Кіріспе

Италиялық композитор (1730–1786)

Антонио Мария Гаспаро Джоаккино Саккини (14 маусым 1730 – 6 қазан 1786) – итальяндық классикалық дәуір композиторы, ең көп танымал операларымен. Саккини Флоренцияда дүниеге келді, бірақ Неапольде өсті, онда ол музыкалық білім алды. Италиядағы трагедиялық және комедиялық опералардың композиторы ретінде атаққа ие болды, содан кейін Лондонға көшіп, Король театры үшін шығармалар жазды. Өмірінің соңғы жылдарын Парижде өткізіп, Глюк және Николо Пиччини жақтастары арасындағы музыкалық дауға қатысты. 1786 жылы оның ерте қайтысына «Эдип Колонда» операсының күтілгендей сәтті болмауы себеп деп айтылды. Бірақ, келесі жылы қайта қойылғаннан кейін, ол 18 ғасыр француз репертуарындағы ең танымал опералардың біріне айналды.

Балалық шағы мен білімі

Сачкини Флоренциялық қарапайым аспаздың (немесе колыбелшінің) ұлы, Гаэтано Сачкини болды. Төрт жасында ол отбасымен бірге Неапольге көшіп, Бурбон инфанты Карлдың (кейіннен Испания королі Карл III аталған) сүйемелдеуші тобының құрамына кірді. Жас Сакчинидің музыкаға қабілеті Франческо Дюрантенің назарын аударды, ол оны он жасында Санта-Мария-ди-Лорето консерваториясына қабылдады. Дюранте және оның ассистенті Пиетрантонио Галло Сачкиниге композиция, гармония және контрапункт негіздерін үйретті. Сачкини сонымен қатар Никола Фиоренцадан скрипка тартуда шеберлік алды, ал Геннаро Маннадан ән салуды оқыды. Сачкини Дюрантенің ең сүйікті шәкірттерінің бірі болды, оның талаптарын қанағаттандыру қиын еді. Дюранте жас Сакчиниді өзге шәкірттеріне көрсетіп, оны жеңудің қиын екенін ескертіп, оған теңесуге шақыратын, әйтпесе Сачкини "ғасыр адамы" болады деуші еді.

Италиядағы алғашқы еңбек жолы

Дюранте 1755 жылы қайтыс болғанда Саккини 25 жаста болды. Келесі жылы ол «мастричелло» (мектептегі кіші мұғалім) болып тағайындалды және оқуын аяқтаудың соңғы тапсырмасы ретінде өзінің алғашқы опералық туындысын – Fra' Donato деп аталатын екі бөлімді интермеццоны жазуға мүмкіндік алды. Бұл туынды мектеп оқушылары тарапынан зор құрметке ие болды, ал бір жылдан кейін тағы бір интермеццо, Il giocatore қойылды. Бұл туындылардың жылы қабылдануы Саккиниге неаполи диалектісінде опера қоятын кіші театрлардан тапсырыс алуға жол ашты. Оның үлкен жетістіктерінің бірі – 1758 жылы Театро деи Фиорентиниде қойылған Olimpia tradita операсы болды, осыдан кейін 1761 жылы Сан-Карло театрынан оның алғашқы сериоз операсы – Andromaca операсының премьерасын қою туралы тапсырыс келіп түсті. Осы уақытта Саккини консерваториядағы мансабын жалғастырды, онда ол бастапқыда «maestro di cappella straordinario» лауазымын ақысыз атқарды, «primo maestro» Манна мен «secondo maestro» Галлоға көмектесті. 1761 жылы Манна зейнеткерлікке шыққанда, Andromaca операсының премьерасына аз уақыт қалғанда, Саккини «secondo maestro» болып тағайындалды. Венецияда Саккини көп ұзамай ән салу шебері ретінде танымал болды (оның шәкірттерінің арасында Нэнси Стораче және, мүмкін, Адриана Габриелли болды, ол кейіннен Адриана Феррарезе дель Бене деген атпен Моцарттың Фиордилигиін алғаш рет орындаған әнші ретінде тарихқа енді). Опералық композитор ретінде мансабын жалғастыра отырып, ол консерватория мен түрлі венециялық шіркеулер үшін қасиетті музыка туындыларын (ораториялар, мессалар, гимндер, мотеттер) жазуға да уақыт бөлді, бұл оның шартында көзделген.

