that weaves an elaborate web out of competing cultural perceptions, social and religious values, and sexual desires." What Lee finds of values is that the film "risks offence for the sake of constructing a dialogue, one fraught with so many perils in the realms of politics, religion, cultures and sex, that it would not be worth it if it weren’t necessary."