Кіріспе
Чехословакиялық шаңғымен секіруші Жири Рашка (4 ақпан 1941 – 20 қаңтар 2012) – чехословакиялық шаңғымен секіруші. Ол 20 ғасырдың ең белгілі чех шаңғышысы деп есептеледі.
Jiří Raška (; 4 February 1941 – 20 January 2012) was a Czechoslovakian ski jumper. He is regarded as the most famous Czech ski jumper of the 20th century.
Ерте өмір
Ол 1941 жылы Frenštát pod Radhoštěm қаласында дүниеге келген. Әкесі Жири Рашка тоғыз жасқа келгенде лейкемиядан қайтыс болды, содан кейін анасы төрт баланы өзі тәрбиелеуге мәжбүр болды. Оның қысқы спортқа деген қызығушылығы таңқалуға орын жоқ. Оның туысы мен ағасы, екеуі де белсенді секірушілер, оны өздеріне шәкірт етіп алды. "Frenštát-тағы балалар аяқтарында шаңғымен туады дейміз", - деді Рашка Чехияның Lidové noviny газетімен берген сұхбатында. Алайда Рашка футбол, велосипед және гандбол сияқты басқа да спорт түрлерімен де айналысты.
Шаңғымен секірудің кіріспесі
Жас секіруші ретінде ол жаттықтырушы Зденек Ремсаның "Ремса жігіттері" деген легендарлық тобына қосылды. Шұмавадағы әскери қызмет Рашканың дамып келе жатқан мансабына қауіп келтіргенде, Ремса оның Дукла Либерец әскери спорт клубына қабылдануын ұйымдастырды. 1964 жылы ол Инсбрукта өткен қысқы Олимпиада ойындарына қосалқы құрам ретінде барды. Ол жерде бірінші раундтан кейін көш бастаған және екінші чех жекелей қысқы Олимпиада жүлдегері болу мүмкіндігіне ие болған, бірақ жүлдесіз қалған Йозеф Матушты қадағалады. Төрт жыл өткен соң Рашка да ұқсас жағдайға түсті.
Карьералық жетістіктер
1966 жылғы FIS Скандинавиялық шаңғыдан әлем чемпионатында төртінші орынды және Төрт төбе турнирінде екінші орынды алғандықтан, ол 1968 жылғы Гренобльдегі қысқы Олимпиада ойындарына фавориттердің бірі ретінде қатысты. Рашка өзі бесінші орынға үміттенеді, ал оныншы орынға да риза болар еді. Чех жазушысы Ота Павел оның нормативтік дөңгелектен алғашқы секірісін былай сипаттады: «Бұл адам өмірінің қысқа сәтін алған, шексіз үнсіздіктегі әдемі ұшу болды». Суретші және редактор Ота Машек есінен таюға жақын болды, фотограф Жарда Скала суретке түсіруді тоқтатты. Жаттықтырушы Ремса қармен бетін жуып тұрды, ал норвегиялық Вирколаның дауысы үнсіз қалды. Рашка 79 метрге секірді, бұл австриялық Балдур Преймльден кем болды, бірақ жақсы стилінің арқасында бірінші раундтан кейін көшбасшы болды. Екінші секірісте ол сәттілікке жете алмады, 72,5 метрге ғана жетті, бірақ жеңіске қол жеткізді. Жири Рашка қысқы Олимпиада ойындарының алғашқы чех чемпиондарының бірі атанды. Ол үлкен дөңгелектен күміс жүлде алды, осыдан тек кеңестік Владимир Белоусов ғана одан жоғары тұрды. 1969 жылдың 22 наурызында Югославияның Планика қаласындағы Братья Горишек атындағы «Великанка» ашылуында ол екі әлемдік рекорд жасады. Біріншісі – 156 метр (512 фут), ал екіншісі – 164 метр (538 фут), бірақ бұл рекорд бір күн ғана сақталды. Сол жылы ол қатарынан алты жарыста жеңіске жетті. 1970 жылы Высокие Татрыда өткен FIS Скандинавиялық шаңғыдан әлем чемпионатында оның секіруін көру үшін жүз мыңнан астам көрермен келді. Ол үлкен дөңгелектен екінші, ал нормативтік дөңгелектен сегізінші орын алды. Рашканың басқа да жетістіктері: 1970 жылғы әлем чемпионатында үлкен дөңгелектен күміс жүлде, келесі жылы Төрт төбе турнирінде жеңіс, тарихи тұңғыш ұшудан әлем чемпионатында қола жүлде және 1972 жылғы Саппородағы қысқы Олимпиада ойындарында бесінші орын. 1974 жылы ол жаттықтырушы болды, бірақ белсенді секіруді жалғастырды. «Бірінші жасөспірім мені жеңгенде бірден тоқтатуға шешім қабылдадым», - деді ол чехиялық Hospodářské noviny газетіне берген сұхбатында. Осылайша ол 1976 жылы Франтишек Новактан жеңілгеннен кейін бәсекедегі карьерасын аяқтады.
Жаттықтырушылық мансап
1994-1996 жылдары ол Медалмен, кейін Малечпен бірге Чехия ұлттық құрамасының жаттықтырушысы болды. 1990 жылдары ол сондай-ақ Чехия жасөспірімдер құрамасының жаттықтырушысы және Чехия шаңғы федерациясының вице-президенті болды. Федерация жүргізген дауыс беруде ол ғасырдың чех шаңғышысы деп танылды. 2012 жылы Новый-Йичин қаласында қайтыс болды.