Лондон

1772 жылы Сачкини Еуропа сахнасындағы ең талантты кастраттардың бірі, сонымен қатар Глюктің сүйікті орындаушысы Джузеппе Милликомен бірге Лондонға көшіп келді. 1773 жылы Король театрында қойылған екі жаңа операдан бастап – қаңтарда «Иль Сид», мамырда «Тамерлано» – Бернидің сөзімен айтқанда, Сачкини көп кешікпей Лондон жұртшылығының «жүректерін жаулап алды». Ол осыншалықты танымал болғандықтан, Томас Траетта 1776 жылы британ астанасына келгенде операларымен ешқандай әсер қалдыра алмады, тіпті Сачкинидің өзінің ескі досының бұл әрекетін қолдаған болатын. Сачкини 1782 жылға дейін он жыл бойы Лондонда қалды, өте үлкен қарыздарының өсуіне қарамастан, қиындықтар мен жаулар пайда болды. Олардың арасында Милликодан кейін Король театрының жетекші еркек әншісі болып тағайындалған Венанцио Рауццини болды, ол Сачкинидің ең танымал арияларының бір бөлігін өзі жазғанын мәлімдеді. Сахна музыкасына келетін болсақ, Сачкинидің жаңа опералары 1776/1777 жылдардан басқа барлық жылдары жыл сайын қойылды, бұл, мүмкін, композитордың континентке саяхаттарымен және Парижде француз тіліндегі, екі бұрынғы шығармаға негізделген пастичтердің қойылуымен байланысты болды: римдік кезеңдегі «L'isola d'amore» драмасы, қазір «La colonie» деп аталады, және «L'Olimpiade» операсы, ол «L'Olympiade» болып өзгерді. Либреттилерді француз тіліне итальян музыкасын жақсы көретін музыкант және жазушы Николя Этьен Фремери аударды. Ол кезде париждік опера сахнасы музыкалық реформаларымен танымал неміс композиторы Глюктің және оның итальяндық бәсекелесі Николо Пиччинидің жақтастары арасында бөлінді. Пиччинидің жаңадан пайда болған тобының мүшесі Фремери де Сачкиниге ғибрат етіп, онымен берік достық қарым-қатынас орнатты. 1779 жылдың 8 маусымында Сачкинидің шығармасы Париж операсының сахнасында алғаш рет көрсетілді. Бұл өткен жылы Англияда премьерасы өткен «L'amore soldato» драмасының қайта қойылған нұсқасы болды, ал қазір ол үш актідегі интермедия ретінде жарнамаланды. 1970-ші жылдары Парижде болған кезде Сачкини болашақ еуропалық опера жұлдызы және талантты кантатриса Бригида Бантиге әншілік білімнің негіздерін бергендігі айтылады.

Париж

Сачкинидің Лондондағы жағдайы көтере алмайтын деңгейге жетті: денсаулығы нашарлап, оның жұмысы бұрынғыдай табысқа жете алмады. Осы факторлар мен борышкерлер түрмесінің қаупі оны 1781 жылы Фреймеридің Парижге көшу шақыруын қабылдауға мәжбүр етті. Сачкини француз астанасында жылы күтіп алынды: Пикчиннистер оны Глюк әсеріне қарсы күресте табиғи одақтас деп санады; бірақ, ең бастысы, император Жозеф II сол кезде Парижде, жасырын сапарда болды. Император итальян музыкасының, әсіресе Сачкинидің, жанкүйері еді және ол композиторды Франция королевасы Мария Антуанеттаға ынталандырып ұсынды. Королеваның демеуі Сачкиниге Операға жол ашты (ол сегіз жыл бұрын Глюкке де осылай көмектескен еді). Қазан айында Сачкини Париж опера театрымен үш жаңа шығарма қою туралы тиімді келісімге келді. Ол Сачкинидің алғашқы француз операсы «Рено» премьерасын кейінге жылдыруды жоспарлады. Сол кезде Глюкшілер Сачкиниді Пикчиннистерден бөліп алуға тырысты. Ақыры, 25 ақпан 1783 жылы «Рено» көрсетілгенде, оның қабылдануы жағымды болды, бірақ аса таң қалдырмады. Либретто – Фреймери де қатысқан, Анри Демаре музыкаға салған Симон Жозеф Пеллегриннің («Рено, немесе Армид ізі») либреттосының өңделген нұсқасы еді. Көптеген пікірлерге қарамастан, Париждік «Рено» 1772 жылғы Сачкинидің «Армидасының» қайта жөнделген нұсқасы емес, ол 1780 жылы Лондон үшін жаңа «Риналдо» операсын жасау үшін қайта жөнделген еді. Керісінше, «Рено» – «басқа екі опера тоқтаған жерден басталатын оқиғасы бар, мүлдем жаңа опера болды; операның тақырыбы енді Армида мен Риналдоның махаббаты емес, Тассоның «Азат болған Иерусалим» поэмасындағы оқиғаларға негізделген (көптеген еркіндіктермен)». Дегенмен, «Рено» екі тараптың да көңілін толыққанды қанағаттандырмады: «Пиччинидің жақтастары партитура Глюктің ықпалында екенін айтса, Глюк жақтастары шығарманың драмалық күші мен жаңалықтарының жетіспеуіне кінәлады». Мен оған қарсы келе алмаймын. Мен қандай жағдайда екенімді көресіздер, кешіріңіздер».

