Сидни Минц: Антрополог, зерттеуші және тағам мәдениетінің шебері

Кіріспе

Сидни Уилфред Минц (16 қараша 1922 – 27 желтоқсан 2015) – американдық антрополог, Кариб аймағы, креолизация және тамақ антропологиясы саласындағы зерттеулерімен әйгілі. Минц 1951 жылы Колумбия университетінде докторлық диссертациясын қорғады және Пуэрто-Рикодағы қант қамысы жұмысшылары арасында негізгі далалық зерттеулерін жүргізді. Кейіннен Гаити мен Ямайкаға этнографиялық зерттеулерін кеңейтіп, құлдық пен жаһандық капитализм, мәдени араласу, Кариб теңізі шаруалары және азық-түлік тауарларының саяси экономикасы туралы тарихи және этнографиялық еңбектер жазды. Ол Джонс Хопкинс университетіндегі Антропология факультетін құруға көмектесуден бұрын Йель университетінде екі он жылдық бойы оқытумен айналысты. Минцтің қант тарихына арналған «Тәттілік және күш» еңбегі мәдени антропология және тамақтандыру саласындағы ең беделді жариялымдардың бірі саналады.

Ерте өмір және білім

Минц Нью-Джерси штатының Довер қаласында Фанни мен Соломан Минцтің отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Нью-Йоркте саудагерлікпен айналысқан, ал анасы – Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар ұйымында киім сататын ұйымдастырушы болды. Минц 1943 жылы Бруклин колледжін бітіріп, психологиядан бакалавр дәрежесін алды, сонымен қатар өзінің идеялары мен далалық зерттеулері туралы ойларын жазды. 1992 жылы жыл сайынғы Сидни У. Минц лекциясын өткізу арқылы оның есімі мәңгі есте қалды. Минц Америка этнологиялық қоғамының мүшесі және 1968-1969 жылдары осы қоғамның президенті болды, сондай-ақ Америка антропологиялық қауымдастығы мен Ұлыбритания және Ирландияның Корольдік антропологиялық институтының мүшесі еді. Минц 1950 жылы Нью-Йорк қаласындағы Сити колледжінде (қазіргі Нью-Йорк қалалық университетінің Сити колледжі), 1951 жылы Нью-Йорк қаласындағы Колумбия университетінде, ал 1951-1974 жылдары Нью-Хейвен, Коннектикут штатындағы Йель университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Йельде ол бастапқыда нұсқаушы болып жұмыс істеді, бірақ 1963-1974 жылдары антропология профессоры болды. 1974 жылдан бері Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Джонс Хопкинс университетінде антропология профессоры қызметін атқарып келеді. Минц 1964-1965 оқу жылында Массачусетс технология институтында қонақ профессор, ал 1970-1971 жылдары Париждегі Практикалық жоғары мектепте (Ecole Pratique des Hautes Etudes) Directeur d'Etudes болып жұмыс істеді. Ол 1972 жылы Рочестер университетінде Льюис Генри Морган лекциясын оқыды, 1975-1976 жылдары Принстон университетінде қонақ профессор, 1978-1979 жылдары Кристиан Гаусс лекциясын оқыды, 1957 жылы Гуггенхайм стипендиясын, 1958-1959 жылдары Әлеуметтік ғылымдар зерттеу кеңесінің ғылыми қызметкері болды. 1963 жылы Йель университетінен магистр дәрежесін алды, 1966-1967 және 1970-1971 жылдары Фулбрайт аға ғылыми сыйлығын, 1972 жылы Йель университетінен Уильям Клайд ДеВэйн медалін және 1978-1979 жылдары Гуманитарлық ғылымдар ұлттық қорының мүшесі атанды. 2015 жылдың 26 желтоқсанында, құлап, бас жарақаты алғаннан кейін 93 жасында дүние салды.