Сачкини, өзін ұстауға тырысып, құрметпен иіліп, дереу Парижге қайтты. Оны анамның үйіне әкелді. Ол жылап кіріп, креслоға құлады. Одан біз тек шашыраңқы сөздерді ғана естідік: «Жақсы досым, балаларым, мен біттім. Королева енді мені сүймейді! Королева енді мені сүймейді!» Біздің барлық күш-жігеріміз оның қайғысын басуға жеткіліксіз болды. Ол бізбен кешкі ас ішуден бас тартты. Ол қатты ауырып, подаграмен күресіп жатты. Біз оны үйіне қайтардық, үш күннен кейін ол 56 жасында қайтыс болды. Сачкини 1786 жылғы 6 қазанда 56 жасында қайтыс болды, «Арвир мен Эвелина» партитурасын аяқтамай кетті. Оны Опера басшысы Жан Батист Рей аяқтады және 1788 жылғы 29 сәуірде сәтті қойды. Сачкинидің трагикалық өлімі көпшіліктің назарын аударды. Королеваның қатысуы және Пиччинидің шынайы ризашылығы, ол қайтыс болған композиторға құрметпен жерлеу сөз сөйледі, халық пікірін оның пайдасына бұрды. Корольдік академия басшылығы, тіпті жоғарыдан келетін әдеттегі қысымды күтпей-ақ, «Эдип Колонский» операсын Сен-Мартен театрында, Операның уақытша орнында репетицияға беруге бұйырды. «Эдип Колонскийдің» алғашқы қойылымы 1787 жылғы 1 ақпанда өтті. Зал толып, көптеген адамдар тұрып қалды. Көрермендердің көптігі жеңісті одан да әсерлі етті. Оның табысы зор және ұзақ болды: одан кейін бұл шығарма 1787 жылдан 1830 жылға дейін жыл сайын Париждің жетекші театрында қойылды, 1843 жылдың шілдесінде және 1844 жылдың мамырында қайта жаңғыртылды, барлығы 583 қойылым болды, бұл Сачкинидің ең танымал операсы және он сегізінші ғасыр репертуарының ең ұзақ сақталған операларының бірі, тіпті Глюк операларынан да асып түсті, кем дегенде ол ұмытылуға ұшырағанша, бүгінге дейін Сачкинидің қалған шығармаларымен бірге сақталып қалды.