Қосымша жұмыстар мен марапаттар

Минц түрлі мекемелерге, соның ішінде Шетелдегі даму бағдарламасына кеңесші болып қызмет етті, бірнеше елде далалық зерттеулер жүргізді және көптеген наградалармен марапатталды: 1958–59 жылдары Әлеуметтік ғылымдар ғылыми-зерттеу кеңесінің ғылыми қызметкері; 1963 жылы Йель университетінен магистр дәрежесі; 1957–62 жылдары Форд қоры, және 1964–65 жылдары Пуэрто-Риконың мәртебесі жөніндегі АҚШ комиссиясы; 1970–71 жылдары Ecole Pratique des Hautes Etudes (Париж) директоры. 2012 жылы Америка антропологиялық қауымдастығының Франц Боас сыйлығына ие болды.

Тәрбие және ықпал ету

Оның оқытуы Минцке ерекше әсер еткендер – Стюард, Рут Бенедикт (Минц 1981а) және Александр Лессер, сондай-ақ оның сыныптасы және әріптесі Эрик Вольф (1923–1999). Марксистік және тарихи материалистік көзқарасты АҚШ мәдени антропологиясымен үйлестіре отырып, Минцтің назары XV ғасырдан бастап Кариб бассейнінде капитализм мен еуропалық экспансияның басталуын белгілеген үлкен процестерге, сондай-ақ осы өсуді қолдаған көптеген институционалдық және саяси формаларға аударды; екінші жағынан, осы процестерге жергілікті мәдени жауаптарға. Оның этнографиясы осы жауаптардың Кариб халқының өмірінде қалай көрініс тапқанын зерттеуге бағытталған. Минц үшін тарих аймақтар арасындағы айырмашылықтарды жоймай, біркелкілікке жеткізбеді, тіпті капиталистік әлемдік жүйе қалыптасқан кезде де. Ірі күштер әрқашан мәдени нәтижелерге әсер ететін жергілікті жауаптармен қақтығысты. Осы қарым-қатынасты ескере отырып, Минц былай деп жазды:

Кез келген құрамдас аймақтағы еңбек құралдарын алудың әртүрлі формаларын біріктіру, осы аймақтың жалпы алғанда, «әлемдік жүйе» деп аталатын жүйеге қалай сәйкес келетінін қарастырады. Әлемдік жүйенің орталықтарынан туындаған талаптар мен бастамалар мен олармен байланысты жергілікті аймақтардың еңбек формаларының жиынтығы арасында алмасу болды. Әлемдік жүйенің постулаты бізді жергілікті тарихтың ерекшеліктеріне жиі көз жүгіртуге мәжбүр етеді, мен оны пайдалы деп санаймын. Бірақ, әлемдік жүйенің құрылымын ашып көрсету үшін, оқиғаларды «жерде» қайта қарау да пайдалы. Бұл бағыт Минцтің шығармаларында әртүрлі көріністерді тапты, мысалы, Пуэрто-Риколық қант жұмысшысы «Тасо» (Анастасио Зайас Альварадо) туралы өмір тарихынан бастап, Кариб құлының пролетариат саналатындығы туралы пікірталасқа дейін. Ол Кариб теңізіндегі құлдықтың капитализммен байланысты болғандықтан, ол Ескі әлемдегі құлдықтан өзгеше деп түсіндірді; сонымен қатар, құлдық мәртебесі еркін еңбекті білдіргендіктен, Кариб теңізіндегі құлдық артық құн алу үшін толыққанды капиталистік еңбек формасы емес еді. Басқа да қайшылықтар болды: Кариб құлдары заң жүзінде мүлік ретінде танылды, бірақ көбінесе мүліктің иесі болды; құлдар өз иелері үшін байлық жасаса да, олар өз еңбегін «жартылай шаруа» шаруашылығы мен нарықтық қызмет арқылы қайта өндірді, бұл иелері үшін ұзақ мерзімді жабдықтау шығындарын азайтты. Құл – капитал тауары, сондықтан еңбек тауарланбады; бірақ кейбір шебер құлдар басқаларға жалданып, өздерінің қожайындарына табыс әкелді және өздеріне үлесін қалдыра алды. «Кариб трансформациялары» және басқа да еңбектерінде Минц қазіргі заман Кариб бассейнінде пайда болды деп мәлімдеді – Еуропаның алғашқы зауыттары қант шаңырағы мен басқа да ауыл шаруашылығы тауарларын өсіруге арналған плантация кешенінде бой көтерді. Бұл жүйенің пайда болуы Кариб теңізіндегі «плантациялық қоғамға» (Минц 1959а) күшті әсер етті, бірақ қант өнімдерін коммерцияландыру Еуропада да ұзақ мерзімді әсерлерге ие болды, өйткені ол өнеркәсіптік революция үшін қажетті құралдарды қамтамасыз етуден бастап, бүкіл тағамдық мәдениетті өзгертуге және еуропалық талғам мен тұтыну мінез-құлқында революция жасауға дейін әсер етті. Минц Кариб аймағының ерекшеліктерін «глобализация» және «диаспора» сияқты танымал түсініктерге қарсы қою үшін жиі басымдық берді, бұл аймақты тарихи ерекшелігін мойындамай, жай ғана метафораға айналдыруға ұмтылды. Минцтің Кариб қоғамын дұрыс бейнелеуге деген ұмтылысын гаитилік-американдық антрополог Мишель Рольф Труйоттың «Минц гаити қоғамын терең білген, ал гаити мәдениетіне одан да терең құрметпен қараған» деген пікірі көрсетеді.