Опералар

АтауыЖанрАкттерПремьера (қала)Премьера (күні)Түзетулер және ерекше қайта жаңғырулар Fra Donatointermezzo2 актНаполи1756Il giocatoreintermezzoНаполи1757 Olimpia traditacommediaНаполи1758Il copista burlatocommediaНаполи1759La vendemmiaintermezzo1 актРим17601767 жылы Барселонада қайта жаңғыртылдыIl testaccioopera buffaРим1760I due fratelli beffaticommediaНаполи1760 Andromacaopera seriaНаполи30 мамыр 1761La finta contessafarsettaРим1761Li due bariopera buffaНаполи1762L'amore in campodramma giocoso2 актРим1762 Alessandro Severoopera seria3 актВенецияКарнавал 1763 Alessandro nell'Indieopera seriaВенеция1763 Olimpiadeopera seria3 актПадуя17631777 жылы Парижде Саккини музыкасымен, Н.Е. Фрамэри аудармасымен «L'olympiade» деп қайта жаңғыртылдыSemiramide riconosciutaopera seria3 актРим1764 Eumeneopera seriaФлоренция1764 Lucio Veroopera seriaНаполи4 қараша 1764Лондон үшін жартылай қайта жаңғыртылды, пастиччоIl finto pazzo per amoreintermezzo2 актРим1765Көптеген қайта жаңғырулар Cresoopera seria3 актНаполи17651774 жылы Лондон үшін қайта жаңғыртылды және 1781 жылы «Euriso» деген жаңа атауменLa contadina in corteopera buffaРим1765Көптеген қайта жаңғырулар (Лондон, 1782)L'isola d'amoredramma giocoso2 актРим17661775 жылы Парижде Н.Е. Фрамэри аудармасымен «La colonie» деп қайта жаңғыртылды, Саккини музыкасымен пастиччо, опéra comique түрінде. Итальян тіліндегі түпнұсқа 1776 жылы Лондон үшін қайта жаңғыртылды, ал француз тіліндегі нұсқа 1779 жылы неміс тілінде қайта өңделдіLe contadine bizzarreМилан1766 Artaserseopera seria3 актРим1768Il Ciddeopera seria3 актРим1769 Nicorasteopera seria3 актВенеция1769 Scipione in Cartagenaopera seriaМюнхен8 қаңтар 1770 Calliroeopera seriaЛудвигсбург1770L'eroe cineseopera seriaМюнхен1770 Adriano in Siriaopera seriaВенеция1770 Ezioopera seriaНаполи1771 Armidaopera seria3 актМилан және Флоренция17721780 жылы Лондон үшін қайта жаңғыртылды, «Rinaldo» депVologesoopera seriaПарма1772Il Cidopera seriaЛондон19 қаңтар 1773 Tamerlanoopera seriaЛондон1773 Perseoopera seria3 актЛондон1774 Nittetiopera seria3 актЛондон1774 Montezumaopera seria3 актЛондон1775 Didone abbandonataopera seriaЛондон1775 Erifileopera seria3 актЛондон1778L'amore soldatodramma giocoso3 актЛондон17781779 жылы Парижде қайта жаңғыртылды (Саккинидің Париж операсындағы дебюті)L'avaro deluso, o Don Calandrinodramma giocoso3 актЛондон1778 Enea e Laviniaopera seria3 актЛондон1779 Mitridateopera seriaЛондон1781 RosinaЛондон1783 Renaudopéra(tragédie lyrique)3 актПариж1783 Chimènetragédie lyrique3 актФонтенбло1783 Dardanustragédie4 актПариж1784Œdipe à Colonetragédie lyrique3 актВерсаль4 қаңтар 1786 Arvire et Évélina(аяқталмаған, Жан Батист Рей толықтырған)tragédie lyrique3 актПариж1788

Салондық вокал музыкасы

Жорж Соведің хабарлауынша, "Италияда, Лондонда (оның ішінде 1775 жылғы тоғыз дуэт), Парижде, Дублинде, оның қайтысынан соң көп уақыт өткеннен кейін жарияланған ариетталар, ариялар, кантаталар" бар. Сонымен қатар, Фанни Базиннің музыкалық дәптері, Антонио Сакчинидің 1785 жылға дейінгі, қазір Саувеге тиесілі, мадам Базиннің түбінен тараған ұрпағы. Онда 19 пьеса бар (16-сы фортепиано мен сопраноға, 1-і фортепианоға жеке, 1-і екі сопраноға арналған дуэт және квартеттен тұрады) және ELPE Musique (Le Cahier de musique de Fanny Bazin) баспасынан жарық көреді. Бұл дәптер Сакчинидің 11 жасар Базинге Мария Антуанетта патшайымның бұйрығымен берген сабақтарында қолданылған және "Мария Антуанетта патшайымның жақын достарымен бөліскен өнер өмірінің нәзіктігі мен қарқындылығын көрсетеді".