It must be stressed that the integration of varied forms of labor extraction within any component region addresses the way that region, as a totality, fits within the so called world system. There was give and take between the demands and initiatives originating with the metropolitan centers of the world system, and the ensemble of labor forms typical of the local zones with which they were enmeshed The postulation of a world system forces us frequently to lift our eyes from the particulars of local history, which I would consider salutary. But equally salutary is the constant revisiting of events “on the ground,” so that the architecture of the world system can be laid bare." This orientation found varied expressions in Mintz’s works, from his life history of “Taso” (Anastacio Zayas Alvarado), a Puerto Rican sugar worker, to debating whether the Caribbean slave could be considered a proletarian. He reasoned that, because slavery in the Caribbean was implicated in capitalism, slavery there was unlike Old World slavery; but also that because slave status meant unfree labor, Caribbean slavery was not a fully capitalistic labor form for the extraction of surplus value. There were other contradictions: Caribbean slaves were legally defined as property, but often owned property; though slaves produced wealth for their owners, they also reproduced their labor through “proto peasant” agriculture and market activities, reducing long term supply costs for the owners. The slave was a capital good, hence not commoditized labor; but some skilled slaves hired out to others produced income for their masters and could keep a share for themselves. In his book Caribbean Transformations and elsewhere, Mintz claimed that modernity originated in the Caribbean—Europe’s first factories were embodied in a plantation complex devoted to the cultivation of sugar cane and a few other agricultural commodities. The advent of this system certainly had profound effects on Caribbean “plantation society” (Mintz 1959a), but the commercialization of sugar’s products had lasting effects in Europe as well, from providing the wherewithal for the industrial revolution to transforming whole foodways and creating a revolution in European tastes and consumer behavior. Mintz repeatedly insisted on the Caribbean region’s particularities to contest pop notions of “globalization” and “diaspora,” that would make of the region a mere metaphor without acknowledging its historical distinctiveness. Mintz's commitment to proper representation of Caribbean society is illustrated by Haitian American anthropologist Michel Rolph Trouillot's statement that Mintz possessed a "deep knowledge of Haitian society, a knowledge only matched by his deeper respect for Haitian culture."

Кариб антропологиясы

Минц өзінің алғашқы далалық жұмысын 1948 жылы Кариб бассейнінде Джулиан Стюардтың антропологиялық әдістерді күрделі қоғамды зерттеуге қолдануы аясында жүргізді. Бұл зерттеулер «Пуэрто-Рико халқы» деген атпен жарияланды. Содан бері Минц бірнеше кітап және 300-ге жуық ғылыми мақала жазды. Олардың ішінде құлдық, еңбек, Кариб теңізі шаруалары және жаһандану капитализмі жағдайындағы тамақ антропологиясы тақырыптары бар. Антропологтардың көбінесе бір тілдік аймақ пен бір отаршылдық державаға назар аударатын саласында, Минц Кариб теңізіндегі үш түрлі қоғамда далалық зерттеулер жүргізді: Пуэрто-Рикода (1948–49, 1953, 1956), Ямайкада (1952, 1954) және Гаитиде (1958–59, 1961), сондай-ақ кейін Иранда (1966–67) және Гонконгта (1996, 1999). Минц әрқашан тарихи көзқараспен қарады және Кариб мәдениеттерін зерттеуде тарихи материалдарды пайдаланды. Оның ең маңызды зерттеулерінің бірі – шаруалардың пайда болуы мен қалыптасуына арналған талдау. Минц Кариб теңізіндегі шаруалар индустрияландырумен бірге және одан кейін пайда болды деп санайды, бұл әлемдегі басқа ешбір жерде кездеспейтін құбылыс. Оларды «қайта құрылған» деп атады, себебі олар шаруалар емес, басқа қызметпен айналысқан адамдардан бастау алды. Минц олардың топтық типологиясын ұсынды. Бұл топтар Колумбия жаулап алуынан кейін алғашқы күндері жерге қоныстанған «жер басып алушылардан» бастап, келісімшарттарын орындаған еуропалық келісімшартты плантация жұмысшылары – «алғашқы иеленушілерге» дейін; құлдықта жүріп ауыл шаруашылығы және сату дағдыларын жетілдірген «прото-шаруаларға»; және колониялық биліктен тыс, таулы немесе ормандарда күнкөріс шаруашылығымен айналысқан қауымдастықтар құрған «қашқан шаруалар» немесе марондарға дейін жетті. Минц үшін бұл бейімделулер плантациялық жүйеге жауап берудің және үстем билікке қарсы тұрудың бір жолы болды. «Шаруашылықты» анықтаудағы қиындықтарды мойындаған Минц Кариб теңізі тәжірибесіне назар салды, кез келген Кариб қоғамындағы шаруалардың ішкі әртүрлілігін, сондай-ақ олардың жерсіз жалақы алатын ауыл шаруашылығы жұмысшыларымен немесе «ауылдық пролетариатпен» қарым-қатынастарын және әрбір адамның тәжірибесі осы санаттарды қалай қамтуы немесе біріктіруі мүмкін екенін атап өтті. Минц сондай-ақ гендерлік қатынастар мен үй шаруашылығы экономикасына, әсіресе әйелдердің саудадағы рөліне қызығушылық танытты.

Mintz carried out his first fieldwork in the Caribbean in 1948 as part of Julian Steward’s application of anthropological methods to the study of a complex society. This fieldwork was eventually published as The People of Puerto Rico ? Since then, Mintz has authored several books and nearly 300 scientific articles on varied themes, including slavery, labor, Caribbean peasantries, and the anthropology of food in the context of globalizing capitalism. In a field where insularity is common, and anthropologists usually chose one language area and one colonial power for study, Mintz has done fieldwork in three different Caribbean societies: Puerto Rico (1948–49, 1953, 1956), Jamaica (1952, 1954), and Haiti (1958–59, 1961), as well as later working in Iran (1966–67) and Hong Kong (1996, 1999). Mintz has always taken a historical approach and used historical materials in studying Caribbean cultures. has been his analysis of the origins and establishment of the peasantry. Mintz argued that Caribbean peasantries emerged alongside of and after industrialization, probably like nowhere else in the world. Defining these as “reconstituted” because they began as something other than peasants, Mintz offered a tentative group typology. Such groups varied from the “squatters” who settled on the land in the early days after the Columbian conquest, through the “early yeomen,” European indentured plantation workers who finished the terms of their contracts; to the “proto peasantry,” honing farming and marketing skills while still enslaved; and the “runaway peasantries” or maroons, who formed communities outside colonial authority, based on subsistence farming in mountainous or interior forest regions. For Mintz, these adaptations were a “mode of response” to the plantation system and a “mode of resistance” to superior power. Acknowledging the difficulties in defining “peasantry,” Mintz pointed to the Caribbean experience, stressing internal peasant diversity in any given Caribbean society, as well as their relationships to landless wage earning agricultural workers or “rural proletarians,” and how the experience of any individual might span or combine these categories. Mintz was also interested in gender relations and the domestic economy, and especially in women’s roles in marketing.

Құлдық

Минц құлдық пен мәжбүрлі еңбекті аралдар, уақыт және отарлық құрылымдар бойынша, мысалы, Ямайка мен Пуэрто-Рикода (Минц 1959b) салыстырды; сондай-ақ, әртүрлі отарлық жүйелердің әртүрлі қатыгездік, қанаушылық және расизм деңгейлерін тудыруы мүмкін деген мәселені қарастырды. Кариб теңізі мен Латын Америкасының кейбір тарихшылары мен саяси лидерлерінің пікірінше, католицизм дәстүрі мен эстетикалық сезімімен Иберия колонияларында құлдық көбірек адамгершілікпен қарастырылған; ал Солтүстік Еуропа колониялары, жекелендірілген протестанттық діндерімен, құлдарды пайдалануға және қатаң әлеуметтік жіктеулер жасауға бейім болған. Бірақ Минц құлдарға қатысты қараудың колонияның әлемдік экономикалық жүйеге интеграциялануына, метрополияның колонияны бақылау деңгейіне және еңбек пен жерді пайдалану қарқындылығына байланысты екенін айтты. Антрополог Ричард Прайспен бірлесіп, Минц афроамерикандық мәдениеттегі креолизация мәселесін – жаңа мәдениетті құру үшін бірнеше мәдени дәстүрлердің араласуын – "Африка-американдық мәдениеттің тууы: антропологиялық тәсіл" кітабында (Минц және Прайс 1992, алғаш рет 1976 жылы жарық көрген, алғаш рет 1973 жылы конференция баяндамасы ретінде оқылған) қарастырды. Онда авторлар антрополог Мелвилл Дж. Херсковитстің афроамерикандық мәдениет негізінен африкалық мәдениеттің сақталуынан тұрады деген пікірін сынға алды. Бірақ олар африкалық мәдениет құлдық кезінде құлдардан жойылды, сондықтан бүгінгі күні афроамерикандық мәдениеттерде "африкалық" ештеңе қалмады деп мәлімдегендерге де қарсы шықты. Герсковитстің мәдени антропологиялық тәсілі мен антрополог Клод Леви-Стросстың структурализмін біріктіре отырып, Минц пен Прайс афроамерикандық мәдениеттің әртүрлі африкалық мәдениеттердің терең деңгейдегі "грамматикалық принциптерімен" сипатталатынын, және бұл принциптердің моторлық мінез-құлық, туыстық қарым-қатынастар, гендерлік қатынастар және діни космологияларға дейін таралатынын дәлелдеді. Бұл африкалық диаспораның антропологиясындағы маңызды модель болып табылады.

Mintz has compared slavery and forced labor across islands, time and colonial structures, as in Jamaica and Puerto Rico (Mintz 1959b); and addressed the question of differing colonial systems engendering differing degrees of cruelty, exploitation, and racism. The view of some historians and political leaders in the Caribbean and Latin America was that the Iberian colonies, with their tradition of Catholicism and sense of aesthetics, meant a more humane slavery; while north European colonies, with their individualizing Protestant religions, found it easier to exploit the slaves and to draw hard and fast social categories. But Mintz argued that the treatment of slaves had to do instead with the integration of the colony into the world economic system, the degree of control of the metropolis over the colony, and the intensity of exploitation of labor and land.' In collaboration with anthropologist Richard Price, Mintz considered the question of creolization (a sort of blending of multiple cultural traditions to create a new one) in African American culture in the book The Birth of African American Culture: An Anthropological Approach (Mintz and Price 1992, first published in 1976 and first delivered as a conference paper in 1973). There, the authors qualify anthropologist Melville J. Herskovits's view that Afro American culture was mainly African cultural survivals. But they also oppose those who claimed African culture was stripped from the slaves through enslavement, such that nothing "African" remains in Afro American cultures today. Combining Herskovits's cultural anthropological approach and the structuralism of anthropologist Claude Lévi Strauss, Mintz and Price argued that Afro Americana is characterized by deep level "grammatical principles" of various African cultures, and that these principles extend to motor behaviors, kinship practices, gender relations, and religious cosmologies. This has been an influential model in the ongoing anthropology of the African diaspora.